I SA/Kr 611/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 maja 2017 r. nr: [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2016 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Z. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że Z. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.080 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni ok. 90 m² (w tym mieszkanie o powierzchni ok. 12 m²) oraz nieruchomość rolna o areale 0,58 ha obsiewana zbożem, ale obecnie zalana z uwagi na nieusunięcie skutków powodzi. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce 7.2.3 formularza, w której należało wykazać wierzytelności skarżący wpisał "są bardzo duże w postępowaniach w pseudo sądach cywilnych". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. B. podniósł, iż nie stać go na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący nie pracuje zawodowo, nie ma żadnych innych dochodów, nie wypełnia PIT-u. Nigdy nie otrzymywał żadnych zapomóg. Podał, że wprawdzie obecnie ZUS przyznał mu emeryturę w wysokości 1.080 zł, ale już "komornicy się upominają i inni wierzyciele prywatni". Oświadczył, że wydatki ma "jak każdy jeden na średnim poziomie na utrzymanie". Na skutek powodzi w 2010 roku grunt i dom skarżącego zostały zalane wodą. Skarżący dodał, iż od 2004 roku nie był ubezpieczony, dlatego kupował tylko lekarstwa sprzedawane bez recepty. Obecnie "coś z tej emerytury" przeznacza na leczenie. Opłaca też rachunki za energię elektryczną. Wodę pobiera z własnej studni, ma swoje szambo i opał. Wnioskodawca oświadczył, że jego zadłużenie jest ogromne, gdyż pożycza pieniądze od osób prywatnych, a pożyczone od jednego oddaje drugiemu. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2017 roku wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: - potwierdzenie wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego za miesiąc lipiec 2017 roku, - przedłożenie spisu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie oraz udokumentowanie tych wydatków aktualnymi rachunkami, - oświadczenia czy posiadana nieruchomość rolna przynosi skarżącemu jakiekolwiek dochody – jeśli tak, jaka jest ich wysokość, - przedłożenie odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością skarżącego, - przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych obrazujących historię transakcji z trzech ostatnich miesięcy wraz z aktualnym saldem, - oświadczenia popartego stosownymi dokumentami o aktualnym zadłużeniu skarżącego. Odnosząc się do wezwania Z. B. w piśmie z dnia 7 sierpnia 2017 roku przesłał kserokopię przekazu pocztowego z potwierdzeniem wypłaty świadczenia emerytalnego za lipiec 2017 roku w kwocie 762,92 zł. Podał, że nie zbiera paragonów, bowiem kwota pobieranej emerytury jest symboliczną i nie wystarcza nawet na leczenie. Posiadana nieruchomość rolna przynosi jedynie straty, ponieważ ARiMR nie przyznaje mu dopłat bezpośrednich. Wnioskodawca oświadczył, że nie ma założonej księgi wieczystej, ani nie posiada rachunków bankowych. Posiadanego zadłużenia sięgającego milionów złotych nie da się udokumentować. Do pisma załączona została kopia zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 26 lipca 2017 roku o wszczęciu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności głównej w wysokości 378 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, a obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm. roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Z. B. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez skarżącego zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości ponoszonych przez stronę wydatków. Pomimo wezwania do przedłożenia spisu ponoszonych w miesiącu kosztów i udokumentowania ich aktualnymi rachunkami Z. B. uchylił się od podania chociażby szacunkowych danych w tym przedmiocie odpowiadając, że nie zbiera paragonów. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Pomimo powoływania się na milionowe zadłużenie skarżący uchylił się od wykazania wysokości tego zadłużenia zarówno u osób prywatnych, jak i instytucji. Przesłane zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z dnia 26 lipca 2017 roku dotyczy należności głównej w wysokości 378 zł, co w stosunku do deklarowanego zadłużenia jest kwotą symboliczną. Niezrozumiałe jest przy tym tłumaczenie skarżącego, że posiadanego zadłużenia nie da się udokumentować. Cząstkowe wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GZ 313/16 i z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II OZ 833/16, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.