I SA/Kr 588/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 15 marca 2018 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić U. P., działająca przez pełnomocnika adw. K. D., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem M. P.. Źródłem ich utrzymania jest renta wnioskodawczyni, której wysokość, po potrąceniu zajęć, wynosi [...] zł oraz emerytura jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi udział [...] we własności nieruchomości zabudowanej w B.-B., ul. [...], wartość udziału [...] tys. zł, obciążonej hipotekami na kwoty wielokrotnie wyższe od jej wartości. W skład majątku M. P. wchodzą: nieruchomość zabudowana w B.-B., ul. [...], udział [...], wartość udziału [...] tys. zł, nieruchomość niezabudowana w B.-B., ul. [...], udział [...], wartość udziału [...] tys. zł, mieszkanie w B.-B., ul. [...] o wartości [...] tys. zł oraz nieruchomość niezabudowana w W. o wartości [...] tys. zł. Wszystkie nieruchomości obciążone są hipotekami na kwoty wielokrotnie wyższe od ich wartości. Zobowiązania i stałe miesięczne wydatki strony przedstawiają się następująco: wyżywienie [...] zł, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł. Wydatki jej męża to: leczenie [...] zł, postępowania sądowe – koszty przejazdów do sądów [...] zł, wyżywienie [...] zł, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł. Ponadto małżonkowie ponoszą koszty mediów (prąd, ogrzewanie gazowe, woda, śmieci) we wspólnie zajmowanym mieszkaniu w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Uzasadniając swój wniosek U. P. podniosła, iż biorąc pod uwagę osiągane przez nią dochody, brak możliwości uzyskania dodatkowych dochodów oraz opisane wydatki, zmuszona jest polegać na małżonku, który pomaga jej się utrzymać. Sytuacja ta ma miejsce od wielu lat, kiedy skarżąca przeszła na tzw. rentę inwalidzką z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Nie była więc w stanie zabezpieczyć środków na niniejsze postępowanie. Wnioskodawczyni dodała, że choć oboje z mężem posiadają nieruchomości (udziały), to są one zabezpieczone hipotekami na sumy znacznie przekraczające ich wartość, dlatego nie ma możliwości ich zbycia celem pozyskania środków na postępowanie sądowe. Skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości osiągnięcia pożytków z nieruchomości przy ul. [...] w B.-B., której jest współwłaścicielką. Nieruchomość ta została wprawdzie oddana do używania, ale w zamian za prace związane z jej utrzymaniem w stanie niepogorszonym, sprzątanie i opłaty związane z tą nieruchomością. Jeśli zaś chodzi o nieruchomości męża, to co do nieruchomości przy ul. [...] sytuacja jest analogiczna jak powyżej, czynsz przypadający na [...] udziału w nieruchomości przy ul. [...] w B.-B. jest od dawna zajęty przez Pierwszy US w B.-B. na poczet zaległości podatkowej i – biorąc pod uwagę jej wysokość – zajęcie to utrzyma się jeszcze przez szereg lat, a co do mieszkania przy ul. [...] w B.-B. – z uwagi na poważną awarię i nieszczelność systemu kominowego w nieruchomości, toczą się w niej z nakazu straży pożarnej stosowne długotrwałe remonty, zatem nie ma możliwości jej wynajęcia. Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2018 r. U. P. została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 20 sierpnia 2018 r. oświadczyła, że zgodnie z informacją banku I. według stanu na dzień 17 sierpnia 2018 r. zajęcie egzekucyjne na rachunku bankowym jej męża wynosi [...] zł. Wysokość emerytury skarżącej po zajęciu wynosi [...] zł, ale przez ostatnie 15 miesięcy otrzymywała ona kwotę [...]zł. Załączony wydruk z jej konta za ostatnie trzy miesiące załączony został do pisma. Ujawnia on 52 transakcje i pokazuje saldo na dzień 15 sierpnia 2018 r. w wysokości [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada samochodów, ani innych pojazdów, akcji, udziałów, nie pełni żadnych funkcji w organach spółek, nie ma kosztowności, drogich metali i kamieni szlachetnych. Jakikolwiek przychód ponad minimum socjalne wolne od egzekucji byłby natychmiast zabierany. Dodała, że żadnych innych dochodów, poza przelewami ZUS, nie otrzymuje. Nie stać jej nawet na opłacanie podatków od nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Poinformowała, że zajmowany jest nawet podatek VAT od czynszu dzierżawy udziału M. P. [...] w nieruchomości wspólnej. Wydatki na leczenie są pokrywane w aptekach, a kopie paragonów, jakie udało się odszukać dołączone zostały do pisma. Skarżąca oświadczyła, że mąż od dwóch lat pozostaje w leczeniu onkologicznym. Podała, że wraz z mężem mieszkają w budynku należącym do rodziny i poza należnością czynszową i częściowo mediami, pozostałe koszty utrzymania pokrywają synowie. Do pisma dołączone zostały odpisy 4 ksiąg wieczystych potwierdzających stan posiadania skarżącej i jej męża wraz z ujawnionymi w działach IV KW obciążeniami nieruchomości wielokrotnie przekraczającymi ich wartość, czyniąc je niezbywalnymi, a także: kopie zeznań podatkowych za 2017 r. M. P. (PIT-36) i U. P. (PIT-37), wyciągi z rachunków bankowych M. P. w I. nr: [...] za okres od 17 maja do 17 sierpnia 2018 r. (saldo końcowe [...] zł) i nr: [...] za okres od 17 lutego do 17 sierpnia 2018 r. (saldo końcowe [...] zł), zawiadomienie z dnia 9 sierpnia 2018 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tytuł wykonawczy z dnia 1 sierpnia 2018 r., 6 paragonów za zakup lekarstw na kwoty: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, i [...] zł, umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 1 sierpnia 2016 r. i zestawienie przychodów M. P. za okres od stycznia do czerwca 2018 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10). Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Zdaniem orzekającego wniosek U. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Dane zawarte w złożonym przez skarżącą oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w formularzu "PPF" nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jej sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia danych wątpliwości tych nie usunęło. Wyjaśnienia skarżącej nadal bowiem nie tworzą wiarygodnego, spójnego i rzetelnego obrazu jej zdolności płatniczych. Zarówno we wniosku "PPF", jak i oświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2018 r., skarżąca podała, iż jedynym źródłem jej dochodu jest świadczenie rentowe. Wysokość tego świadczenia (920,17 zł) została potwierdzona wyciągiem z rachunku bankowego. Mąż wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł (na podstawie wyciągu z rachunku bankowego). Łączne dochody małżonków P. wynoszą zatem [...] zł. Zadeklarowane przez stronę wydatki zamykają się natomiast kwotą [...]zł (wydatki skarżącej: wyżywienie [...] zł,, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł, wydatki jej męża: leczenie [...] zł, koszty przejazdów do sądów [...] zł, wyżywienie [...] zł, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł, dodatkowo oboje opłacają media [...] zł i opłatę z tytułu najmu lokalu mieszkalnego [...] zł). Zdaniem orzekającego brak bilansowania się dochodów i wydatków poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej w zakresie dotyczącym źródeł utrzymania wnioskodawczyni i jej męża. Skoro bowiem bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżąca nie określa źródeł pokrywania tego deficytu, uzasadniona jest wątpliwość co do rzetelności złożonych przez nią oświadczeń w tym przedmiocie. Orzekający pragnie w tym miejscu zaakcentować, że z przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36 wynika, że w roku 2017 małżonek skarżącej oprócz dochodów z emerytury (16.941,28 zł) osiągał także przychody z działalności wykonywanej osobiście (15.125,00 zł) oraz najmu lub dzierżawy (123.163,32 zł). Zatem dochody z emerytury stanowiły jedynie część uzyskiwanych przychodów M. P.. W takiej sytuacji zasadnym było wezwanie do wykazania wysokości środków uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża z nieruchomości, których są właścicielami lub współwłaścicielami i przedłożenia na tę okoliczność kopii umów (użyczenia, dzierżawy, najmu, itp.). Wezwanie to nie zostało przez skarżącą wykonane. Należy także zwrócić uwagę na ponoszone przez skarżącą i jej męża wydatki, które z całą pewnością nie mają charakteru wydatków koniecznych. Mowa tu o dokonanym w dniu 11 sierpnia 2018 r. z rachunku męża wnioskodawczyni przelewie kwoty [...]zł na rzecz C. tytułem "zaliczki na pobyt M. P. z żoną od dnia 19 sierpnia do 22 sierpnia 2018 r.". Dodatkowo w historii rachunku bankowego odnotowane są wydatki na opłatę za autostradę ([...] w dniu 13 lipca 2018 r. kwota [...]zł), a także wydatki ponoszone w okresie od 16 do 27 lipca 2018 r. dokonywane w J. oraz J. (kawiarnia, restauracje). Skoro z uzyskiwanych dochodów skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na pokrycie kosztów pobytów wypoczynkowych, jej twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej mogą być poddane w wątpliwość. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że skarżąca wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności nie wykazała w sposób pełny, rzetelny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. W dalszym ciągu istnieją bowiem niejasności co do możliwości płatniczych strony, które musiały skutkować negatywnymi konsekwencjami w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.