I SA/Kr 863/12

Sygn. akt I SA/Kr 863/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r., sprawy ze skargi "B" Sp. z o.o w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 10 kwietnia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie określenia nie przekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności - skargę oddala - Sygnatura I SA/Kr 863/12 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2012 r Dyrektor Izby Skarbowej w K.utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego z dnia 16 lutego 2012r. w sprawie określenia nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty w wysokości 1.170.937,30 zł.. W sprawie, w której wydano powyższe postanowienia Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w K. w toku egzekucji należności pieniężnej prowadzonej wobec B. R. Sp. z o.o., na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K., zawiadomieniem z dnia 24.03.2011r. skierował egzekucję do wierzytelności pieniężnych przysługujących B. R. Sp. z o.o. od B.Sp, z o.o. Zawiadomienie z dna 24 marca 2011 r o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności Bryksy Sp. z o.o. w dniu 28.03.2011r. , tego samego dnia odpis powyższego zawiadomienia doręczono także zobowiązanej B.R. Sp. z o.o. Na dzień dokonania zajęcia tj. 28.03.2011 r., B. R. Sp. z o.o. od B. Sp. z o.o. przysługiwały wierzytelności w łącznej kwocie 3.630.724,35 zł., z czego kwota 2.052.924,35 zł. z tytułu rozliczeń związanych z obciążeniem hipotecznym nieruchomości przy ul. Łobzowskiej w Krakowie, natomiast kwota 1.557.800,00 zł. z tytułu rozliczeń wekslowych dotyczących weksli zabezpieczonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K. zastawem skarbowym w dniu 23.07.2011r. Pismem z dnia 30 marca 2011 r B. spółka z o o oświadczyła, że uznaje zajętą wierzytelność, oraz że przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie należności w miarę posiadania środków finansowych. W ramach realizacji zajęcia przekazano na rachunek bankowy organu egzekucyjnego następujące kwoty : 36.291,55 zł (w dniu 4 lipca 2011 r.), 113,50 zł (w dniu 6 lipca 2011 r.), oraz 300 000 zł (w dniu 23 sierpnia 2011 r.) Na skutek kontroli prawidłowości realizacji powyższego zajęcia przeprowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności B. Sp. z o.o Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w K.postanowieniem z dnia 16.02.2012r. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności przez B. Sp. z o.o. na kwotę 1.170.937,30 zł. Na powyższe postanowienie B. Sp. z o.o. złożyła zażalenie zarzucając naruszenie — art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że B. Sp. z o.o. bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu należności tytułem zajętej wierzytelności która przysługuje spółce B. R.Sp. z o.o. wobec skarżącej - podczas gdy wierzytelność nie jest wymagalna, — art. 89 § 3 pkt 2 w/w ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że doszło do naruszenia zakazu rozporządzania zajętą wierzytelnością poprzez zmianę terminu wymagalności, podczas gdy zobowiązanie miało charakter bezterminowy, a spółka B. R. i skarżąca nie dokonały zmiany terminu wymagalności, lecz ustaliły termin wymagalności po raz pierwszy. W uzasadnieniu podkreślono, że wierzytelności w pierwotnej wysokości tj. w kwocie 2.052.924,35 zł. tytułem rozliczeń związanych z obciążeniem hipotecznym nieruchomości przy ul. Ł.w K. nie są wierzytelnościami wymagalnymi, bowiem na mocy porozumienia z dnia 01.07.2011r. zawartego zgodnie z postanowieniami porozumienia z dnia 30.04.2009r., strony uprawnione były do określenia terminu wymagalności wierzytelności w sposób przez siebie uzgodniony. Ponieważ porozumienie z dnia 01.07.2011r. stanowiło jedynie wykonanie porozumienia zawartego w dniu 30.04.2009r., nie mogło naruszać normy art. 89 § 3 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uznając powyższe postanowienie za prawidłowe Dyrektor Izby Skarbowej w K. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołał się na art. 89, art. 71 b i art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślił, że choć ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera definicji pojęcia "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku" to jednak na podstawie całokształtu przepisów regulujących instytucję administracyjnego postępowania egzekucyjnego można uznać, że organ przystępuje do podjęcia czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić jedynie w tych przypadkach które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania obowiązku względem wierzyciela. Okoliczność taka w omawianej sprawie jednak nie zachodzi, bowiem w chwili dokonania zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną, istniały wymagalne wierzytelności podlegające przekazaniu na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. W odniesieniu do wierzytelności w łącznej kwocie 2.052.924,35 zŁ z tytułu rozliczeń związanych z obciążeniem hipotecznym nieruchomości przy ul. Ł. w K., Pan M. B.(Prezes Zarządu B. Sp. z o.o.) oświadczył do protokołu kontroli, że pierwotny termin wymagalności tych wierzytelności przypadł odpowiednio w dniu 02.02.2010r. dla wierzytelności na kwotę 217.939,35 zl.. w dniu 29.10.2010r. dla wierzytelności na kwotę l .794.473,64 zł., oraz w dniu 29.10.2010r. dla wierzytelności na kwotę 40.511,36 zł. Powyższe terminy wymagalności odpowiadały terminom przedstawionym w załączniku do pisma B. Rezydencje Sp. z o.o. z dnia 21.04.2011r. o stanie majątkowym zobowiązanego, co dodatkowo potwierdzone zostało przez Pana M. B. pismem z dnia 18.11.2011r. W związku z tym za bezpodstawne uznano zarzut, że Pan M.B.nie mógł wskazać formalnie wiążącego terminu, w którym wierzytelności staną się wymagalne, bowiem termin ten został określony przez strony po raz pierwszy dopiero w porozumieniu z dnia 01.07.2011r. , tym bardziej, iż powyższe oświadczenie tej osoby było złożone w późniejszym terminie. Ponadto po dniu 1 lipca 2011 r spółka dokonała częściowej realizacji wierzytelności przekazując wymienione wczesnej kwoty na konto bankowe organu egzekucyjnego. Spółka zatem po dokonanym zajęciu wierzytelności rozporządziła wierzytelnością, a w związku z tym porozumienie zawarte w dniu 01.07.2011r. narusza zakaz zawarty w art. 89 § 3 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem skutkiem zajęcia wierzytelności jest to, ze zobowiązanemu nie wolno zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Dlatego też porozumienie to nie mogło wywrzeć żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego, a pierwotnie terminy wymagalności wierzytelności są dalej aktualne. Podkreślono również, że osoba Pana M. B. łączy zobowiązanego (tj, B.R.Sp. z o.o.) jak i dłużnika zajętej wierzytelności tj. B. Sp. z o.o. Pan M.B.w przypadku pierwszej jak i drugiej spółki pełni w nich funkcję Prezesa Zarządu. Reprezentując zobowiązanego Pan M. B.twierdzi, iż istnieje wymagalne zobowiązanie, natomiast działając jako prezes dłużnika zajętej wierzytelności twierdzi, że wymagalnych zobowiązań nie ma. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, oraz poprzedzającego go postanowienia organu instancji, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponownie zarzucono naruszenie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że B. Sp. z o.o. bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu należności tytułem zajętej wierzytelności która przysługuje spółce B. R.Sp. z o.o. wobec skarżącej, podczas gdy wierzytelność ta nie jest wymagalna, oraz art. 89 § 3 pkt 2 tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że doszło do naruszenia zakazu rozporządzania zajętą wierzytelnością poprzez zmianę terminu wymagalności, podczas gdy zobowiązanie miało charakter bezterminowy, a spółka B. R. i skarżąca nie dokonały zmiany terminu wymagalności, lecz ustaliły termin wymagalności po raz pierwszy. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że zajęte wierzytelności nie były wymagalne, bowiem na mocy porozumienia z dnia 1 lipca 2011 r zawartego zgodnie z postanowieniami porozumienia z dnia 30 kwietnia 2009 r strony uprawnione były do określenia terminu wymagalności wierzytelności w sposób przez siebie uzgodniony. Mechanizm taki wynikał z kryzysu w branży budowlanej, oraz stagnacji na rynku nieruchomości, co przekładało się na niepewność co do daty zbycia nieruchomości przy ul. Łobzowskiej w Krakowie. Wskazane przez Pana M. B.do protokołu kontroli terminy wymagalności wierzytelności miały jedynie charakter techniczny i hipotetyczny, oraz formalnie nie wiążący strony, w tym sensie, że termin ten nie wynikał z porozumienia stron, które zostało zawarte dopiero w dniu 1 lipca 2011 r lecz był konsekwencją przyjęcia najwcześniejszego hipotetycznie możliwego dnia dokonania zwrotu. Był on uwarunkowany datą przekazania środków przez nabywców lokali mieszkalnych znajdujących się na powyższej nieruchomości. Wskazując na treść art. 3651 , oraz art. 455 k.c. podkreślono, że termin wymagalności wierzytelności może zostać ustalony dopiero w trakcie trwania stosunku obligacyjnego. Ponieważ stosunek prawny pomiędzy stroną skarżącą, a Spółką B.R. miał charakter bezterminowy (tzn taki w którym termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony) to termin wymagalności zobowiązania mógł zostać w późniejszym terminie ukształtowany poprzez porozumienie stron lub jednostronne oświadczenie wierzyciela. Ponieważ jednak w porozumieniu z dnia 30 kwietnia 2009 r strony postanowiły, że termin wymagalności zobowiązania zostanie przez nie ustalony w drodze odrębnego porozumienia, to żadna ze stron nie może jednostronnie określić terminu wymagalności zobowiązania , z tym, że co do zasady skarżącemu jako dłużnikowi przysługiwało prawo do wcześniejszego wykonania zobowiązania, czego jednak nie można utożsamiać z prawem do jednostronnego określenia terminu wymagalności swojego zobowiązania. Forma porozumienia wskazuje na to, że chodzi o dwustronną czynność prawną w rozumieniu prawa cywilnego, a zatem do jej skuteczności wymagane jest złożenie zgodnych oświadczeń woli. Oświadczenie takie zgodnie z art. 61 § 1 kc uważa się za złożone z chwilą gdy doszło do drugiej strony w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W związku z tym skuteczne określenie daty wymagalności zobowiązania skarżącego w świetle porozumienia z dnia 30 kwietnia 2009 r wymagało złożenia sobie nawzajem zgodnych oświadczeń woli stron określających w ten sam sposób datę wymagalności zobowiązania. Natomiast jednostronnym oświadczeniem skarżący nie mógł skutecznie zmienić charakteru swojego zobowiązania z bezterminowego na terminowe, tzn określić daty wymagalności. Także skierowanie przez strony stosunku prawnego zgodnych oświadczeń woli do podmiotu trzeciego jakim jest organ I instancji nie prowadziło do skutecznego dokonania czynności prawnej. W związku z tym uznano, że organ nie wykazał w żaden sposób, że data wymagalności została określona w inny sposób niż porozumieniem z dnia 1 lipca 2011 r. Natomiast późniejsze określenie terminu wymagalności w przypadku zobowiązań bezterminowych nie stanowi zmiany terminu wymagalności, lecz jego określenie go raz pierwszy. Podkreślono także, że pomimo obowiązującej w polskim prawie teorii organów, zgodnie z którą działania osób wchodzących w skład zarządu osoby prawnej są traktowane jako działania samej spółki, to jednak działania podejmowane przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością sprowadzają się do działań konkretnych osób fizycznych stanowiących jej zarząd. Pomimo to uczestnictwo danej osoby jako członka zarządu takiej spółki nie oznacza, że osoba ta traci możliwość działania we własnym imieniu i własnym interesie. W związku z tym w przypadku Pana M. B., mogły występować rozbieżne interesy stanowiska w jego relacjach ze spółką w której pełnił funkcje w zarządzie. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 ( tzn innej niż z wynagrodzenia za pracę, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, oraz rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych), przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym była wyżej mowa. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Natomiast według art. 71 a § 1 i 9 powyższej ustawy organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Jeżeli w wyniku takiej kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jest ono zgodnie z art. 71 b tej ustawy podstawą wystawienie tytułu wykonawczego, na podstawie którego zajęta wierzytelność albo jej część może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W związku z powyższym w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 71 a § 9 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji organ egzekucyjny jest uprawniony do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Dłużnik zajętej wierzytelności staje się zatem zobowiązanym. W orzecznictwie (wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2012 r. wydany w sprawie sygn akt I SA/Kr 44/12 LEX nr 1137048) uznaje się, że do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Od zasady tej ustawodawca nie wprowadził przy tym żadnego wyjątku. Nie można zatem wydać postanowienia, o jakim mowa w tym przepisie, jeżeli dłużnik co prawda uchylał się od przekazania wierzytelności, ale miał do tego podstawy. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. Wprowadzenie przez ustawodawcę warunku bezpodstawności skutkuje tym, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). W żadnym razie użyte w spornym przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych z dłużnikiem zajętej wierzytelności np. z jego złą kondycją finansową, lub przeznaczeniem środków na inne cele np. wypłatę pensji pracowników. Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r wydany w sprawie sygn akt I FSK 984/06 LEX nr 364771, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r. wydany w sprawie sygn akt VIII SA/Wa 106/07 LEX nr 494080). Także uwarunkowania wynikające z wewnętrznych regulacji statutowo-organizacyjnych, czy też zawartych umów cywilnoprawnych nie mogą być uznane za wystarczającą podstawę do wyłączenia danego podmiotu spod rygorów działania powszechnie obowiązujących przepisów prawa publicznego i wynikających stąd konsekwencji prawnych w postaci obowiązku poddania się środkom przymusu stosowanym przez organy egzekucyjne w celu wykonania obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej (podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2007 r sygn akt III SA/Wa 4135/06 LEX nr 342489). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż nie budzi wątpliwości fakt istnienia zobowiązania po stronie B. S. z o o w K.. Jak wynika bowiem z porozumienia z dnia 30 kwietnia 2009 r B. R.Spółka z o o w K. będąc właścicielem nieruchomości zgodziła się aby posłużyły one jako przedmiot zabezpieczenia przyszłego kredytu udzielonego na rzecz spółki B. przez Podkarpacki Bank Spółdzielczy w S.. Uzgodniono również ( w § 1 ust 2 tego porozumienia), że w razie pozyskania przez B. R. nabywców lokali znajdujących się w budynku usytuowanym na nieruchomości obciążonej na rzecz Banku hipoteką, dopuszczają możliwość przekazania kwot należących B. R. na poczet spłaty kredytu udzielonego przez Bank w celu zwolnienia nieruchomości z hipoteki. Co prawda w takim przypadku strony miały w terminie późniejszym ustalić warunki i termin zwrotu należności przysługujących B. Rezydencje, które zostaną zaksięgowane na poczet spłaty kredytu zaciągniętego przez B., jednakże postanowienie to nie mogło skutecznie pozbawić wierzyciela , tzn B. R., prawa do żądania spełnienia świadczenia. Powyższy zapis świadczy jedynie o tym, że strony nie określiły w umowie terminu spełnienia świadczenia, a zatem skoro nie wynikało ono także z właściwości zobowiązania, to należy uznać, że ma ono charakter bezterminowy. W związku z tym zgodnie z treścią art. 455 kc. świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika przez wierzyciela do jego wykonania. Podkreślić przy tym należy, że przepis ten nie daje możliwości skutecznego wyłączenia w drodze czynności prawnej uprawnienia wierzyciela do żądania spełnienia świadczenia bezterminowego. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie, że wierzyciel nie mógł jednostronnie określić terminu wymagalności zobowiązania. O tym iż termin taki został określony wskazuje natomiast zebrany w sprawie materiał dowodowy. W szczególności pismem z dnia 30 marca 2011 r B. spółka z o o uznała zarówno istnienie zajętej wierzytelności, jak i jej wymagalność, oświadczając, że przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie należności w miarę posiadania środków finansowych. Termin wymagalności poszczególnych zobowiązań został także podany przez Pana M. B.do protokołu kontroli, który podał iż były to dni 2 lutego 2010 r, i 29 października 2010 r . Nie można przy tym uznać za zasadny zarzut, iż był to tylko termin o charakterze technicznym i hipotetycznym, bowiem nie wynikał on z porozumienia stron, skoro jak wykazano wyżej porozumienie takie nie było potrzebne. W związku z powyższym porozumienie z dnia 1 lipca 2011 r nie ustalało terminu zapłaty, ale go przedłużało co naruszało zakaz rozporządzania zajętą wierzytelnością. Taka zmiana umowy, aczkolwiek skuteczna w stosunkach między stronami nie mogła wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Skoro zatem zgodnie z treścią art. 67a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik był zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. A ponieważ strony bez zgody organu egzekucyjnego odroczyły terminy płatności kolejnych rat zajętej wierzytelności, to organ egzekucyjny mógł uznać, iż skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od wpłaty zajętej sumy bez podstawy prawnej, co w konsekwencji – na podstawie art. 71a § 9 powyższej ustawy dawało podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Z tych też względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów.