I SA/Kr 696/15

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk – Drabik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Marszałka Województwa M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 marca 2015 r. Nr[...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 340 zł (trzysta czterdzieści złotych). Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 9 stycznia 2015 r. nr [...], o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] wystawionych w dniu 16 grudnia 2014 r. przez Marszałka Województwa (skarżący) wobec D. B. W uzasadnieniu ww. postanowienia, w pełni zaakceptował stanowisko organu I instancji, że wskazanie w ww. tytułach wykonawczych nieprawidłowego adresu zobowiązanej stanowiło przeszkodę do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, stosowanie do art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wystawiając ww. tytuły wykonawcze, podał adres zobowiązanej: Ł. [...], g. W., powiat t., podczas gdy z ustaleń organu wynikało, że prawidłowy adres skarżącej to: K. W., ul. R. [...], powiat t. Tym samym organ nie uznał podniesionego w zażaleniu argumentu skarżącego, o tym że wskazany w tytułach wykonawczych adres zobowiązanej został podany przez samą zobowiązaną we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z dnia 29 sierpnia 2006 r. Organ zaznaczył, że nie wystarczy podać w tytule wykonawczym jakiegokolwiek adresu zobowiązanej. Powyższa nieprawidłowość stanowiła, zdaniem organu, przeszkodę do skutecznego wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ podkreślił, że podanie prawidłowego adresu zamieszkania zobowiązanej będącej osoba fizyczną, stanowi obok imienia i nazwiska obligatoryjny element i konieczną treść tytułu wykonawczego, z mocy art. 27 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 65 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. : Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) organ stwierdził, że jest on bezzasadny gdyż nie istniał obowiązek przekazania tytułu wykonawczego do organu właściwego miejscowo skoro nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 65 kpa. Skarżący podał, że prawidłowo wystawił tytuł wykonawczy, a adres zobowiązanej był zgodny z jego wiedzą na ten temat, tj. wnioskiem zobowiązanej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego. Ponadto organ nie będąc właściwym miejscowo, winien przekazać tytuły wykonawcze właściwemu organowi egzekucyjnemu, czego nie uczynił. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu był sposób postępowania organu egzekucyjnego w sytuacji gdy przekazane mu przez wierzyciela tytuły wykonawcze zawierały nieaktualny (w dacie otrzymania przez organ egzekucyjny) adres zamieszkania zobowiązanej. Skarżący – wierzyciel wskazywał na konieczność zastosowania art. 65 §1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli organ samodzielnie ustalił aktualny adres zamieszkania zobowiązanej. Natomiast organy uważały, że przed wszczęciem postępowania (doręczeniem tytułów wykonawczych zobowiązanej) niemożliwe było stosowanie powyższej procedury nawet w sytuacji gdy organy dysponowały prawidłowym adresem; bowiem w to miejsce należało zastosować art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. wydać postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji. Dodać też należy, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny miał świadomość jaki jest właściwy adres zobowiązanej - takie dane uzyskał bowiem dzięki wykorzystaniu dostępu do ewidencji opartej na składanych dokumentach identyfikacyjnych (NIP) w urzędzie skarbowym oraz dzięki wykorzystaniu aplikacji "serce" pozwalającej uzyskać dane z Systemu Rejestracji Centralnej (karta 11 i 12 akt administracyjnych). Z danych tych wynikało, że adresem zamieszkania (który nie musi być identyczny z adresem zameldowania) zgłoszonym na formularzu NIP-3 od dnia 23 lipca 2011 r. był adres: K. W. [...], ul. R. [...]. Ten sam adres, jako adres zameldowania, znajdował się w Systemie Rejestracji Centralnej. Natomiast skarżący wskazał jako adres zamieszkania zobowiązanej: Ł. [...], [...] i wyjaśniał, że adres ten został podany przez zobowiązaną, jako jej adres zamieszkania we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku z dnia 29 sierpnia 2006 r. Jedynie na marginesie sprawy Sąd zaznacza, że z akt administracyjnych wynika, że skarżący powinien mieć świadomość problemów z podaniem aktualnego adresu w tytule wykonawczym – upomnienie skierowane do zobowiązanej (przed wystawieniem tytułu wykonawczego) zostało bowiem zwrócone przez pocztę z adnotacją "Przesyłkę zwrócono do nadawcy, gdyż adresat (...) wyprowadził się" (karta 6, str. 2 akt administracyjnych). Fakt ten nie był podkreślany przez organy, które raczej eksponowały stanowisko, że nie jest prawidłowym działaniem, podawanie przez wierzyciela jakiegokolwiek adresu zobowiązanego tylko w celu spełnienia warunków wypełnienia rubryk tytułu wykonawczego. Obydwie strony powoływały się na korzystne dla siebie wyroki sądów administracyjnych. Faktem jest, że orzecznictwo nie jest jednolite w tym zakresie. Przykładowo, za przekazywaniem z urzędu tytułów wykonawczych właściwym organom egzekucyjnym w trybie art. 65 §1 kpa opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 8 kwietnia 2010 r., II FSK 2063/08 i z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12 (nota bene oba wyroki oddalały skargi kasacyjne organu od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie). Natomiast pogląd prezentowany przez organy znalazł akceptację w wyrokach: z dnia 14 października 2008 r., II FSK 904/07 oraz z dnia 14 listopada 2011 r., II FSK 411/12. Sąd dla potrzeb niniejszego wyliczenia, wziął przy tym pod uwagę orzeczenia dotyczące osób fizycznych. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela poglądy reprezentowane przez wyroki, w których dokonano wykładni zbieżnej z interpretacją skarżącego wierzyciela. W konsekwencji Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały art. 29§ 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co doprowadziło do jego, błędnego zastosowania w sprawie. Na wstępie trzeba zaznaczyć, że wbrew twierdzeniom organu art. 65 §1 kpa (na który powołał się skarżący) jest stosowany, jeżeli nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania. Przepis ten nie zawiera tego typu ograniczeń, a wręcz przeciwnie dotyczy sytuacji kiedy strona dopiero wnosi o wszczęcie postępowania, przy czym swoje podanie kieruje do organu niewłaściwego w sprawie. Zasada niezwłocznego, z urzędu, przekazywania organowi właściwemu podania wniesionego do organu niewłaściwego jest jedną z ugruntowanych reguł wszczynania postępowania administracyjnego. Brzmienie art. 65 §2 kpa (podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu) tylko potwierdza, że 65 §1 kpa stosuje się do sytuacji gdy nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania. Gdyby było odwrotnie, to 65 §2 kpa byłby przepisem martwym. Z treści art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy winien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 powołanej ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Niemniej jednak organ egzekucyjny z urzędu bada swoją właściwość (miejscową i rzeczową) na zasadzie art. 19 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nakaz zbadania z urzędu swojej właściwości oznacza, że adres zamieszkania wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym nie jest wiążący dla organu, a ma tylko znaczenie posiłkowe. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy – organ egzekucyjny, działając w sposób prawidłowy, zgodnie z ww. zasadą, zweryfikował z urzędu informacje wierzyciela o aktualnym adresie. W tej sytuacji należałoby powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12 zwrócił uwagę, że podstawową zasadą przyświecającą ustawodawcy w dążeniu do sprawności działania organów administracyjnych przy załatwianiu spraw indywidualnych było ustanowienie prawa, które zapewniłoby działanie organów sprawne, bez zbędnej zwłoki. Powyższa zasada dotyczy także postępowania egzekucyjnego uregulowanego w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksie postępowania administracyjnego, którego przepisy stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezentowane przez organy stanowisko godzi w podstawową zasadę załatwienia sprawy indywidualnej, które winno być przeprowadzone sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają uregulowania na wypadek stwierdzenia przez organ egzekucyjny swojej niewłaściwości. Wobec tego jest rzeczą oczywistą, że w tym zakresie winny mieć zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a konkretnie art. 65 § 1 w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym stanie rzeczy przepis art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może stanowić podstawy nieprzystąpienia do egzekucji i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi w sytuacji, gdy konkretny organ nie jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z powodu właściwości miejscowej, czy rzeczowej. W rozpoznawanej sprawie, co należy powtórnie podkreślić, organ znał adres zobowiązanej pomimo błędnego wskazania przez wierzyciela jej miejsca zamieszkania. Należało więc zastosować art. 65§1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaakceptowanie prezentowanej przez organy wykładni i zastosowania art. 29 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, mogłoby doprowadzić do wielokrotnego nieprzystępowania do egzekucji, gdyby zobowiązana ponownie zmieniła adres w okresie "krążenia" tytułu wykonawczego pomiędzy wierzycielem, a organem egzekucyjnym. Po zwrocie tytułów wykonawczych i ponownym przesłaniu ich przez wierzyciela, organ egzekucyjny zobowiązany byłby bowiem ponownie sprawdzić swoją właściwość miejscową i ustalić aktualny adres zobowiązanej. W sytuacji gdyby zobowiązana znowu zmieniła swoje miejsce zamieszkania cała procedura zostałaby powtórzona. Takie działanie sprzeczne byłoby z zasadą szybkości postępowania egzekucyjnego, co akcentował Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12. Dodać też należy, że w typowych sytuacjach sprawdzanie aktualnego adresu zobowiązanej przez organ egzekucyjny nie nastręcza nadmiernych trudności – korzysta on bowiem z dostępu do baz danych (ewidencja NIP i System Rejestracji Centralnej). W przypadku wierzyciela jest to znacznie dłuższa procedura. W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu co do wykładni zastosowania w sprawie art. 65 §1 kpa w zw z art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 720 ze zm.) O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonej opłaty sądowej (100 zł) i wynagrodzenie dla pełnomocnika (240 zł).