I SA/Kr 790/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 04.03.2011r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2006r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 04.03.2011r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2006r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A.S. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną A.S. ur. w 1949r. oraz synem S.S. ur. w 1988r. Rodzina mieszka w domu będącym własnością S.S. A.S. uzyskuje 2500 zł. dochodu miesięcznie. W 2010r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał kwotę 23 970,56 zł. przy przychodzie na poziomie 72 451 zł. Żona A. otrzymuje rentę w wysokości 600 zł. , miesięcznie a syn S. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej kwotę 1000 zł., miesięcznie. Koszty związane z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy wynoszą ok. 200 zł. a koszty wyżywienia ok. 500 zł. Strona skarżąca nie posiada oszczędności , nieruchomości ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych A.S.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Nie przysłała bowiem w szczególności; - spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych S.S. (zarówno osobistych jak i firmowych) obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych A.S. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - dowodu przelewu lub przekazu renty A.S. za ostatni miesiąc, - zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przez S.S. dochodu w 2010r. - zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego przez A.S. dochodu w 2010r. Odnosząc się natomiast do twierdzeń strony skarżącej zawartych w piśmie z dnia 07.10.2011r. podkreślić należy, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne, zwłaszcza w obliczu faktu starania się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem brak którychkolwiek z tych danych , skutecznie to uniemożliwia. Nawet więc w przypadku, kiedy strona skarżąca nie prowadzi takiego spisu (jak twierdzi A.S.) chcąc uzyskać pomoc Państwa w ramach prawa pomocy , powinna taki spis sporządzić, podając choćby orientacyjne dane, dotyczące sum wydatkowanych na bieżące opłaty i potrzeby. Od spełnienia obowiązków wynikających z w/w wezwania nie zwalnia strony skarżącej również fakt, iż małżonkowie są w formalnej rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast trzeba podkreślić , iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W konsekwencji więc niewyjaśnienia sytuacji finansowej A.S. nie sposób mówić o rzetelnym wyjaśnieniu sytuacji A.S., zwłaszcza kiedy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Nie można bowiem zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków, jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Trudno też uznać za uzasadnione, stanowisko wnioskodawcy o braku dostępności do w/w dokumentów dotyczących sytuacji finansowej S.S., zwłaszcza w kontekście prowadzenia przez niego wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem oraz faktu, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania przesłanek prawa pomocy. W konsekwencji więc przytoczonych okoliczności brak jest możliwości określenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, co wyklucza zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca powinna się liczyć, iż w przypadku wyżej opisanego zachowania Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08).Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż A.S. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09,). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).