II SA/Kr 1245/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Wojciech Jakimowicz Sędziowie NSA: Izabela Dobosz AWSA: Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2007 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2005 r. nr Kol. Odw.[...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. skargę oddala; II. zasądza od Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na rzecz adwokata R. W. kwotę 292, 80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy)-w tym podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu [...] 2005 r. D. S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o udzielenie jej pomocy finansowej w kwocie 8.000 zł na spłatę zadłużenia czynszowego w wysokości 16.000 zł. Po takim wszczęciu postępowania przeprowadzono z wnioskodawczynią wywiad środowiskowy z treści którego wynika, że miesięczny dochód 3-osobowej rodziny wnioskodawczyni wynosi 633,33 zł. Strona zajmuje mieszkanie kwaterunkowe i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma dorosłymi córkami, absolwentkami szkoły średniej. Wnioskodawczyni dotychczas nie uiszczała żadnych opłat mieszkaniowych Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] 2007r. nr [...] odmówił D. S. przyznania zasiłku celowego na częściowe pokrycie zadłużenia czynszowego. W uzasadnieniu decyzji organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córkami. Dochód rodziny wnioskodawczyni stanowi zasiłek stały w wysokości 239,33 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 250 zł. Tak ustalony dochód nie przekracza kryterium uprawniające do świadczeń z tytułu pomocy społecznej. Organ I-instancji wskazał, że udzielenie pomocy powinno być celowe, to znaczy zmierzać do pomocy osobom w zakresie przezwyciężenia przez nie swoich trudnych sytuacji życiowych. Mieszkanie, w którym przebywa wnioskodawczyni jest również zamieszkiwane przez jej męża oraz czasowo przez syna. Tym samym wszystkie osoby powinny poczuwać się do odpowiedzialności za uiszczanie opłat mieszkaniowych. Wskazano, że ośrodek pomocy społecznej nie posiada możliwości udzielenia w tej sprawie tak dużej pomocy, ponieważ ma na uwadze interesy osób, które nie mają żadnych dochodów i pozostają pod opieką tego ośrodka. Podniesiono również, że zaległości w opłatach czynszowych powstały wtedy, gdy wnioskodawczyni korzystała już ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej i nigdy nie partycypowała w uiszczaniu opłat mieszkaniowych. W ocenie organu I-instancji udzielenie wnioskowanej pomocy byłoby niecelowe, ponieważ nie pokryje ono powstałego zadłużenia i taka pomoc nie odniesie żadnego skutku. Decyzję organu I-instancji strona otrzymała [...] 2005 r. i dnia [...] 2005 r. wniosła od tej decyzji odwołanie, nazwane zażaleniem, nie zarzucając organowi I-instancji żadnych uchybień. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2005 r. znak Kol.[...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń przysługuje w pierwszej kolejności osobie, która nie ma żadnych dochodów, albo której dochody nie przekraczają kryterium zawartego w ustawie o pomocy społecznej. Odwołująca zamieszkuje w mieszkaniu wraz z dwiema córkami oraz mężem, a okazjonalnie przebywa tam również jej syn. Wskazano, że organ I-instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu w rodzinie odwołującej. Uznano jednak, że w tej sprawie organ I-instancji nie przekroczył kryterium uznania w zakresie wydanej decyzji. Uwzględniono bowiem okoliczność, że odwołująca korzysta z szerokiego zakresu świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto pomoc społeczna służy przezwyciężeniu trudności życiowych strony, które nie jest ona w stanie samodzielnie pokonać wykorzystując swoje możliwości. Odwołująca nie ma żadnych dochodów poza świadczeniami z pomocy społecznej i nawet tak znaczna pomoc w wysokości 8.000 zł nie zmieniłaby jej sytuacji, ponieważ pozostała część zadłużenia D. S. nie jest w stanie uiścić. Decyzję tą doręczono skarżącej [...] 2005 r. i dnia [...] 2005 r. wniosła ona na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dług w zakresie opłat czynszowych powstał w wyniku wprowadzenia skarżącej w błąd przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca nie jest bowiem w żaden sposób w stanie spłacić powstałego zadłużenia. W skardze wskazano, że D. S. jest osobą chorą, po przebytej chemioterapii i jest ona osłabiona psychicznie oraz fizycznie. Ponadto jest u kresu sił w związku z trudną sytuacja rodzinną wywołaną znęcaniem się nad nią przez jej męża. Do skargi dołączono kopię zarzutów w postępowaniu przed sądem powszechnym charakteryzujących relacje między skarżącą a jej mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty i argumentację zwartą w skardze i dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu, które nie zostały w całości lub w części pokryte prze skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżąca D.S. w dniu [...] 2005 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2005 r., doręczoną skarżącej [...] 2005 r. Skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu. Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Właściwość miejscowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. w tej sprawie wynika stąd, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którego decyzja została zaskarżona, ma siedzibę w K. Z art. 13 § 2 P.p.s.a. wynika, że do rozpoznania sprawy właściwym miejscowo jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. z 2003 r. Nr 72, poz. 652 z późn. zm.) obszar właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. obejmuje obszar Województwa M. W przedmiotowej sprawie nie zostały przez organy administracji naruszone przepisy postępowania administracyjnego i prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji lub poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Na tej podstawie należy wskazać, że pomoc społeczna stanowi formę pomocy ze strony administracji publicznej (lub innych podmiotów wykonujących w tym zakresie administrację publiczną) na rzecz osób, które takiej pomocy potrzebują, a same nie są w stanie zabezpieczyć sobie i swoim rodzinom niezbędnych środków. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, przy czym zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiek celowy może być przyznany osobie, której dochód (w przypadku osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe) lub dochód jej rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. W tej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w gospodarstwie domowym skarżącej na kwotę 633,33 zł miesięcznie, czyli 211,11 zł miesięcznie na jedną osobę. Taka kwota dochodu nie przekracza minimum socjalne wynoszące 316 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Art. 39 ust. 2 u.p.s. przykładowo wymienia na co taki zasiłek może być przeznaczony: na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Orzekanie przez organy administracji w sprawach dotyczących zasiłków celowych następuje w drodze aktów administracyjnych podejmowanych w zakresie tzw. "uznania" administracyjnego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 25.05.2006 r., sygn.. akt I SA/Wa 1274/04, opub. w LEX nr 227693; z dnia 13.04.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 440/05, opub. w LEX nr 209727 oraz z dnia 3.04.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 94/06, opub. w LEX nr 209723). Rozstrzyganie w zakresie uznania administracyjnego oznacza, że organ administracji może wydać równowartościowe prawnie rozstrzygnięcia w jednolicie ustalonym stanie faktycznym. Oznacza to, że nawet w przypadku, gdyby dana osoba spełniała przesłanki do uzyskania zasiłku celowego, organ administracji nie ma obowiązku przyznawania jej tego świadczenia, a jedynie może przyznać (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14.02.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, opub. w LEX nr 194040 oraz w analogicznym stanie prawnym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9.02.2001 r., sygn. akt I SA 2116/00, opub. w LEX nr 79609; Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5.03.1998 r., sygn. akt I SA 984/97, opub. w LEX nr 45812; Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26.09.2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opub. w LEX nr 79608). W ocenie Sądu w tej sprawie nie można zarzucić organom administracji naruszenia uznaniowości w zakresie wydania tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji, aczkolwiek należy podnieść, że zgromadzony materiał dowodowy dostarcza kolejnych argumentów uzasadniających trafność podjętych w tej sprawie decyzji administracyjnych, a nie podniesionych w uzasadnieniach tych decyzji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema dorosłymi córkami (L. i J.), które ukończyły Technikum Gastronomiczne na podbudowie Zasadniczej Szkoły Zawodowej. Tym samym nie można nie przyznać racji organowi I-instancji, który podniósł w uzasadnieniu swojej decyzji, że obowiązek uczestniczenia w opłatach mieszkaniowych powinien ciążyć nie tylko na samej skarżącej, ale również na jej córkach. Ponadto z akt sprawy wynika, że L. i J. S. mają zasądzone świadczenia alimentacyjne w wysokości po 200 zł miesięcznie dla każdej z nich (akta postępowania administracyjnego, karta nr 497), co również wskazywałoby na możliwość przynajmniej częściowego przyczynienia się przez te osoby w opłatach czynszowych. Trafnie organ I-instancji wskazał na samo zachowanie skarżącej, która nie podejmowała żadnych starań związanych z uiszczaniem opłat czynszowych. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a pod pojęciem współdziałania należy rozumieć podejmowanie działań zmierzających do przezwyciężenia trudności już na początku ich pojawienia się. Z obszernych akt zgromadzonych w tej sprawie wynika, że mieszkanie kwaterunkowe zostało przydzielone teściowi skarżącej Z. S., który ostatecznie wyprowadził się z tego mieszkania w okresie październik/listopad 1999 r. (akta sprawy, karta nr 203). Do listopada 2003 r. skarżąca nic nie wiedziała o ewentualnym zadłużeniu z tytułu opłat mieszkaniowych (akta sprawy, karta nr 482). Nawet w marciu 2004 r. skarżąca nie wiedziała o istnieniu zadłużenia z tego tytułu (akta sprawy, karta nr 503). Do listopada/grudnia 2002r. opłaty czynszowe były uiszczane przez Z. S. i od tego okresu zaczęło narastać zadłużenie czynszowe w związku z zajmowaniem mieszkania przez D. S. (akta sprawy, karta nr 430 i nr 414). Od tego okresu opłaty te nie były przez skarżącą uiszczane, a sama skarżąca w kolejnych wywiadach środowiskowych oświadczała, że nie będzie uiszczać tych opłat. W związku z tym ich wysokość systematycznie wzrastała. Dopiero podjęcie działań przez administratora budynku zmierzających do eksmitowania z tego mieszkania skarżącą stanowiło impuls do zwrócenia się do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie na ten cel pomocy finansowej. Takie zachowanie skarżącej świadczy o lekceważeniu istniejącej sytuacji. Skarżąca nie podejmowała żadnych działań związanych z wyjściem z takiej sytuacji. Jeżeli istotnie posiadane dochody nie wystarczały na uiszczanie przynajmniej części opłat mieszkaniowych, to powinna podjąć jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania mniejszego mieszkania i tym sposobem uzyskania dodatkowych świadczeń w zakresie dodatków mieszkaniowych. Zajmowane przez nią i jej córki mieszkanie ma powierzchnię ponad 67 m2. Ponadto należy mieć na uwadze i to, że organy pomocy społecznej udzielają systematycznie pomocy skarżącej w drodze przyznawania różnych świadczeń, w tym również zasiłków celowych. Jedyne dochody, jakie posiada skarżąca to dochody z zakresu pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy administracji w tej sprawie zasadnie mogły powołać się również na treść art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. zgodnie z którymi rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Niewątpliwie w pierwszej kolejności pomoc winna być kierowana do osób nie mających żadnych dochodów, a ponadto zakres pomocy winien uwzględniać możliwości ośrodka pomocy społecznej. Przyznanie w tej sprawie kwoty 8.000 zł jednorazowej pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie zadłużenia w uiszczaniu opłat czynszowych niewątpliwie stanowiłoby bardzo dużą pomoc absorbującą znaczne środki finansowe. Ponadto stanowiłoby to i tak spłatę jedynie części zadłużenia, a więc nie służyłoby to przezwyciężeniu trudnej sytuacji związanej z zadłużeniem w opłatach czynszowych. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż organy pomocy społecznej nie przekroczyły uznania administracyjnego w tej sprawie i wydane decyzje nie mogą być uchylone. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy podnieść, że nie są one zasadne. Trudno uznać za uzasadnioną argumentację jakoby odpowiedzialnością za powstałe zadłużenie można było obciążyć pracownika organu I-instancji. To sama skarżącą winna zdawać sobie sprawę z konsekwencji braku spłacania zadłużenia związanego z korzystaniem z mieszkania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę w tej sprawie oddalił. O kosztach orzekano zgodnie z art. 250 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).