I SA/Kr 914/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.), Sędziowie WSA Grzegorz Klimek, WSA Jarosław Wiśniewski, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 14 lipca 2023 r. nr 1201-IEE.7113.2.120.2023.2.KN w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną skargę oddala. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Spółka", "strona skarżąca", "Zobowiązana") na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 1 marca 2023 r. obejmujących zaległości składkowe. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami z dnia 3 marca 2023 r. o zajęciu rachunku bankowego w [...] S.A doręczono Zobowiązanej 10 marca 2023 r. Zobowiązana trzema oddzielnymi pismami z 17 marca 2023 r. wniosła skargę na czynności egzekucyjne polegające na wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 3 marca 2023 roku. Zarzuciła podjęcie ww. czynności z naruszeniem art. 27 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a."), albowiem ww. tytuły wykonawcze stanowiące podstawę postępowania nie zawierają podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. W związku z tym Spółka wniosła o: - umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) i uchylenie wszystkich podjętych w jego toku czynności egzekucyjnych (art. 60 § 1 u.p.e.a.), zwrot nienależnie wyegzekwowanych kwot, które zostały pobrane z rachunku bankowego. Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie postanowieniem z 5 maja 2023 r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną uznając, że w trybie skargi nie można podnosić okoliczności związanych z brakiem podpisu na tytułach wykonawczych osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela, tj. naruszeniem przepisu art. 27 §1 pkt 7 u.p.e.a. Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji. Organ zacytował treść art. 54 §1 u.p.e.a. regulującego skargę na czynność egzekucyjną i podał, że strona skarżąca powinna wyraźnie określić zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). DIAS podkreślił, iż w postępowaniu zainicjowanym przez Zobowiązaną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. badana jest wyłącznie prawidłowość wskazanej czynności egzekucyjnej (zajęcia rachunku bankowego), a nie prawidłowość całości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ II instancji stwierdził, po przeprowadzeniu analizy przedłożonych akt sprawy, że zaskarżona czynność została przez organ egzekucyjny przeprowadzona prawidłowo. Obowiązujące przepisy dotyczące zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 80 u.p.e.a.) nie zostały w toku prowadzonego postępowania naruszone. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienia o zajęciu zostały sporządzone na prawidłowym formularzu. W zawiadomieniu oznaczono strony postępowania oraz wskazano organ egzekucyjny, podano numery tytułów wykonawczych, określono wysokość dochodzonej należności, a także zawarto pouczenia dla Zobowiązanej i banku. Zawiadomienia o dokonanym zajęciu organ egzekucyjny prawidłowo doręczył Spółce oraz bankowi. Dyrektor IAS wskazał w związku z tym, że wymogi formalne określone dla zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały spełnione. Odnosząc się do kwestii braku podpisu osoby reprezentującej wierzyciela na tytule wykonawczym organ podał, że ocena formalna tego zarzutu wykracza poza ramy zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Wniesiony środek prawny ograniczony jest bowiem do samej oceny prawidłowości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Środek ten nie obejmuje swoim zakresem innych kwestii, gdy przepisy prawa przewidują możliwość ich zaskarżenia przy pomocy innych środków prawnych (np. zarzuty, zażalenia, wnioski itd.). DIAS zaznaczył, że precyzyjne nazwanie wniesionego środka prawnego przez profesjonalnego pełnomocnika również nie pozwalało organowi egzekucyjnemu na odmienne zakwalifikowanie pisma, aniżeli skarga na czynności egzekucyjne. Organ zauważył ponadto, że zarzut ten odnosi się do działania samego wierzyciela. Zatem nie dotyczy działań organu egzekucyjnego w ramach postępowania egzekucyjnego, czy już następnie wszczętej egzekucji. Nie mógł być w związku z tym przedmiotem rozpoznania w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną. DIAS podkreślił, że Spółka chcąc skutecznie wnieść taki zarzut powinna go wnieść w odpowiednim trybie. W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na postanowienie DIAS w Krakowie z 14 lipca 2023 r. zarzucono naruszenie: - art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 3 i art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a także naruszenie przepisu art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 26 § 1 i art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu skargi w sytuacji, w której wszystkie podjęte w sprawie czynności egzekucyjne, jako prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego niezawierającego podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), zostały dokonane z oczywistym naruszeniem ustawy, skoro postępowanie egzekucyjne wszczyna się wyłącznie na wniosek wierzyciela "na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru" (art. 26 § 1 zd. 1 u.p.e.a.), a nadto ustawa wyraźnie stanowi, że "postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27" (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Wobec powyższego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, jak również zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę, DIAS w Krakowie wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszają prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy u.p.e.a., a w szczególności jej art. 54 § 1, zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Na tle przytoczonej regulacji wyjaśnić należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane - tak jak tego oczekiwała strona skarżąca - w szczególności zarzuty związane z wadliwością tytułów wykonawczych. Sąd podkreśla, że wnoszący skargę na czynności egzekucyjne powinien wyraźnie określić zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – jak to już zostało wspomniane stanowiącym fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają bowiem tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnych czynności egzekucyjnych, którymi zgodnie z treścią art. 1a pkt 2 u.p.e.a. są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 kwietnia 2022 r. sygn. I SA/Kr 132/22). W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r. sygn. III FSK 3044/21 oraz wyrok WSA w Białymstoku z 15 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Bk 487/21). W świetle powyższych uwag, odnosząc się do argumentacji Spółki, należy jeszcze raz podkreślić, że w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (por. wyroki: NSA z 25 sierpnia 2020 r., sygn. II FSK 1200/18, WSA w Krakowie z 10 lipca 2017 r., sygn. I SA/Kr 268/17). W rozpoznanej sprawie, Spółka w skardze wniesionej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zarzuciła naruszenie art. 27 §1 pkt 7 u.p.e.a. podnosząc, że tytuły wykonawcze stanowiące podstawę postępowania nie zawierają podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Sąd stwierdza w związku z tym, że kwestie związane z podpisaniem tytułu wykonawczego, a więc spełnieniem przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a., znajdują się poza zakresem instytucji uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. Wspomniana okoliczność w obecnym stanie prawnym stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Spółka, co należy podkreślić – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożyła jednak na ww. podstawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, lecz właśnie skargę na czynność egzekucyjną. Skorzystanie z tego środka prawnego nie mogło więc przynieść oczekiwanego przez Zobowiązaną skutku prawnego. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych, zwłaszcza korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może też polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę (tak P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54). Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.). Sąd wskazuje, że zaskarżając postanowienie Dyrektora IAS nie przedstawiono jakichkolwiek argumentów ukierunkowanych na wykazanie, że sposób zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego nie odpowiada prawu. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że sposób w jaki dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiada prawu. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, mając na celu doprowadzenie do wykonania przez stronę skarżącą obowiązków o charakterze pieniężnym, wystosował 3 marca 2023 r. do banku [...] S.A. w W. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Organ ten podjął zatem działanie zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego przewidzianego w ustawie - w art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarty u.p.e.a., tj. egzekucji z rachunku bankowego. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a równocześnie prawidłowość jej przeprowadzenia, należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w przepisie art. 80 u.p.e.a. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. W myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Z kolei zgodnie z § 3 tego artykułu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W art. 67 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił jakie elementy powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę kosztów egzekucyjnych: a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej, e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Przy czym w myśl art. 67 § 2a u.p.e.a., jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej: 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego; 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera PESEL, NIP lub REGON zobowiązanego albo jego numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, albo numer w innym rejestrze lub ewidencji, o ile są znane organowi egzekucyjnemu. W myśl art. 67 § 2d u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawiera również rodzaj należności pieniężnej, jeżeli należność: 1) jest zobowiązaniem podatkowym; 2) może być dochodzona z rachunku VAT, o którym mowa w art. 62a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. Na podstawie zawartej w art. 67 § 6 u.p.e.a. delegacji ustawowej Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 1 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie wzoru dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 26), do którego załącznik nr 3 stanowił wzór zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Sąd stwierdza, że analiza treści zawiadomień z 3 marca 2023 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego prowadzi do wniosku, że zawierają one wszystkie niezbędne elementy wymagane przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności te określone w jej art. 67 § 2. Przedmiotowe zawiadomienia organ egzekucyjny prawidłowo doręczył Zobowiązanej oraz bankowi. Należy w związku z tym uznać, że wymogi formalne określone dla zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały spełnione. Natomiast Spółka ani w treści skargi na czynność egzekucyjne ani w zażaleniu na postanowienie organu I instancji ani też w skardze do sądu administracyjnego nie podała, których konkretnie wymogów określonych w u.p.e.a. nie spełniły przedmiotowe zawiadomienia. Tym samym nie można uznać, aby zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana niezgodnie z przepisami ustawy. Kwestie związane z brakiem właściwych podpisów na tytułach wykonawczych, które mogą być podstawą wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a., są irrelewantne dla oceny prawidłowości zajęcia przez organ egzekucyjny rachunku bankowego Spółki. Podsumowując, Sąd stwierdza, że tryb dokonanego zajęcia był prawidłowy i zgodny z obowiązującym w tym zakresie stanem prawnym, a zarzuty podnoszone przez stronę skarżącą nie zasługiwały na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 p.p.s.a.). W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem, ponieważ ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik. Dlatego Sąd, działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", orzekł o oddaleniu skargi. WSA w Krakowie skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.