II SA/Kr 1178/25

WyrokWSA w Krakowie2025-11-19

Skład orzekający: Joanna Tuszyńska, Mirosław Bator, Sebastian Pietrzyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy włączenie karty adresowej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, bez należytego udokumentowania jej wartości historycznych, artystycznych lub naukowych oraz bez poinformowania właściciela o tej czynności, jest legalne i zgodne z prawem?
Ratio decidendi
Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności polegającej na włączeniu karty adresowej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. Uzasadniono to brakiem należytego udokumentowania przez organ wartości zabytkowych obiektu oraz wadami formalnymi karty adresowej, w tym brakiem wskazania autora i podpisu. Ponadto, sąd uznał, że właściciel nie został prawidłowo poinformowany o tej czynności, co narusza jego prawa.
Stan faktyczny
Skarżący E. B. i J. M. zaskarżyli czynność Wójta Gminy Poronin z dnia 28 sierpnia 2013 r. polegającą na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków domu mieszkalnego wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Zarzucili organowi naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wskazując na brak udokumentowania zabytkowego charakteru obiektów i niepoinformowanie właścicieli. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując, że wpis do GEZ był zgodny z prawem obowiązującym w dacie jego dokonania i że właściciele zostali później poinformowani o aktualizacji ewidencji.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności i zasądził od Wójta Gminy Poronin solidarnie na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi E. B. i J. M. na czynność Wójta Gminy Poronin z dnia 28 sierpnia 2013 r. w przedmiocie włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków domu mieszkalnego wraz z zabudowaniami gospodarczymi zlokalizowanego pod adresem ul. [...], na dz. ewid. nr [...] I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Wójta Gminy Poronin solidarnie na rzecz skarżących E. B. i J. M. kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. E. B. i J. B. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na czynność Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013 r. polegającą na włączeniu kart adresowych domu mieszkalnego wraz z zabudowaniami gospodarczymi (stajnia) zlokalizowanego pod adresem ul. [...], działka nr [...], obr. [...] P. do gminnej ewidencji zabytków. Organowi zarzucono naruszenie: 1/ art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu poprzez bezpodstawne i dowolne uznanie domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych (stajnia) oznaczonego nr [...] przy ul. [...] w P. (dz. [...] obr. [...] P. ) za zabytek w sytuacji, gdy nie posiadają one cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 ustawy; 2/ włączenie karty adresowej przedmiotowego obiektu do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności nienależyte i niewystarczające zbadanie istotnych okoliczności sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego ponadprzeciętne wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne; 3/ § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem polegające na ich niezastosowaniu poprzez brak zawarcia w kartach adresowych zabytków informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący są właścicielami działki nr [...] obr. [...] P. zabudowanej budynkiem mieszkalnym oznaczonym nr [...] położonym przy ul. [...]. Dla przedmiotowej nieruchomości Sąd Rejonowy w Z. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której skarżący ujawnieni są jest jako wyłączni właściciele na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Dla opisanego wyżej obiektu w marcu 2011 roku sporządzono kartę adresową, której autor nie został w niej oznaczony. Przedmiotowa karta adresowa została włączona do GEZ zarządzeniem nr 35/2013 Organu z dnia 28 sierpnia 2013 roku w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy Poronin. W roku 2011 właścicielem nieruchomości byli poprzednicy prawni skarżących tj. A. T. poprzedniczka prawna W. Ł., od którego w 2019 r. skarżący nabyli nieruchomość. Karta adresowa przedmiotowego obiektu została zaktualizowana w maju 2020 roku. Zaktualizowane zostało także przywołane wyżej zarządzenie - zarządzeniami organu nr 36/2013 z dnia 28 sierpnia 2013 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy P. , nr [...] z dnia 8 stycznia 2016 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy P. nr 39/2017 z dnia 13 września 2017 roku w sprawie zmian w gminnej ewidencji zabytków Gminy P. i nr 63/2020 z dnia 1 grudnia 2020 roku w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Gminy P. . W każdym razie, pierwszą czynnością stanowiącą o ujęciu obiektu w GEZ było włączenie karty adresowej z marca 2011 roku w dniu 28 sierpnia 2013 roku, a to w dacie wydania przez organ zarządzenia nr 35/2013 w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy P. , stanowiąc tym samym przedmiot skargi. Tak w treści karty adresowej jak i przywołanych wyżej zarządzeń nie wskazano podstawy prawnej włączenia tej karty do GEZ. Objęcie budynku ochroną konserwatorską oznacza władcze wkroczenie w zespół uprawnień właściciela, kolidując z podstawowymi atrybutami prawa własności. Podkreślenia wymaga, iż de lege lata wpis do GEZ, mimo że nie został przez ustawodawcę wprost wymieniony w art. 7 ustawy jako jedna z form ochrony zabytków, to jednak w judykaturze zgodnie przyjmuje się, iż stanowi on quasi formę ochrony skutkującą nałożeniem na właściciela lub posiadacza zabytku określonych obowiązków i ograniczeń. Poza powstaniem licznych obowiązków o charakterze informacyjnym, zasadniczym skutkiem ujęcia zabytku w GEZ z uwagi na brzmienie art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane jest obowiązek każdorazowego uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego znajdującego się w gminnej ewidencji zabytków lub na obszarze wpisanym do tej ewidencji. W ocenie skarżącego są to działania wkraczające władczo w sferę prawa własności, a co za tym idzie ingerujące w interes prawny właścicieli nieruchomości uznanej za zabytkową. Zaskarżona czynność obarczona jest szeregiem wad wynikających z naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, a to w szczególności art. 22 ust. 4 i 5 pkt. 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy w zw. z § 17 pkt 8 i 9 rozporządzenia. W ocenie strony skarżącej przedmiotowy budynek nie posiada cech zabytku, o których mowa w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy, a nadto - co ważniejsze - organ nie wyjaśnił i nie udokumentował w odpowiedni sposób cech zabytkowych budynku, które uzasadniałyby objęcie go ochroną konserwatorską. W tym kontekście wypada zwrócić uwagę na jednolicie już prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi wartościami artystycznymi, historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu w czasach minionych nie powoduje, że jest on predestynowany do wpisania do rejestru zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym. Gdyby bowiem ustawodawca chciał, aby za zabytkowe traktować wyłącznie odpowiednio stare budynki, to wprowadziłby proste i precyzyjne kryterium wieku, czego jednak nie uczynił. Jak wynika z treści dołączonych do skargi kart adresowych, zaskarżona czynność polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do GEZ nie została poprzedzona jakimikolwiek czynnościami organu, które uzasadniałaby podjęcie takich a nie innych rozstrzygnięć w sprawie. W analizowanej sprawie, w dokumentacji zgromadzonej przez Wójta Gminy P. brak jest jakichkolwiek dokumentów lub informacji uzasadniających objęcie wyżej wymienionej nieruchomości ochroną konserwatorską z uwagi na zakwalifikowanie ich jako zabytkowych w znaczeniu przepisów ustawy. W szczególności informacji tych nie dostarcza karta adresowa budynku opracowana w 2011 roku, która oprócz jednego zdjęcia i przybliżonej daty powstania nie zawierają żadnych innych danych, pozwalających na kontrolę instancyjną poczynionych przez organ ustaleń, a tym samym zbadania legalności działania organu w kontekście jego zgodności z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Warto przy tym zwrócić uwagę, że datę powstania obiektów oznaczono w treści kart adresowych na 1922 rok, stajnia na rok ok. 1884 r. wskazując jednocześnie, iż budynek został przebudowany (remontowany) ok. roku 1970. Co więcej, w treści kart brak jakichkolwiek informacji (oprócz wskazania materiału budowy- drewn.) w rubryce historia, opis i wartości (§17 ust. 1 pkt. 8 rozporządzenia), które to informacje powinny być traktowane priorytetowo, gdyż ich celem jest wykazanie, jakie cechy budynku zidentyfikowane przez organ konserwatorski świadczą o tym, że stanowi on zabytek w myśl ustawowej definicji, którego zachowanie leży w interesie społecznym. Analogicznie w przedmiotowej karcie adresowej brak jest także odpowiednich informacji w rubryce stan zachowania i postulaty dotyczące konserwacji (§17 ust. 1 pkt. 9 rozporządzenia). Wskazane braki skutecznie uniemożliwiają poznanie i ocenę motywów działania organu. Znamiennym jest, że te same uchybienia zostały powielone przez organ w kolejnych kartach. W stanie faktycznym z opracowanych przez organ kart adresowych nie wynika, aby przed dokonaniem skarżonej czynności organ przeprowadził jakiekolwiek czynności wyjaśniające, a tym bardziej, aby sporne budynki posiadały cechy predestynujące je do uznania za zabytki. W dalszej części skargi wskazano, że brak dokonania i udokumentowania przez organ chociażby w uproszczony sposób ustaleń wskazujących na potrzebę ujęcia nieruchomości w ewidencji zabytków sprawia, że czynność ta nie podlega jakiejkolwiek weryfikacji pod kątem jej legalności i zasadności. Istotnym jest również okoliczność, iż cała procedura odbyła się z wyłączeniem udziału właściciela nieruchomości uznanej za zabytkową. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2023 roku, sygn. akt P 12/18 - sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem jest niezgodna z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano, że budynek, którego dotyczy skarga został ujęty w zarządzeniu Nr 35/2013 Wójta Gminy P. z dnia 28 sierpnia 2013 r. w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków Gminy P. pod pozycją nr na mapie 60 wieś P.. Wcześniej w marcu 2011 r. zostały sporządzone karty obiektów. Dom datowano na 1922 r., określono jako drewniany, remont 1970 r., stajnia ok. 1884 r., zestawiono zdjęcie bieżące ze zdjęciem starym. W obowiązującym na ten czas stanie prawnym przepisy prawa nie przewidywały konieczności indywidualnego informowania właścicieli o dokonanym wpisie do GEZ. Zgodnie z brzmieniem art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami: " wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa", natomiast zgodnie z art. 22 ust.4 wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne nabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zabytek, którego dotyczy niniejsza skarga, był ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, z której jakby automatycznie został przeniesiony do GEZ prowadzonej przez Wójta Gminy P. W lipcu 2019 r. Gmina P. rozpoczęła prace aktualizacyjne nad obecnie obowiązującym zbiorem obiektów zabytkowych. Natomiast 19 października 2019 r. weszły w życie nowe zasady funkcjonowania gminnej ewidencji zabytków (rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem - Dz. U. z 2019 r. poz. 1886). Pomimo poczynionych już wcześniej uzgodnień z Konserwatorem Zabytków, ze względu na zmiany prawne, zdecydowano o konieczności wysłania zawiadomień do właścicieli obiektów i przeprowadzenia aktualizacji zbioru zgodnie z nowymi wytycznymi. Ze względu również na zmianę wzoru karty adresowej zabytku, konieczne było wystosowanie korespondencji do wszystkich właścicieli obiektów ujętych w GEZ, a nie tylko do tych, którzy ewentualnie są nowo włączani lub wyłączani ze zbioru. Zgodnie z §18b Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem E. i J. B. jako właściciele działki ewid. nr [...] obr. P. pismem z dnia 10.06.2020 r. zostali zawiadomieni o zamiarze sporządzenia nowej karty adresowej obiektu ujętego w GEZ chałupa. Stosowne informacje zamieszczane były również w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy P. Skarżący nie skorzystali z przysługującego im prawa wniesienia uwag co do wpisu w ewidencji. W listopadzie 2020 r. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dnia 6.11.2020 r. ostatecznie uzgodnił zmiany w aktualizowanej GEZ Gminy P. odmawiając wyłączenia niektórych obiektów z GEZ. Następnie Gminna Ewidencja Zabytków Gminy P. została przyjęta zarządzeniem Wójta Gminy P. z dnia 1 grudnia 2020 r. GEZ po jego przedstawieniu Konserwatorowi ponownie został zaopiniowany pozytywnie. Ze względu na brak bezpośrednich wytycznych w zakresie sporządzania kart ewidencyjnych zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków organ posiłkował się w ich sporządzaniu Instrukcją Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 2011 r. w zakresie opracowywania kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych niewpisanych do rejestru zabytków, która informuje, iż "rubryki, co do których autor nie uzyskał danych, należy pozostawić nie wypełnione (bez przekreśleń)". Ponadto Wójt Gminy P. kierował się przede wszystkim również jednostkowymi uzgodnieniami z Konserwatorem Zabytków Delegatura w N. T., który m.in. pismem z dnia 8.04.2020 r. (kopia w załączeniu) zaakceptował wygląd kart ewidencyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego - domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych (stajnia) oznaczonego nr [...], ul. [...] w P. , do gminnej ewidencji zabytków Gminy P. . Skarżący zarzucają, że organ nie wykazał zabytkowego charakteru obiektów, których zaskarżona czynność dotyczy, oraz nie informował właścicieli o dokonanej czynności. Organ podnosi, że w obowiązującym na czas dokonania czynności stanie prawnym, przepisy prawa nie przewidywały konieczności indywidualnego informowania właścicieli o dokonanym wpisie do Gminnej Ewidencji Zabytków. Organ wskazuje też, że skarżący, pismem z dnia 10.06.2020r. zostali zawiadomieni o zamiarze sporządzenia nowej karty adresowej obiektu ujętego w gminnej ewidencji zabytków jako chałupa. W ocenie sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art 52 § 3 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W ocenie sądu, organ który wnosi o odrzucenie skargi powołując się na przekroczenie tego terminu, w przypadku, gdy wezwanie o usunięcie naruszenia prawa zostało złożone, powinien wykazać, że wezwanie to faktycznie nastąpiło po terminie. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu, że o włączeniu karty adresowej przedmiotowego obiektu, skarżący byli przez organ w jakimkolwiek terminie i formie informowana. W szczególności wskazane w odpowiedzi na skargę i zalegające w aktach pismo z dnia 10 czerwca 2020 r. znak GPGiOŚ-IV.410.1.5.2019 dotyczy nieruchomości określonej jako chałupa nr [...] B. ul [...], a jego adresatem jest A. J.. Nie można więc przyjąć, że istnieją obiektywnie okoliczności, które miały by wykazywały fakt wiedzy skarżących, o dokonaniu zaskarżonej czynności, w terminie wcześniejszym, niż czas bezpośrednio poprzedzający termin, w którym wezwali organ do usunięcia naruszenia prawa. Wobec powyższego, sąd przyjmuje, że datą powzięcia przez skarżących wiedzy o czynności organu dokonanej 28 sierpnia 2013 r. jest 10 lipca 2025 tj. dzień, w którym organ doręczył pełnomocnikowi skarżącej pismo z 1 lipca 2025 roku z informacją o dokonanej czynności. Co zaś do merytorycznej zasadności skargi, wskazać należy, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 dalej; ustawa) pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Fakt, że przepis § 17 w stanie obowiązującym na dzień 14 lutego 2011 r. nie zawierał wymogu, by karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera rubrykę - historia, opis i wartości (według stanu aktualnie obowiązującego, taka rubryka jest obligatoryjna) nie przesądza, że brak jakiejkolwiek informacji w aktach sprawy, świadczący o zabytkowych charakterze obiektu, który do ewidencji gminnej został przyjęty, jest prawnie obojętnym. Włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy zatem, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki dotyczące wymogu uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji, o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty adresowej, do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania tej analizy, chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji musi wynikać, że stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16). W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca, iż czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty adresowej domu mieszkalnego oraz zabudowań gospodarczych (stajnia) oznaczonego nr [...], ul. [...] w P. do gminnej ewidencji zabytków dokonana została bez należytego ustalenia, czy faktycznie obiekt ten nosi cechy, które uprawniają organ uznania go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu zarzut ten jest zasadny. Organ powinien wykazać (czego brak), że obiekt, którego kartę adresową włącza do gminnej ewidencji zabytków, charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W ocenie sądu, dane zawarte w karcie adresowej i dokumenty znajdujące się w nadesłanych aktach sprawy nie wykazują, że przedmiotowy obiekt ma zabytkowy charakter. Wskazać należy też, że w kwestii poprawności dokonanej czynności, od strony formalnej jej dokonania, także zachodzą w ocenie sądu poważne wątpliwości. Zgodnie bowiem z § 18 wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Sama czynność, musi być formalnie poprawna. Jak mowa wyżej, w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Sposób wypełnienia tych rubryk, według podanego wzoru jest dla organu obligatoryjny i podlega jego kontroli. Wadliwe wypełnienie rubryk karty włączonej do gminnej ewidencji zabytków, skutkuje wadliwością samej czynności. Wzór kart adresowej określony jest w załączniku nr 6 rozporządzenia i zawiera rubrykę "Opracowanie karty adresowej (autor, data i podpis). Karata adresowa przedmiotowej nieruchomości, w rubryce tej wskazuje jedynie datę - marzec 2011 r. Data jest jedynie przybliżona, brak podpisu i oznaczenia autora sporządzenia karty. Uznać zatem należy, że włączenie tej karty (wadliwie sporządzonej) do gminnej ewidencji zabytków było czynnością obarczoną błędem sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym. Wyrażając pogląd prawny przedstawiony wyżej, sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, powołuje się na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 czerwca 2022 r. II OSK 1845/19 w którym, uchylając wyrok i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wskazano, że "W aktach sprawy znajduje się kserokopia przedmiotowej karty adresowej zabytku nieruchomego, która nie wskazuje jej autora, daty sporządzenia oraz podpisu. Okoliczność ta wskazywać może, że karta adresowa zawierała istotne uchybienia formalne. Sąd I instancji nie ocenił jednak czy Burmistrz wywiązał się z obowiązku wynikającego z § 18 rozporządzenia tj. nie zbadał czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące. Wprawdzie okoliczność ta została podniesiona dopiero w skardze kasacyjnej, jednak Sąd I instancji nie będąc związany granicami skargi, kompletność karty adresowej winien zbadać z urzędu. Powyższe skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej". Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło