II SA/Kr 1340/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2017 r. sygn. II SA/Kr 1340/16 oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 12 sierpnia 2016 r., znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że postanawia odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 marca 2017 r. oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał powyższe postanowienie w mocy. Skarżąca złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który został oddalony zaskarżonym postanowieniem referendarza z dnia 12 maja 2017 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło ustalenie orzekającego, że skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że jej sytuacja materialna od chwili złożenia pierwszego wniosku pogorszyła się. Wykazane miesięczne dochody i wydatki w przypadku drugiego wniosku pozostają na zbliżonym (w przypadku wydatków koniecznych stanowią one kwotę niższą, w przypadku wynagrodzenia za pracę stanowią kwotę wyższą) poziomie co wskazane w pierwszym wniosku i nie dają podstaw do przyznanie prawa pomocy. Referendarz przyjął, że rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy winno nastąpić w kontekście art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym "postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, lub nawet prawomocne", z uwzględnieniem przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od postanowienia wniosła skarżąca wskazując, że referendarz sądowy pominął całkowicie fakt, że skarżąca za zaciągniętą pożyczkę [...] zł dokonała opłat skarg sądowych w WSA w Krakowie na kwotę 800 zł oraz poniosła dodatkowe opłaty od skargi sygn. akt II SA/Kr 994/16 na kwotę 200 zł i do sygn. akt II SA/Kr 1247/16, na kwotę 100 zł. Zdaniem skarżącej oznacza to, że jej sytuacja materialna się pogorszyła, gdyż nie mając oszczędności zaciąga kredyt na opłacenie skarg w WSA w Krakowie. Skarżąca musi obecnie ponosić koszty spłaty zaciągniętej pożyczki i nie stać jej na poniesienie dodatkowych kosztów adwokata z wyboru i wyłożyć kwotę 1 000,00 zł, za rozprawę. Skarżąca nie ma dochodu co miesiąc w kwocie 1 449 zł, wskazuje na to zaświadczenie z Banku [...] , na które wpływa wypłata skarżącej. Poprzez niesprawiedliwe działanie referendarza, działającego na szkodę skarżącej wydane postanowienie jest niezgodne z rzeczywistą sytuacją materialną skarżącej. M.B. do sprzeciwu dołączyła skierowanie na rehabilitację "dla ratowania własnego zdrowia" (co kosztowało ją 200 zł) oraz dowód opłaty za usługę kominiarską w kwocie 150 zł, jak również kopie dokumentów bankowych wskazujących na zaciągnięcie pożyczki w kwocie [...] zł oraz wysokość wynagrodzenia za pracę w marcu: na kwotę 1 174,75 zł, w kwietniu: na kwotę 1 449,28 zł i w maju: na kwotę 937,37 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz słusznie zauważył, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznawany w trybie art. 165 p.p.s.a. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 lipca 2014 r., sygn. II OZ 239/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165)". Również w postanowieniu z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. II FZ 1221/13 (również dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "W sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., I FZ 146/13)". Niewątpliwie istnieją znaczne różnice pomiędzy rozpoznaniem pierwszego w danej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a rozpoznaniem kolejnego wniosku tej samej strony. W pierwszym przypadku bada się przesłanki, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., w drugim zaś przypadku bada się przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stanu faktycznego poprzez pogorszenie sytuacji finansowej strony do tego stopnia, że przesłanki z art. 246 został spełnione. Referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził prawidłowe stanowisko, jednakże nie znalazło ono odzwierciedlenia w sentencji postanowienia. Z orzeczenia o oddaleniu wniosku nie wynika bowiem, że jest to rozpoznanie ponownego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a. Z tego względu postanowienie referendarza wymagała zmiany w zakresie brzmienia sentencji. Natomiast prawidłowe było negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmował zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz prawidłowo uznał, że w sprawie nie nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby przyznanie skarżącej prawa pomocy. Prawidłowo ustalono, że podstawowe wydatki życiowe nie uległy zasadniczej zmianie. Również wydatki nietypowe - jak opłata za usługę kominiarską czy za rehabilitację (ze skierowania na rehabilitację dołączonego do sprzeciwu wynika jedynie, że ćwiczenia [...] jest "za opłatą", nie wiadomo jednak w jakiej wysokości) nie obciążają budżetu skarżącej regularnie, lecz stanowią wydatki jednorazowe, a zatem wpływają na sytuację materialną skarżącej wyłącznie w dacie ich poniesienia tj. w kwietniu 2017 r., podczas gdy sprzeciw został wniesiony w czerwcu 2017 r. Natomiast referendarz w ogóle nie odniósł się do kwestii pożyczki zaciągniętej przez skarżącą, bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy M.B. wspomniała jedynie ogólnie "jestem zmuszona do zaciągnięcia pożyczki", a faktycznie umowę pożyczki zawarła tydzień po złożeniu formularza PPF tj. 29 kwietnia 2017 r. Referendarz - orzekając w dniu 12 maja 2017 r. nie miał więc informacji ani o wysokości pożyczki, ani o wysokości rat jej spłaty (ta ostatnia informacja w dalszym ciągu nie została udzielona). Skarżąca wyjaśnia, że zaciągnięcie pożyczki było konieczne z uwagi na konieczność ponoszenia kosztów sądowych w jej licznych sprawach toczącym się przez tutejszym sądem administracyjnym. W tym zakresie należy podzielić utrwalone orzecznictwo, że okoliczność ta nie może być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Z tego też względu konieczność spłaty pożyczki nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy choćby w części w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę należało zmienić sentencję zaskarżonego postanowienie referendarza na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. - uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do zmiany poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.