I SA/Kr 824/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 11.05.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części 2. w pozostałej części wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 11.05.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" B.W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe wychowując dwie córki : M.G. ur. w 2003r. i N.G. ur. w 2004r. Jedynym źródłem dochodu rodziny jest renta po zmarłym ojcu wynosząca po 420 dolarów amerykańskich na każdą z córek. Strona skarżąca podaje , że w zależności od kursu waluty wartość renty wynosi od 2400 - 2850 zł. Z sumy tej wnioskodawczyni spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 1 260 zł., miesięcznie. Podaje też, że na utrzymanie rodziny pozostaje więc kwota od 1200 – 1600 zł. a w tym miesiącu po opłaceniu rachunków i książek dla dzieci (610 zł) zostało jej do 4 lipca 210 zł. Strona skarżąca nie posiada oszczędności. Jest natomiast właścicielką; nieruchomości o pow. 0,27 ha, położonej w miejscowości P. , zabudowanej domem o pow. 132 m2, nieruchomości rolnej o pow. 0,24 ha położonej w miejscowości R. , Powiat G., nieruchomości o pow. 80 m2 położonej w N. przy ul. D. oraz samochodu osobowego marki V. rok prod. 2002. Wnioskodawczyni podkreśla, że nieruchomość w N. jest od roku wystawiona na sprzedaż , jednak pomimo niskiej ceny nikt nie chce jej kupić bo przed oknami wybudowano duży budynek. Samochód z kolei, jest od dwóch lat zepsuty. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja B.W. nie ma natomiast znamion ubóstwa. Otrzymuje ona stały dochód w postaci renty na dzieci, która na dzień dzisiejszy przy średnim kursie dolara amerykańskiego według NBP na poziomie 3,408 zł. wynosi 2862,72 zł. (840 dol. ameryk. x 3,408 zł.) Jest w stanie spłacać raty kredytu hipotecznego w wysokości 1 260 zł., miesięcznie oraz posiada w/w nieruchomości. Zaznaczyć natomiast należy, iż w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10) a posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). W ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej orzecznik wziął jednak pod uwagę fakt, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 1 827 zł. i stanowi ponad 2/3 dochodu wnioskodawczyni. Stąd też stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części będzie odpowiadało jej możliwościom płatniczym. Trzeba bowiem zaznaczyć iż suma jaką strona będzie musiała uiścić na obecnym etapie postępowania jest mniejsza od wysokości raty kredytu który co miesiąc spłaca. Podkreślić natomiast wypada, że banki często wyrażają zgodę na odroczenie spłaty jednej raty kredytu i praktyka ta nie stanowi niczego nadzwyczajnego w działaniu tych instytucji. Zdarza się nawet tak , że same umowy kredytowe przewidują taką możliwość. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzić należy , że strona skarżąca powinna w niniejszej sprawie partycypować w kosztach sądowych. Niniejsze rozstrzygnięcie nie pozbawia wnioskodawczyni zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Ma ono jednak na uwadze cel i przesłanki instytucji przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W związku z tym, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 ) orzeczono jak w sentencji.