I SA/Kr 844/14

|Sygn. akt I SA/Kr 844/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Paweł Dąbek (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r., sprawy ze skargi Italgroup Sp. z o.o., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10 marca 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania z wniosku o umorzenie postepowania egzekucyjnego, - skargę oddala - Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 10 marca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 stycznia 2014 r. o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach. Prezydent Miasta O. skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego O. tytuły wykonawcze nr [...], nr [...] i nr [...] z 22 marca 2004 r. wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej z majątku "I" Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: strony skarżącej). W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności zobowiązanej z rachunków bankowych, tj. na podstawie zawiadomień nr [...], nr [...] i nr [...] z dnia 20 stycznia 2005 r. skierowanych do PEKAO S.A. i doręczonych zobowiązanej w dniu 6 lutego 2005 r., oraz na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 27 grudnia 2006 r. skierowanego do BPH S.A. doręczonego spółce w dniu 11 stycznia 2007 r. W wyniku wyżej wymienionych czynności organ egzekucyjny nie zdołał wyegzekwować całości należności objętych tytułami wykonawczymi. Na wniosek wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta O., zawiadomieniem nr [...] z dnia 10 października 2007r. dokonano zajęcia nieruchomości należących do strony skarżącej, obejmujących 27 zabudowanych i niezabudowanych działek gruntowych będących przedmiotem użytkowania wieczystego, położonych w O. przy ul. L. W dniu 12 października 2007 r. Sąd Rejonowy w O. dokonał w księgach wieczystych wpisu o wszczęciu przez organ egzekucji z nieruchomości. W związku z wystąpieniem zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wymienionych nieruchomości, postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r. sygn. akt I Co 2136/07 Sąd Rejonowy w O. wskazał, iż to organ będzie prowadził łączną egzekucję z nieruchomości w egzekucji administracyjnej. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. kontynuując postępowanie egzekucyjne powołał biegłego rzeczoznawcę oraz dokonał opisu i oszacowana. Strona skarżąca zapoznała się z aktami sprawy w dniu 7 lipca 2008 r., a następnie w dniu 18 lipca 2008 r. wpłaciła na rachunek organu egzekucyjnego dochodzoną należność w całości. Informacja o dokonanym przez spółkę przelewie dotarła do organu egzekucyjnego po sporządzeniu protokołu z opisu i oszacowania zajętych nieruchomości. Wobec powyższego postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wykonaniem obowiązku objętego w/w tytułami wykonawczymi. Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. strona skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z wygaśnięciem obowiązku objętego egzekucją wobec przedawnienia zobowiązania podatkowego z upływem 2007 r., żądając jednocześnie zwrotu kwot pobranych po upływie terminu przedawnienia, niestanowiących zobowiązania podatkowego ani kwoty zaległości podatkowej, zwrotu odsetek i wypłaty oprocentowania od tych kwot oraz zwrotu kosztów egzekucyjnych. W piśmie podniesiono, że postępowanie egzekucyjne przeprowadził niewłaściwy organ (właściwym miałby być Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego), toteż czynności podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nie wywołują skutków prawnych, w tym skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania wywołanego wnioskiem strony skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w dniu 18 lipca 2008 r. poprzez wyegzekwowanie dochodzonej należności od zobowiązanej spółki, toteż w dacie złożenia przez stronę skarżącą przedmiotowego wniosku organ nie prowadził w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu nie ma on możliwości umorzenia postępowania, które faktycznie nie jest prowadzone. W zażaleniu na to postanowienie, strona skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz zarzuciła organowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie: – art. 61a § 1 k.p.a., poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż w analizowanej sprawie występuje negatywna przesłanka uniemożliwiająca wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zakończone zostało poprzez wyegzekwowanie kwot należności już przedawnionej, – art. 29 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż zwolnienie organu egzekucyjnego z obowiązku badania zasadności i wymagalności obowiązku zwalnia ten organ z obowiązku badania wygaśnięcia obowiązku na skutek przedawnienia; – art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu postanowienia okoliczności faktycznych oraz dowodów potwierdzających tezy organu, tj. uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjętej przez organ tezy, że w niniejszej sprawie postępowanie nie może być wszczęte. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy ww. postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia zauważono, że tytuły egzekucyjne istotne w niniejszej sprawie i należności nimi objęte wygasły w całości na skutek zapłaty. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie wydaje żadnego formalnego aktu potwierdzającego zakończenie postępowania egzekucyjnego. Obecnie natomiast nie można umorzyć postępowania egzekucyjnego, które już się nie toczy. W ocenie organu odwoławczego wydając kwestionowane postanowienie organ pierwszej instancji słusznie nie odniósł się do merytorycznych zarzutów zawartych w piśmie strony skarżącej z dnia 16 grudnia 2013 r. Końcowo zaznaczono, że w okresie prowadzenia analizowanego postępowania egzekucyjnego strona skarżąca miała zapewnioną możliwość czynnego w nim udziału, w tym w szczególności mogła żądać umorzenia tego postępowania. Pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. strona skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie jego i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Strona skarżąca powtórzyła zarzuty przedstawione w odwołaniu oraz podtrzymała uzasadnienie swojego stanowiska prezentowanego w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Spór w niniejszej sprawie dotyczył ustalenia, czy po wykonaniu obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym możliwe jest umorzenie tego postępowania egzekucyjnego z uwagi na uprzednie przedawnienie zobowiązania podatkowego, stanowiącego ww. obowiązek. Sąd nie przesądza w tym miejscu kwestii, czy zobowiązanie faktycznie uległo przedawnieniu, jak chce tego strona skarżąca. W ocenie organu wykonanie obowiązku dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym jest równoznaczne z jego zakończeniem, toteż po tym fakcie nie jest możliwe umorzenie – nieprowadzonego już – postępowania. Z kolei, zdaniem strony skarżącej, wykonanie obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym nie stoi na przeszkodzie umorzeniu tego postępowania. Należy zatem przypomnieć, że w myśl art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela oraz 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto, stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza wszakże, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 710/11; LEX nr 1291634). Jak wynika z akt postępowania i co – między stronami niniejszego postępowania – wydaje się być bezsporne, strona skarżąca już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego dokonała wpłaty dochodzonej w nim należności w całości. Trzeba zatem zauważyć, że wykonanie obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego nie prowadzi do umorzenia tego postępowania, a więc przedwczesnego jego zakończenia z powodu niemożności lub niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, lecz przeciwnie, oznacza osiągnięcie celu tego postępowania, który stanowi doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku (zob. wyrok NSA z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II FSK 492/11; LEX nr 1227378). W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że skoro organ egzekucyjny zrealizował tytuł wykonawczy poprzez wyegzekwowanie całej dochodzonej należności objętej tytułem wykonawczym, to tym samym postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Toteż wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego złożony już po jego zakończeniu należy oceniać jako bezprzedmiotowy (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2269/11; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 177/11; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że podstawą prawną zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji był w szczególności art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (z mocy art. 18 u.p.e.a. przepis ten stosuje się odpowiednio również w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym). Jedną z "innych uzasadnionych przyczyn" z uwagi na które postępowanie nie może być wszczęte jest natomiast bezprzedmiotowość wniosku o jego wszczęcie (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 1009/12; LEX nr 1232079). Jak już wyżej podano, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już wcześniej zakończone dobrowolnym wykonaniem dochodzonego w nim obowiązku, jest bezprzedmiotowy. Nie istnieje już bowiem postępowanie, które mogłoby zostać umorzone. Toteż w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo zastosowały przywołany wyżej art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., odmawiając wszczęcia postępowania na podstawie wniosku strony skarżącej z dnia 16 grudnia 2013 r. W ocenie Sądu przesądzenie zasadności zastosowania w niniejszej sprawie instytucji odmowy wszczęcia postępowania sprawiło, że rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 29 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. byłoby uzasadnione wyłącznie w sytuacji, w której zaskarżone postanowienie odnosiłoby się wprost do tego zagadnienia. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu tylko ogólnie wskazano, że rolą organów egzekucyjnych jest realizacja tytułu wykonawczego, a nie weryfikacja ich legalności czy zasadności, podobna do weryfikacji rozstrzygnięć organu pierwszej instancji w postępowaniu odwoławczym. Rozważania organu w omawianym zakresie stanowią wyłącznie polemikę z zarzutami zażalenia i w istocie w żaden sposób nie wpływają na treść zaskarżonego postanowienia ani na ocenę jego zgodności z prawem. W niniejszej sprawie problemem nie jest bowiem stanowisko organu w przedmiocie jego roli w odniesieniu do tytułów wykonawczych i stwierdzonych w nich obowiązków, ale ustalenie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], nr [...] i nr [...] zostało skonsumowane przez uiszczenie dochodzonej należności i tym samym zakończone, czego następstwem jest bezprzedmiotowość obecnego i przyszłych wniosków o umorzenie tego postępowania z jakiejkolwiek przyczyny. Kwestia istnienia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym jest bowiem prawnie doniosła do momentu zakończenia tego postępowania, co w niniejszej sprawie nastąpiło przed złożeniem wniosku o jego umorzenie. Zarzuty naruszenia przez organ art. 29 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy zatem uznać za pozbawione uzasadnionych podstaw. Sąd stwierdza również, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji spełniają również wszelkie kryteria formalne, zwłaszcza regulujące treść uzasadnień rozstrzygnięć organów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Trzeba jednak zaznaczyć, że główną przesłanką determinującą treść uzasadnienia postanowienia organu egzekucyjnego jest sens zawartego w nim rozstrzygnięcia. Toteż w przypadku odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość wniosku strony skarżącej, uzasadnienie postanowienia ma zawierać w szczególności wskazanie faktów dotyczących bezprzedmiotowości postępowania, na których oparł się organ. Co istotne, fakt ten – uiszczenie przez stronę skarżącą kwoty dochodzonej w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym – jest pomiędzy stronami bezsporny. W sprawie nie pojawiły się z kolei dowody na powyższą okoliczność (lub przeciwne), którym organ mógłby odmówić wiarygodności i mocy dowodowej. Ponadto organ powołał i wyjaśnił w wystarczający sposób podstawę prawną zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu uzasadnienie tego postanowienia spełnia wszelkie wymagania i cele wynikające z art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności umożliwiając adresatowi tego postanowienia poznanie przyczyn odmowy wszczęcia postępowania. Tym samym niezasadne są również zgłaszane przez skarżącego zarzuty naruszenia przez organ art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone postanowienie było dotknięte innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Wobec powyższego, Sąd oddalił skargę stosownie do art. 151 p.p.s.a.