II SA/Kr 1618/24

WyrokWSA w Krakowie2025-01-22

Skład orzekający: Mirosław Bator, Agnieszka Nawara-Dubiel, Anna Kopeć

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego do gminnej ewidencji zabytków, stanowiące czynność materialno-techniczną, może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego i czy skarżąca dochowała terminu do jej wniesienia?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością materialno-techniczną podlegającą kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ponadto, sąd stwierdził, że skarżąca dochowała terminu do wniesienia skargi, powołując się na postanowienie NSA uchylające wcześniejsze postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu przekroczenia terminu, co wskazywało na niezawinione uchybienie terminowi. Sąd uznał, że organ wykazał istnienie obiektywnych okoliczności do dokonania korekty wpisu do gminnej ewidencji zabytków, a postępowanie organu nie było dowolne.
Stan faktyczny
Skarżąca E. B. wniosła skargę na czynność Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 października 2022 r. polegającą na korekcie zapisu w gminnej ewidencji zabytków, poprzez zmianę wpisu "kamienica" na "kamienica z oficyną". Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz ustawy o ochronie zabytków, twierdząc, że nieruchomość została włączona do ewidencji bez należytej weryfikacji jej walorów zabytkowych i z naruszeniem jej prawa własności. Organ wniósł o odrzucenie skargi z powodu przekroczenia terminu, a ewentualnie o jej oddalenie.
Rozstrzygnięcie
Skargę oddalono.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: specjalista Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawę ze skargii E. B. na czynność Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 października 2022 r. znak: KZ-02.4120.183.2022.MAK w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego położonego przy ul. [...] skargę oddala. Pismem z dnia 25 stycznia 2024 r. E. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na czynność Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 27 października 2022 r. polegającą na dokonaniu korekty zapisu w gminnej ewidencji zabytków. Przedmiotowej czynności zarzuciła naruszenie: 1/ 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r, i art. 1 Protokołu nr Ido Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie), polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności przez ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi nieruchomości należytych gwarancji ochrony prawnej; 2/ art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. oraz § 18 i § 18a rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w efekcie bezpodstawne uznanie, że nieruchomość zabudowana kamienicą wraz z oficyną położona w K. przy ul. F. stanowi zabytek. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jest legitymowana do wniesienia skargi, gdyż jest właścicielką dwóch lokali znajdujących się w oficynie kamienicy zaewidencjonowanej jako zabytek nieruchomy. Skarżąca podniosła, że w dacie dokonania czynności materialno - technicznej organu właścicielem lokali był mąż skarżącej, wraz z którym skarżąca planowała związane z oficyną inwestycje. Obecnie w następstwie umowy darowizny z dnia 31 października 2023 r. właścicielem rzeczonych nieruchomości jest skarżąca. Interes prawny skarżącej wyraża się w tym, że skutki zaskarżonej czynności dotykała bezpośrednio możliwości i zakresu wykonywania przez nią prawa własności. Ponadto należy podkreślić, iż istniały one już w dacie dokonania czynności oddziałując na interes majątkowy skarżącej poprzez stosunek małżeństwa i związany z nim tytuł prawnorodzinny do zamieszkiwania w lokalach. W przedstawionym stanie faktycznym, Prezydent Miasta Krakowa w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków dokonał tzw. korekty zapisu w Gminnej Ewidencji Zabytków. Wskazana korekta polegała na tym, że w miejscu wcześniejszy wpis na liście adresowej "kamienica" zastąpiono wpisem "kamienica z oficyną". W zgodzie z ustalonymi informacjami sama okoliczność polegająca na zrównaniu ze sobą nieruchomości będącej kamienicą do nieruchomości, która zdaniem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest kamienicą z oficyną, bez przeprowadzenia jakiejkolwiek rzetelnej weryfikacji zastałego stanu rzeczy, w szczególności potencjalnych walorów zabytkowych oficyny wzbudza istotne wątpliwości, choćby z uwagi na okoliczność, że oficyna została wzniesiona w znacznie późniejszym czasie w porównaniu do kamienicy, której stanowi część jako pomieszczenie dla służby, co było charakterystyczne dla zabudowy z tamtego okresu. Skarżąca uważa, że ocena, czy nieruchomość będąca jej własnością posiada walory zabytku czy też jest ich pozbawiona nie powinna być przedmiotem domniemań, a winna być udokumentowana odpowiednią ekspertyzą bądź badaniami. Skarżona aktywność organu administracji publicznej polegająca na włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, stanowi tzw. czynność materialno-techniczną, tego rodzaju czynność powinna być z założenia ograniczona do czynności merytorycznie prostych, które nie mają istotnego wpływu na prawa obywatela. W przedstawionym stanie faktycznym organ traktuje swoje umocowanie w sposób umożliwiający mu istotną ingerencję w prawo własności, nie zapewniając jednocześnie obywatelowi żadnych standardów, typowych dla postępowania administracyjnego ochrony jego interesów, albowiem bezspornym jest, że skarżonej czynności nie poprzedziły żadne, nawet uproszczone ekspertyzy, czy formy uzasadnienia tak daleko idącej ingerencji w konstytucyjne prawo własności. Zaskarżona czynność materialno - techniczna została dokonana z rażącym, bo godzącym w podstawowe, wyrażone w konstytucji, prawa i wolności obywatelskie. Skarżąca wskazuje, iż zarówno włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego nie figurującego rejestrze zabytków do gminnej ewidencji zabytków jak i sporządzenie nowej karty adresowej w przypadku niezgodności nie odbywa się w drodze decyzji administracyjnej poprzedzonej typowym postępowaniem administracyjnym uregulowanym w kodeksie postępowania administracyjnego - tj. brak jest tu procedury obejmującej szeroki, aktywny udział strony w postępowaniu, a w szczególności możliwość przedstawienia stanowiska strony oraz dowodów na jego poparcie, a także obowiązku organu przeprowadzenia skrupulatnego postępowania dowodowego zgodnie z zasadą prawdy materialnej. Nadto, osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem jest niezgodna z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. Postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu. W konkluzji skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności czynności materialno – technicznej w całości. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Krakowa wniósł o jej odrzucenie, a ewentualnie o jej oddalenie. Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na: inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (...), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (...), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Jak wskazuje się w orzecznictwie włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece na zabytkami w związku z § 18 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zgodnie z aa. 53 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w aa. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W ocenie organu skarga w niniejszej sprawie została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu. Zdaniem organu skarżąca wiedzę o zamiarze dokonania korekty karty adresowej budynku przy ul. F. w K. mogła powziąć już z pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 29 lipca 2022 r., skierowanego do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a przesłanego do wiadomości współwłaścicieli ww. nieruchomości (pismo adresowane do męża skarżącej zostało odebrane w dniu 4 sierpnia 2022 r. przez dorosłego domownika). Następnie Miejski Konserwator Zabytków, zgodnie z § 18b rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem pismem z 13 grudnia 2022 r. adresowanym do współwłaścicieli budynku, poinformował o uzgodnieniu przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków włączenia oficyny do gminnej ewidencji zabytków oraz jej włączeniu. W załączniku do tego pisma przekazano skorelowaną kartę adresową zabytku. Warto nadmienić, iż w przywołanym piśmie z 13 grudnia 2022 r. sformułowanie "włączenie oficyny do gminnej ewidencji zabytków" stanowiło cytat z pisma Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 27 października 2022 r., choć w istocie podjęta czynność była rozumiana przez Miejskiego Konserwatora Zabytków jako korekta gminnej ewidencji zabytków w zakresie nazwy zabytku, co wynika z pozostałej korespondencji w sprawie oraz innych dokumentów. Pismo z 13 grudnia 2022 r. informujące, iż z dniem 27 października 2022 r. oficyna kamienicy przy ul. F. została włączona do gminnej ewidencji zabytków, adresowane do męża skarżącej zostało odebrane w dniu 21 grudnia 2022 r. przez skarżącą. Zdaniem organu adresowane do każdego ze współwłaścicieli nieruchomości przy ul. F. w K. zawiadomienie Miejskiego Konserwatora Zabytków dokonane w trybie § 18b rozporządzenia Ministra było wystarczającą formą powiadomienia właścicieli tej nieruchomości o korekcie gminnej ewidencji zabytków w zakresie nazwy zabytku wpisanej do GEZ. Z tego względu w ocenie organu skarżąca co najmniej w dacie odebrania pisma Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 13 grudnia 2022 r. (w dniu 21 grudnia 2022 r.) mogła posiadać już wiedzę o dokonanej korekcie gminnej ewidencji zabytków w odniesieniu do oficyny budynku przy ul. F. . Ponadto organ wskazał, że budynek pod adresem ul. F. , tj. kamienica z oficyną wzniesiona w 1911 r. wg projektu autorstwa K. B., jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków i podlega ochronie w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obszaru "P. Z.", przyjętego uchwałą nr CXXIV/3376/23 Rady Miasta K. z dnia 6 grudnia 2023 r. W dniu 24 maja 2022 r. (uzupełnienie: 31.05.2022 r.) jeden ze współwłaścicieli omawianego budynku - A. Z., w ślad za rozmową z pracownikiem Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków, przesłała drogą elektroniczną zdjęcia dokumentacji archiwalnej dotyczące budynku przy ul. F. pozostającej w zasobie Archiwum Narodowego w Krakowie. Jednocześnie wskazała, że zgodnie z ww. dokumentacją cześć frontowa i oficyna były od początku integralną całością. W ramach weryfikacji gminnej ewidencji zabytków Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków pismem z 29 lipca 2022 r. zwróciło się do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o potwierdzenie zakresu objęcia ochroną konserwatorską poprzez ujęcie w ewidencji konserwatorskiej kamienicy położonej pod adresem ul. F. w K. (na dz. ew. nr [...], obr. [...]). Wystąpienie zostało uzasadnione pozyskaniem nowej dokumentacji, z której wynika, że kamienica została zaprojektowana, a następnie wybudowana łącznie jako budynek frontowy wraz z oficyną tylną. Tym samym pismem Miejski Konserwator Zabytków zawiadomił współwłaścicieli nieruchomości o zamiarze korekty karty adresowej budynku (pismo zostało przekazane do ich wiadomości). Odpowiadając na wystąpienie MKZ z 29 lipca 2022 r. MWKZ pismem z 9 sierpnia 2022 r. poprosił o przesłanie aktualnych fotografii zabudowy oficynowej oraz tylnej elewacji kamienicy frontowej. Jednocześnie MWKZ zasugerował przeprowadzenie ponownego wartościowania obiektu pod kątem ewentualnej utraty walorów zabytkowych. Następnie MKZ w piśmie z 14 października 2022 r. adresowanym do MWKZ, wyraził stanowisko, że budynek bez wątpienia posiada wartości zabytkowe i nie ma podstaw do wyłączenia go z ewidencji konserwatorskiej, a zakres ochrony wynikający z ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków winien zostać jedynie doprecyzowany. Ponadto ponownie zwrócił się o potwierdzenie, iż oficyna budynku jest objęta ochroną konserwatorską w ramach wpisu budynku do ewidencji konserwatorskiej. Pismem z 27 października 2022 r. MWKZ poinformował, że akceptuje włączenie zabudowy oficynowej do gminnej ewidencji zabytków, mając na uwadze, że oficyna powstała w tym samym czasie co budynek frontowy, w celu ochrony gabarytów i zachowania integralności zespołu zabudowy przy ul. F. Ponadto MWKZ poinformował o przystąpieniu do procedury włączenia ww. nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dotychczas do Biura MKZ nie wpłynęło pismo zawiadamiające o włączeniu oficyny do wojewódzkiej ewidencji zabytków -WEZ). W nawiązaniu do pisma MKZ z 29 lipca 2022 r. w sprawie zamiaru korekty karty adresowej kamienicy, MKZ pismem z 13 grudnia 2022 r. adresowanym do właścicieli budynku przy ul. F. poinformował o uzgodnieniu przez MWKZ włączenia oficyny do gminnej ewidencji zabytków oraz jej włączeniu. W załączniku przekazano skorygowaną kartę adresową zabytku. W piśmie MKZ z 13 grudnia 2022 r. sformułowanie "włączenie oficyny do gminnej ewidencji zabytków" stanowiło cytat z pisma MWKZ z 27 października 2022 r., w istocie sformułowanie to rozumiane jest przez MKZ jako korekta dotychczasowej GEZ w zakresie nazwy zabytku objętego ochroną. Dnia 31 maja 2023 r. MKZ opublikował na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Miasta Krakowa kolejną wersję uaktualnioną listy adresowej gminnej ewidencji zabytków K., w której została uwzględniona omawiana korekta. Dodatkowo trzeba wskazać, iż rzeczona kamienica figurowała w poprzednich ewidencjach zabytków, zarówno w wojewódzkiej jak i w gminnej. Materialnoprawną podstawą dokonania korekty wpisu zabytku nieruchomego - kamienicy przy ul. F. w gminnej ewidencji zabytków był przepis art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, bowiem kamienica ta została wcześniej wpisana do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zgodnie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Natomiast, jak wskazuje się w orzecznictwie sposób redakcji komentowanego przepisu wskazuje, że ustawodawca nie pozostawił organowi gminy żadnej swobody - podobnie jak w przypadku ujęcia w ewidencji gminnej zabytku wpisanego do rejestru (art 22 ust 5 pkt 1 u.o.z.) - co do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków zabytku wpisanego do ewidencji wojewódzkiej. Działanie organu gminy jest w tej sytuacji wymagane przepisem art 22 ust 5pkt 2 u.o.z. - organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który jest wpisany do ewidencji wojewódzkiej. Zdaniem organu do naruszenia 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków oraz § 18 i § 18a rozporządzenia Ministra nie doszło, gdyż nie powinno budzić wyjątkowości, iż budynek przy ul. F. w momencie założenia przez Prezydenta Miasta Krakowa karty adresowej tego zabytku w 2013 r. był już wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skutkiem włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych obiektów zabytkowych z terenu województwa jest powstający po stronie wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązek, zawiadomienia o tym właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w celu ujęcia tychże zabytków w gminnej ewidencji zabytków. Jak wyżej podnoszono Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wykaz zabytków nieruchomych z terenu Gminy Miejskiej K. figurujących dotychczas w wojewódzkiej ewidencji zabytków przekazał za pismem z dnia 16 lutego 2011 r., a w wykazie tym kamienica przy ul. F. (poz. 1620), była już ujęta. Oznacza to, iż jedynym warunkiem wpisania budynku przy ul. F. do gminnej ewidencji zabytków było ustalenie, iż wcześniej został wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. A obecnie organ, dokonując korekty obiektu wpisanego już do gminnej ewidencji zabytków poprzez dookreślenie zakresu ochrony konserwatorskiej również dokonał skarżonej czynności zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, w którym ustawodawca jasno wskazał, iż w gminnej ewidencji zabytków winny być ujęte "inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego (korekta tego zapisu) – kamienicy zlokalizowanej w K. przy ul. F. wraz z oficyną, do gminnej ewidencji zabytków. Organ wnosi odrzucenie skargi, z uwagi na przekroczenie terminu do jej w niesienia, a w razie nieuwzględnienia wniosku, o oddalenie skargi, przedmiotowy obiekt spełnia bowiem wszelkie kryteria, by uznać go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu czynność została podjęta prawidłowo, a skarżący nie przekroczył terminu do złożenia skargi. W kwestii zachowania (przekroczenia) terminu do złożenia skargi, wskazać należy, kwestia ta została rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 19 listopada 2024 r. sygn. akt II OZ 662/24, uchylił postanowienie tutejszego sądu o odrzucenie skargi, z uwagi na przekroczenie terminu do jej złożenia, w uzasadnieniu wskazując, na występującą w orzecznictwie rozbieżność stanowisk co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1–3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, "Z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, zaś z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca stosowania zawężającej wykładni prawa do sądu. W sferze interpretacji prawa dyrektywalna rola prawa do sądu łączy się z techniką wykładni przyjaznej Konstytucji (prokonstytucyjnej), która stanowi zabieg, w toku którego, w oparciu o wyniki wykładni dokonanej różnymi, dopuszczalnymi i akceptowanymi metodami, dochodzi do ustalenia treści normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie przepisów o randze podkonstytucyjnej, które w możliwie najpełniejszy sposób pozwala na realizację postanowień Konstytucji RP. Techniki wykładni w zgodzie z Konstytucją należy stosować zwłaszcza wtedy, gdy brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne lub zachodzi możliwość jego interpretacji w różny sposób, a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Wychodząc z tego założenia przyjąć należało, że stanowisko, jakie zajął Sąd pierwszej instancji, przy braku realnej oceny podstaw zastosowania art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., stanowiłoby o pozbawieniu skarżącej prawa do sądu". Mając na uwadze wyżej przytoczone rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznać należy, że przekroczenie terminu do wniesienia skargi, było przez skarżącą niezawinione. Nie ma zatem przeszkód do merytorycznego rozpoznania skargi. Przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 dalej; ustawa) pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 4 ustawy stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Z kolei § 18a ust 1 rozporządzenia stanowi, że w przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie adresowej zabytku włączonej do gminnej ewidencji zabytków odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych lub usunięcia błędnych danych wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza nową kartę adresową zabytku zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków, lub jej korekta, nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy zatem, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do gminnej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do gminnej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16). Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami choć nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18). W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca, iż czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty adresowej przedmiotowego budynku dokonana została bez należytego ustalenia, czy faktycznie obiekt ten nosi cechy, które uprawniają organ uznania go za obiekt zabytkowy. W ocenie sądu zarzut ten nie jest zasadny. Jak mowa wyżej organ powinien wykazać, że obiekt, którego kartę ewidencyjną włącza do ewidencji zabytków (czy jak w niniejszej sprawie dokonuje korekty tego zapisu o budynek oficyny), charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W ocenie sądu, dane zawarte w karcie ewidencyjnej i dokumenty znajdujące się w nadesłanych aktach sprawy wykazują, że przedmiotowy obiekt ma zabytkowy charakter. Przede wszystkim, karta ewidencyjna jest sporządzona zgodnie z wymogami o których mowa w § 10 rozporządzenia. Przede wszystkim jednak, włączenie karty ewidencyjnej przedmiotowego obiektu (a w zasadzie korekta tej czynności) do gminnej ewidencji zabytków, poprzedzone zostało postępowaniem, które wykazało zabytkowy charakter tego obiektu oraz fakt, że oficyna była zaprojektowana i zrealizowana razem z budynkiem samej kamienicy. Pozyskano przede wszystkim akta archiwalne kamienicy przy ul. F. . pozostające w zasobie Archiwum Narodowego w K.. W dniu 30 sierpnia 2022 r. dokonano oględzin przedmiotowego obiektu (o czym informowano Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K.), na okoliczność którego został sporządzony protokół opisujący ten obiekt, a także została sporządzona dokumentacja fotograficzna. Dokonanie korekty karty adresowej przedmiotowego obiektu, uzgodniono z Małopolskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w K.. O dokonanej korekcie pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. poinformowano też poprzednika prawnego skarżącej C. B.. W ocenie sądu organ w sposób dostateczny wykazał, że istniały obiektywne okoliczności do podjęcia czynności – korekty włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego kamienicy zlokalizowanej w K. przy ul. F. wraz z oficyną, do gminnej ewidencji zabytków, a postępowaniu organu nie można zarzucić dowolności. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło