I SA/Kr 856/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 października 2016r. w sprawie ze skargi J.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2016r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 7 października 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 maja 2016r., nr [...], w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów, J. G. ur. w 1988r. jest osobą bezrobotną i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem T. G. ur. w 1985r., przy czym małżonkowie mają na utrzymaniu małoletniego syna O. G. ur. w 2012r. T. G. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1600 zł miesięcznie, netto. W 2015r. uzyskał on 23 738,72 zł dochodu, przy przychodzie na poziomie 25 407,44 zł. J. G. w roku tym poniosła stratę z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 293,92 zł, przy przychodzie w wysokości 34,34 zł. T. G. spłaca dwa kredyty, których raty wynoszą 305 zł i 538,75 zł, miesięcznie. Uiszcza też abonament za Canal + cyfrowy w wysokości 89 zł, miesięcznie. We wniosku wnioskodawczyni oświadczyła że koszty mieszkania i mediów wynoszą 200 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 7 października 2016r. Starszy Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 244 §1, art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., uznając że orzekający nie miał wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. W odpowiedzi na powyższe postanowienie strona wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła postanowieniu referendarza sądowego błędne przyjęcie, że jest ona zdolna do poniesienia kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie, podczas gdy sytuacja osobista i materialna odwołującej się jest bardzo ciężka i prowadzi do odmiennych wniosków. Podtrzymała ona okoliczności zawarte w oświadczeniu majątkowym, twierdząc że okoliczności te zostały potwierdzone załączonymi już w sprawie przez odwołującą dokumentami, których udzieliła stosownie do swoich możliwości, nie będąc w stanie przesłać wszystkich dokumentów, które zostały wymienione w skierowanym do niej wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec podmiotów o bardzo trudnej sytuacji materialnej noszącej znamiona ubóstwa. Stanowi bowiem odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba fizyczna) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem strona wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów, bardzo istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji finansowej, nie przesłała jednak: - spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - wyciągów z kont bankowych wnioskodawczyni, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych T. G., obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością wnioskodawczyni, - zaświadczenia z zakładu pracy T. G. o wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. Sąd w pełni podziela stwierdzenie Starszego Referendarza Sądowego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinna dostarczyć wnioskodawczyni tak, aby Sąd mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jej dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych, nieruchomości. Brak danych w tym zakresie lub dane niepełne skutecznie uniemożliwiają wspomnianą analizę, co z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji więc nieprzesłania stosownych dokumentów, stwierdzić należy, że skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową i Sąd nie ma w związku z tym wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może opierać się na niekompletnych faktach i w takim przypadku prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy, ze względu na niewykazanie przesłanek warunkujących jego przyznania (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006 ). W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec powyższego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 7 października 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.