I SA/Kr 805/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2017r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 8 czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie skargi na zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej -skargę oddala- I. Zaskarżonym postanowieniem z 8 czerwca 2017r. znak:[...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia J. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. w sprawie oddalenie skargi na zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2016r. poz. 23 ze zm. dalej-k.p.a) w zw z art. 17, art. 18, art. 23§2 i §4, art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 599 ze zm. dalej-u.p.e.a.)-utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału ZUS w C.) prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego J. M. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 22 marca 2017r. nr od [...] do [...] obejmujących nieopłacone przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 16.181,70 zł. Organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych z zawiadomieniem o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej. Zobowiązany J. M. złożył w trybie art. 54§1 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej, podnosząc przedawnienie obowiązku oraz wniósł o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny postanowieniem z 26 kwietnia 2017r. nr [...] oddalił skargę na zajęcie podnosząc, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przypadki w których mowa w art.54§6 u.p.e.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie, zobowiązany podniósł, że doszło do przedawnienia oraz niezasadnie przyjęto, że nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wskazał, że w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, kontrolą objęta jest jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności a nie działania będące podstawą egzekucji. Dochodzone należności podlegają na podstawie art.2§1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej. Procedura dokonanych zajęć odbywała się zgodnie z przepisami tj. art.79 u.p.e.a. Zarzut przedawnienia obowiązku nie dotyczy zaskarżonej czynności wykonawczej tj. prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego i nie może być przedmiotem postępowania w trybie skargi na czynności egzekucyjne. Odnosząc się do kwestii wstrzymania postępowania egzekucyjnego, to nie jest to właściwy środek do rozwiązania problemu zadłużenia zobowiązanego. W sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. II. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. złożył J. M. zarzucając niezgodność postanowienia z prawem m.in.: -z przepisami ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a zwłaszcza z art. 54§1 i §6 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że podniesione w skardze na zajęcie okoliczności nie mogą być uwzględnione w ramach takiej skargi, a także, że brak jest podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego w tej sprawie, -nieuwzględnienie wszystkich okoliczności tej sprawy i błędne przyjęcie, że tocząca się obecnie spraw o umorzenie zaległości wobec ZUS-sprawa nr [...] a także, że kwestia przedawnienia składek oraz właściwego stosowania i prawidłowej interpretacji przepisów ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , a zwłaszcza art. 24 ust. 4 i ust. 5e tej ustawy nie mają w tej sprawie żadnego znaczenia. Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie skargi lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając skargę jej autor wskazał, że zarzut przedawnienia został zasadnie podniesiony, egzekucja nie powinna być prowadzona a tym samym i zajęcie. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 1 stycznia 1999r. do 30 czerwca 2004r. uległy przedawnieniu z upływem 5 lat licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Wydłużenie okresu przedawnienia składek ustawa z 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 121, poz. 1264), zostało następnie zmienione do 5 lat. Ta sprawa nigdy nie dotyczyła ustalenia przez ZUS obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu lecz ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzję wydawał inny organ i zawieszenie terminu przedawnienia wynosiło 2 lata. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. jest prawidłowe. Podstawą zaskarżonego postanowienia stanowi art. 54 u.p.e.a. Wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Przy czym przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Dlatego też zarówno w orzecznictwie (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012r. sygn. akt: II FSK 2555/10 i z 3 grudnia 2013r. sygn. akt: II GSK 1285/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i piśmiennictwie (zob. Marta Romańska [w:] System egzekucji administracyjnej, pod redakcją J.Niczyporuka, S.Fundowicza, J.Radwanowicza; Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 536) przyjmuje się, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Innymi słowy, skarga na czynności egzekucyjne jest przysługującym zobowiązanemu środkiem prawnym o charakterze subsydiarnym i stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie zawiera gwarancje i procedury, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, przy czym ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w sprawie-zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego - art. 79 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w tym przypadku - egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a.). Skarga na czynność egzekucyjną jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy zaś kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych wskazanych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., zmierzających bezpośrednio do wyegzekwowania należności. Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z 11 kwietnia 2008r. sygn. akt: III SA/Wa 139/08, oraz wyrok NSA z 22 września 2010r. sygn. akt: II FSK 568/09). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008r.sygn. akt: III SA/Wa 85/08, z 30 stycznia 2008r. sygn. akt: III SA/Wa 1262/07, z 28 stycznia 2008r. sygn. akt: III SA/Wa 1626/07). Nie jest zatem możliwe w trybie tego środka prawnego podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. W ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego (oraz egzekutora), który na zlecenie wierzyciela egzekwuje należność wskazaną w tytule wykonawczym. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest natomiast środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje w związku z określonymi zdarzeniami w postępowaniu egzekucyjnym wniesienie np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której miałaby występować konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w u.p.e.a. mających prowadzić-w wyniku ich uwzględnienia-do jednakowych skutków procesowych. Wskazuje się, że nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Należy również podkreślić, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarżący natomiast w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną podważał przede wszystkim istnienie i wymagalność egzekwowanego obowiązku z uwagi na przedawnienie. W niniejszej sprawie, zajęto świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, a zatem dokonano czynności wymienionej w art. 79 u.p.e.a. Do zajęcia wierzytelności pieniężnej tego rodzaju dochodzi poprzez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (§ 1). Z treści § 2 wynika natomiast, że zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń. Z kolei § 3 stanowi, że w stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. W myśl art. 79§4 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w §1, organ egzekucyjny: 1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób; 2) wzywa organ rentowy, aby: a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości, b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli; 3) poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2. Zdaniem Sądu przedmiotowe zajęcie zostało sporządzone oraz doręczone prawidłowo, z uwzględnieniem przepisów procedury egzekucyjnej oraz przepisami aktów wykonawczych - rozporządzenia Ministra Finansów z 30 grudnia 2015r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017r., poz. 1483), rozporządzenia Ministra Finansów z 22 sierpnia 2016r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1339), rozporządzenia Ministra Finansów z 8 sierpnia 2016r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2016r., poz. 1305 ze zm.). Sąd wskazuje, że Skarżący nie podnosił w skardze, ani w toku wcześniejszego postępowania, kwestii dotyczących czynności wykonawczych z zakresu prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczeń. Tym samym nie wskazał sposobu naruszenia przez organ egzekucyjny przytoczonego art. 79 u.p.e.a. Skarżący zarzucił natomiast, że egzekwowane należności przedawniły się. Sąd stoi na stanowisku, że nie ma podstaw, żeby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a., skargę na czynności egzekucyjne traktować, jako środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań, podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego, czy też aktów i działań podejmowanych przez wierzyciela. Mając na uwadze przedstawione wyżej uwagi dotyczące charakteru skargi z art. 54 u.p.e.a., stwierdzić należy, że Skarżący nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi uczynił zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a, tj. nieistnienie obowiązku. Ustawa przewiduje bowiem inne środki prawne, w ramach których tego rodzaju zarzuty mogą być rozpatrzone, a w związku z tym rozpatrzenie ich na podstawie art. 54§1 u.p.e.a. oznaczałoby wadliwość takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny mając na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązku o charakterze pieniężnym zastosował prawidłowo przewidziany w u.p.e.a.-w art. 1 a pkt 12 lit. a tiret trzecie-środek egzekucyjny tj. egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Sąd rozumie racje Skarżącego, który korzystając z wszelkich dostępnych mu środków prawnych, stara się podważyć zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowań egzekucyjnych. Tym niemniej Sąd bada sprawę w jej granicach, które wyznacza strona skarżąca wskazując określone rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie było to postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Zarówno to postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C., nie naruszały prawa. Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. prawidłowo uznał więc, że czynność egzekucyjna objęta złożoną przez Skarżącego skargą, dokonana została w zgodzie z regulującymi ją przepisami prawa. Jak wskazano już wyżej, ze względu na zasadę niekonkurencyjności środków prawnych, okoliczności podlegające ocenie w postępowaniu dotyczącym zarzutów nie mogą być przedmiotem rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.