I SA/Kr 739/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Bogusław Wolas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 19 kwietnia 2021 r., nr: [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2021 r Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 12 lutego 2021 r w sprawie obciążenia wierzyciela – [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w K. ( Dalej jako Wierzyciel albo Strona Skarżąca) kosztami postępowania egzekucyjnego. W sprawie tej Naczelnik Urzędu Skarbowego K. [...] , jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej J. . sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych Wierzyciela z dnia 6.06.2018 r. oraz z dnia 27.11.2018 nr: na łączną kwotę należności głównej 6.732,98 zł. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunków bankowych zobowiązanej spółki w Alior Bank SA, ING Banku Śląskim SA, Banku Millenium SA, Banku BGŻ SA, oraz Banku Spółdzielczym Rzemiosła w K.. Ponadto organ egzekucyjny dokonał także zajęć wierzytelności u J. L., w Agencji Rozwoju Miasta SA oraz w Piekarnio- Cukiernio-Delikatesach R. S..j. Wszystkie wskazane powyżej zajęcia okazały się bezskuteczne. W dniu 20.11.2019 r. w celu ustalenia stanu majątkowego dłużnika organ egzekucyjny podjął czynności terenowe w miejscu siedziby zobowiązanej, tj. pod adresem K., ul. [...]. Zgodnie z raportem organu egzekucyjnego czynności egzekucyjnych nie przeprowadzono, ponieważ zobowiązana nie prowadzi działalności pod wskazanym adresem. Umowa najmu lokalu jest rozwiązana. Organ egzekucyjny postanowieniem z 29.11.2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019r., póz. 1438 ze zm., dalej u.p.e.a.) tj. ze względu na jego bezskuteczność. Pismem z dnia 3.01.2020 r. organ I instancji zawiadomił Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, natomiast w dniu 21.02.2020 r. wydał na wniosek Wierzyciela postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 303,71 zł. Na poczet wskazanych kosztów organ egzekucyjny zaliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 48,29 zł, opłatę za zajęcie rachunków bankowych w wysokości 252,02 zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości 3,40 zł. Wierzyciel złożył zażalenie zarzucając naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 upea poprzez błędne zastosowanie i ustalenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] kosztów egzekucyjnych od zajęcia rachunków bankowych. Uzasadniając okoliczności podniesione w zażaleniu wierzyciel powołał się m.in. na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30.03.2017 r., sygn. FSK 579/15 oraz z dnia 6.04.2017 r., sygn. II FSK 693/15 kwestionując fakt dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego, domagając się jednocześnie zmiarkowania wysokości nałożonych na wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2020r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.144 kpa oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i art. 64c § 4 upea, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Na postanowienie to wierzyciel złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2020 r wydanym w sprawie sygn akt I SA/Kr 533/20 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Stwierdził bowiem, że organ oparł się między innymi na przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. , który nie korzystał już z domniemania konstytucyjności, co zostało stwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W ocenie sądu w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanego przez organy w niniejszej sprawie przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez sąd jak i przez organ w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji. W konsekwencji organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma obowiązek rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. W kontrolowanej sprawie organy pominęły kwestę niekonstytucyjności wskazanego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie przyjętej wysokości kosztów egzekucyjnych. Organy zastosowały art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i wskazaną tam wysokość kosztów, nie odnosząc się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności w toku postępowania, jak również nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły sankcji finansowej. Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Powyższe uwagi dotyczyły także art. 64 § 6 upea w zakresie opłaty manipulacyjnej, co do której również w zaskarżonym postanowieniu pominięto kwestię wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i obciążono wierzyciela maksymalną procentową kwotą opłaty manipulacyjnej. Sąd podzielił także pogląd, iż w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Rozpoznając ponownie sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego K. – [...] wydał w dniu 12 lutego 2021 r postanowienie obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. spółki z o.o. w kwocie 135 zł 58 gr, z czego opłata manipulacyjna naliczona an podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. wyniosła po 66 zł 09 gr w każdej sprawie, wydatek egzekucyjny naliczony w oparciu o art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a. wyniósł 3zł 40gr, Wyliczając powyższe koszty organ ustalił ogólny koszt funkcjonowania komórek egzekucyjnych w obszarze Izby Administracji Skarbowej w K. w przeliczeniu na ilość miesięcy i etatów, a także ilość czynności przypadających na 1 etat funkcjonujacych w komórkach egzekucyjnych urzędów skarbowych województwa [...] i w oparciu o te dane ustalił średnią wartość jednej czynności organu egzekucyjnego, dzieląc miesięczny koszt funkcjonowania jednego etatu w komórkach egzekucyjnych urzędów skarbowych województwa [...] przez liczbę czynności przypadających na jeden etat. Co dało kwotę 66 zł 09 gr Przyjęto przy tym, że na opłatę manipulacyjną rozumianą jako zwrot wydatków składają się następujące czynności : nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu, doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, ustalenie informacji o zobowiązanej, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych, postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych tj. w myśl art. 64 § 6 upea. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał wskazane na wstępie postanowienie objęte skargą, w którym zaakceptował w całości stanowisko organu I instancji. Podkreślił przy tym, że organ egzekucyjny dokonując wyliczenia opłaty manipulacyjnej kierował się wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2020 r wydanymi w sprawie I SA/Kr 553/20 W skardze zarzucono naruszenie art. 64c § 6 u.p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i utrzymaniu przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w mocy postanowienia, którym Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] - działający w ramach państwowej jednostki budżetowej, obciążył wierzyciela- działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej - Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych kosztami postępowania egzekucyjnego; Ponadto zarzucono naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] pomimo nierozpoznania podniesionego w zażaleniu skarżącego zarzutu naruszenia art. 64c § 6 u.p.e.a.; Postawiono także zarzut naruszenia art. 64 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], mocą którego wierzyciel został obciążony kosztami opłaty manipulacyjnej pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ egzekucyjny nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych Ponadto sformułowano zarzut naruszenia art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 e.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo, iż z przyczyn wskazanych w zarzutach opisanych wyżej w pkt od 1 do 3 brak było do tego podstaw. Podnosząc powyższe zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie także postanowienia organu I instancji poprzedzającego zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona Na wstępie należy wskazać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przedmiot skargi kwalifikował bowiem sprawę do jednej z kategorii, o której mowa w tym przepisie, tj. gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Uwzględniając, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego postanowienia z punktu jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, w pierwszej kolejności należało odwołać się do przepisu prawa, na gruncie którego powstał spór pomiędzy stronami postępowania sądowego. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia należy wskazać, ze organ administracyjne nie wykonały prawidłowo zaleceń Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 sierpnia 2020 r wydanym w sprawie I SA/Kr 533/20. Sąd ten polecił nie tylko zbadać, czy koszty egzekucyjne ustalane na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach art. 64 § 1 pkt4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji, ale wprost wskazał, że opłata określona w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Oczywiste jest, że to samo dotyczy opłaty manipulacyjnej. Wynika to z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego ( patrz wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r wydany w sprawie I GSK 630/19). W którym podkreśla się, że wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jet w pełni adekwatna również do art. 64 § 6 u.p.e.a. Istotą zaś tej argumentacji jest celowość zastosowania wykładni językowej niniejszych przepisów. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wiąże się z faktem, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego. Treść powyższych przepisów nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna i manipulacyjna w wysokościach wyżej określonych, mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W cytowanych przepisach ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Zwrócono przy tym uwagę, że także w doktrynie prawa podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Podkreśla się przy tym, że zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Niezasadnym jest bowiem przyjmowanie, że z przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla realizacji środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku konieczne jest przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego - każdorazowe badanie, czy na rachunku tym znajdują się środki finansowe i czy nie obciąży się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązków, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zgodnie z przepisem art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie, o którym mowa w § 1 art. 80 obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Dlatego tez uznaje, że opłata egzekucyjna i manipulacyjna w wysokościach określonych odpowiednio w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6u.p.e.a. mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. też wyroki NSA: z 29 listopada 2018 r. I GSK 2307/18, z 6 lutego 2019 r. I GSK 2905/18, z 20 marca 2019 r. I GSK 3408/18). Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, ponieważ na rachunku bankowym nie było środków. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 64c § 6 u.p.e.a. należy przypomnieć, że zgodnie z jego treścią organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa. Wyniki wykładni literalnej powyższej normy prawnej są jasne i nie implikują większych wątpliwości interpretacyjnych. Nieobciążanie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dotyczy takich sytuacji, w których wierzyciel działa w ramach państwowej jednostki budżetowej lub jest państwową jednostką budżetową. Wnioski te potwierdza także wynik wykładni celowościowej opartej na treści uzasadnienia projektu ustawy. Przepis ten został zmieniony na mocy nowelizacji z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553). W uzasadnieniu projektu nowelizacji (Sejm VIII kadencji, nr druku 3379), wskazano, że proponowane w art. 64c § 5 i 6u.p.e.a. przypadki nieobciążania wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dotyczą sytuacji, w których niecelowe byłoby dokonywanie przelewu środków przez wierzyciela na rachunek organu egzekucyjnego. Podkreślono, że pod pojęciem organu egzekucyjnego/wierzyciela "działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej" rozumie się jednostki budżetowe w rozumieniu art. 11 ust. 1u.f.p., tzn. te jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa. Przepis ten wszedł w życie w dniu 20 lutego 2021 r, jednakże zgodnie z przepisem przejściowym zawartym w art. 11 ust 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, wszczętego i niezakończonego przed dniem wejścia w życia niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Nie oznacza to jednak, że organ powinien całkowicie pominąć ten przepis w rozpoznawanej sprawie. Biorąc pod uwagę wskazaną wyżej treść uzasadnienie do tej nowelizacji należy uznać, że organy powinny rozważyć nieobciążanie wierzyciela kosztami skoro, Zarównie wierzyciel jak i organ egzekucyjny są jednostkami budżetowymi. Przepis ten nie obowiązywał jeszcze w dacie wydawania wyroku w sprawie I SA/Kr 533/20, dlatego tez nie mógł zostać zawarty w uzasadnieniu tego wyroku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 145 ppsa.