II SA/Kr 113/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie na postanowienie Wojewody [...] z dnia 28 listopada 2016r. znak. [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania scaleniowego p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 24 marca 2017r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania scaleniowego. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, inwalidztwo I grupy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Utrzymuje się z dochodów z tytułu emerytury w kwocie 1060 zł. Jest osoba schorowaną, wymagającą opieki osób trzecich. Uzasadniając wniosek M. K. podniosła, że od ponad 20 lat jest inwalidką pierwszej grupy i utrzymuje się z niewielkiej emerytury. Wnioskodawczyni liczy 78 lat, jest schorowana i wymaga stałej pomocy. Z powodu złego stanu zdrowia nie użytkuje ona gruntów rolnych, ani nie może przekazać ich swoim dzieciom z powodu problemów związanych ze scaleniem gruntów w [...] . Środki finansowe, którymi dysponuje w miesiącu wystarczają jedynie na jej bieżące potrzeby. Za media strona opłaca około 200 zł, koszty leczenia wynoszą około 150-300 zł miesięcznie, a wizyty u lekarzy ok. 100-200 zł. Z informacji znanych orzekającemu z urzędu - oświadczeń strony zawartych w innych sprawach prowadzonych przed tut. Sądem np. przy sygn.I SA/kr 916/16 wynika ponadto, iż jej synowie, którzy są współwłaścicielami gruntów od wielu lat mieszkają i pracują poza [...]. Pod tym samym adresem co skarżąca zamieszkuje także jej córka A. K., z której pomocy strona często korzysta, jednakże prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe. Nieruchomości rolne nie przynoszą stronie żadnych pożytków, ponieważ nie są przez nią wykorzystywane z powodu niepełnosprawności i bardzo poważnych problemów zdrowotnych. Grunty są w niewielkim stopniu użytkowane przez syna W. K., skarżąca nie wie jednak czy przynoszą mu jakiekolwiek pożytki. Z racji różnych problemów zdrowotnych wnioskodawczyni zmuszona jest często korzystać z prywatnych wizyt u lekarzy. Ponadto na bieżące utrzymanie, jedzenie, ubranie, środki czystości i dojazdy do lekarzy potrzebuje ona około 200 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. użytkowej 60 m2 i wartości ok. 100 000 zł. Strona jest także współwłaścicielką użytków rolnych o areale 6,9971 ha, gruntów leśnych o powierzchni 6,4278 ha i budynku gospodarczego oraz właścicielką użytków rolnych o powierzchni 1,7603 ha i gruntów leśnych wielkości 0,5342 ha. Nie posiada ona inwentarza żywego, ani urządzeń służących do produkcji rolnej. Nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości 1060,00 zł , oświadczone wydatki na utrzymanie domu oraz leczenie w łącznej kwocie około 550 zł, inwalidztwo I grupy, wykazany brak oszczędności - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego , uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu emerytury, posiada także własny majątek, który nie służy jedynie zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych i może przynosić pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu. Skarżąca jest bowiem współwłaścicielką domu, budynku gospodarczego, użytków rolnych o powierzchni 6,9971 ha i gruntów leśnych wielkości 6,4278 ha oraz właścicielką użytków rolnych o areale 1,7603 ha i gruntów leśnych o powierzchni 0,5342 ha. Posiadanie zaś przez stronę majątku w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę zasadności przyznania jej prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy (m. in. postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 178/13 i z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 507/12). Okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).