I SO/Kr 11/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.J. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12.12.2011r. , nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc listopad 2006r., postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie dotyczącej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 12.12.2011r. , nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc listopad 2006r., Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" R.J. ur. w 1978r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M.J. ur. w 1976r. oraz córkami J.J. ur. w 2002r. oraz E.J. ur. w 2006r. Prowadzi on jednoosobową działalność gospodarczą, która przynosi mu dochód w wysokości ok. 7 790 zł. brutto, miesięcznie. W ramach tej działalności zatrudnia jednego pracownika. Żona nie uzyskuje dochodu. Stałe miesięczne wydatki rodziny obejmują : raty zaległości podatkowych w łącznej wysokości 3 252 zł. (3 100 zł. + 152 zł = 3 252 zł.) , raty kredytu zaciągniętego w Getin Banku S.A. – 522,68 zł., raty kredytu zaciągniętego w ING Banku Śląskim S.A. – 576,71 zł., koszty mediów (prąd , woda , gaz) – 650 zł., opłaty za przedszkole i szkołę dzieci – 200 zł., koszty wyżywienia – 1000 zł., koszty zakupu ubrań – 150 zł., koszty środków czystości – 100 zł., opłatę za telefon – 50 zł. Wnioskodawca wraz z żoną jest właścicielem: domu o pow. 136 m2 położonego na działce o pow. 25,02 a, w N., o wartości 350 000 zł., w którym zamieszkuje wraz z rodziną; nieruchomości rolnej w N., o pow. 38 a , o wartości 42 000 zł.; nieruchomości niezabudowanej w Ł., o pow. 88,96 a, o wartości 498 400 zł., która obciążona jest hipoteką przymusową kaucyjną do kwoty 500 000 zł., na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego; samochodu osobowego marki Volkswagen Touareg, rok prod. 2007 o wartości 80 000 zł. oraz samochodu osobowego marki Skoda Octavia , rok prod. 2007 o wartości 25 000 zł., Strona skarżąca podnosi, iż już kilka miesięcy temu podjęła starania zbycia posiadanych nieruchomości i samochodu marki Volkswagen Touareg ale do chwili obecnej nie znalazła nabywcy. Nieruchomości zdaniem wnioskodawcy są mało atrakcyjne pod względem położenia. R. J. podkreśla też , iż chce wnieść skargi w 12 sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012r. a łączna suma wpisów w tych sprawach wynosi 5 076 zł. Takiej kwoty, z kolei, nie jest on w stanie uiścić . Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja strony skarżącej nie ma natomiast znamion takiej wyjątkowości, która predestynowała by ją do tej szczególnej pomocy jaką jest zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy. R. J. prowadzi działalność gospodarczą, przynoszącą miesięczny dochód. Wprawdzie żona M. J. nie pracuje ale też nic nie stoi temu na przeszkodzie aby podjęła pracę zarobkową jeżeli małżonkowie uważają, iż mają trudności finansowe. Oczywiście kwota należna do uiszczenia, którą podała strona skarżąca, (suma wpisów od 12 skarg) nie jest mała. Nie przekracza ona jednak miesięcznego dochodu wnioskodawcy, który zresztą jest w stanie spłacać zobowiązania kredytowe w wysokości 1099,39 zł. (522,68 zł. + 576,71 zł.) miesięcznie. Trzeba natomiast zauważyć, iż w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Strona skarżąca jest ponadto właścicielem dwóch samochodów osobowych, których wartość wielokrotnie przewyższa wysokość podanej sumy 5 076 zł. R. J. jest też właścicielem w sumie trzech nieruchomości o wartościach: 350 000zł., 42 000 zł., 498 400 zł., z których tylko jedna zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny. Podkreślić natomiast należy, że posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Podnoszone przez stronę skarżącą argumenty , że nieruchomości mają mało atrakcyjne położenie a jedna z nich obciążona jest hipoteką nie przesądzają natomiast o braku możliwości uzyskania środków finansowych w sposób wyżej opisany. Okoliczności te zmniejszają jedynie wartość tych nieruchomości, co nawet przy szacunkowej ich wycenie nie zmienia obrazu możliwości płatniczych strony skarżącej w kontekście konieczności uiszczenia wymienionej uprzednio kwoty kosztów sądowych we wszystkich 12 sprawach. Pamiętać bowiem trzeba, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 ]. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt. 2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr. 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.