I SA/Kr 674/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i K. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego , z dnia [...] nr [...] określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 w kwocie 114 023,80 zł. postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w - części Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. i K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia [...] nr [...], w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego , z dnia [...] nr [...] określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2000 w kwocie 114 023,80 zł. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" J. P. i K. P. od dnia [...].04.2003r. są w rozdzielności majątkowej. Mają na utrzymaniu dwóch synów, którzy się uczą : M. ur. w [...] oraz B. ur. w [...] J. P. z tytułu umowy o pracę uzyskuje 1500 zł. miesięcznie. Część wynagrodzenia jest jednak zajęta przez Urząd Skarbowy. W związku z tym rzeczywiście otrzymywana kwota wynosi 850,17 zł. K. P. pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 740,75 zł. brutto. Strona skarżąca nie posiada nieruchomości oraz wartościowych ruchomości. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.(por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84) Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Oboje małżonkowie uzyskują bowiem stały dochód. Bez znaczenia jest przy tym ich rozdzielność majątkowa. Po pierwsze dlatego, że sprawa dotyczy ich oboje, po drugie z kolei zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964 r (Dz.U z 1964r. Nr 9 , poz. 59 z p.zm. )kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (por. postan NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. GZ 71/04 ,ONSAiWSA 2005/1/8) Argument utrzymywania dwóch synów przez J. i K. P. nie jest też przekonujący dla orzekającego. W przypadku zaistnienia trudnej sytuacji majątkowej mogą oni bowiem - jako osoby dorosłe podjąć pracę. Znalezienie zatrudnienia w obecnym okresie sprzyjającej koniunktury gospodarczej nie jest problemem. Studiowanie czy pobieranie nauki w innych formach nie stanowi także utrudnienia w znalezieniu pracy. Liczne oferty szkół oraz uczelni prywatnych i publicznych są bardzo "elastyczne" w stosunku do możliwości czasowych ewentualnych chętnych. Ponadto przedmiotowe postępowanie sądowoadministyracyjne ma związek z prowadzoną przez J. P. działalnością gospodarczą, a jak już zostało wspomniane powinien on jako przedsiębiorca brać pod uwagę koszty ewentualnych procesów sądowych. W ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej orzecznik wziął jednak pod uwagę fakt iż, przed tut. Sądem toczą się dwie sprawy ze skargi J. i K. P.(sygn. akt. I SA/Kr 673/08 i I SA/Kr 674/08) a wysokość wpisów w obydwu tych sprawach stanowią znaczną kwotę w porównaniu z dochodem małżonków. Suma ta zdaniem orzecznika jest poza możliwościami płatniczymi strony skarżącej a konieczność uiszczenia jej mogłaby spowodować zagrożenie egzystencji rodziny. W związku z tym, mając na względzie również interes fiskalny państwa orzecznik stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w - części będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym badanej sytuacji. Pamiętać bowiem trzeba, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak - Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1pkt 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz .1270) orzeczono jak w sentencji.