II SA/Kr 267/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewody [....] z dnia 1 grudnia 2011 r., znak: [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi A.W/ na decyzję Wojewody [....] z dnia 1 grudnia 2011 r., znak: [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu sąd wskazał, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. o uzupełnienie informacji o stanie majątkowym skarżącej, skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nadto, sąd wskazał, że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez New York Institute of English and Business. Skarżąca nie udzieliła informacji kto ponosił koszty jej nauki w Stanach Zjednoczonych, podając, że osoba zapraszająca opłacała jedynie mieszkanie i utrzymanie. Nie udzieliła również pełnej informacji co do źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców, podając wysokość dochodów matki, nie podając natomiast wysokości dochodów ojca. M.W. – która działała w sprawie jako pełnomocnik skarżącej nie przedłożyła również, ani na wezwanie referendarza sądowego, ani Sądu, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy. Oświadczenie, że A.W. nie posiada oszczędności nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie posiada, czy też nie posiadała żadnego rachunku bankowego. W konsekwencji sąd uznał, że sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Sąd zwrócił również uwagę na konieczność wzięcia pod uwagę także możliwości zarobkowych. Wreszcie sąd podniósł, że w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych, również fakt posiadania przez skarżącą nieruchomości uzasadnia odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1069/12 oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Sąd podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawiła wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Sąd podkreślił, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 grudnia 2012 r. M.W. – pełnomocnik skarżącej (matka skarżącej) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie, pełnomocnik skarżącej ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd stwierdził, że oświadczenie pełnomocnika skarżącej o sytuacji majątkowej skarżącej jest niewiarygodne oraz nierzetelne i jako takie nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd argumentował, że w piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik podała, że skarżąca ponownie wyjechała zagranicę i tam poszukuje pracy. Przy czym nie wskazano do jakiego kraju wyjechała, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, a zwłaszcza kim jest "obca osoba" która zobowiązała się pokryć koszty jej pobytu przez okres 3 miesięcy. Sąd zwrócił także uwagę na sprzeczności jakie pojawiły się w składanych wyjaśnieniach odnośnie pochodzenia środków na pokrycie kosztów podróży za granicę oraz miejsca zameldowania skarżącej. Zdaniem Sądu, enigmatyczne twierdzenia, że skarżąca wyjechała z kraju i nie podjęła żadnej pracy nie są wystarczające, aby uznać, że jest osobą ubogą, której w postępowaniu przez sądem administracyjnym przysługuje pomoc ze strony Skarbu Państwa. Jest bowiem okolicznością powszechnie znaną, że obywatele Polski często pracują za granicą, a w kraju figurują jako osoby bezrobotne, gdyż taki stan rzeczy pozwala na korzystanie chociażby z publicznej służby zdrowia. Znamienne jest także, że skarżąca mimo, deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej w której się znalazła, nie próbowała uzyskać pomocy ze strony powołanych do tego instytucji państwowych takich jak MOPS. Na koniec sąd podniósł, że początkowo skarżąca wykazywała, że posiada majątek w postaci 45 arowej działki na której posadowiony jest stary drewniany dom, natomiast nie wspominała nic na temat istniejącego obciążenia nieruchomości. Dopiero po wskazaniu przez sąd, że posiadany majątek może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu, pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz bliżej nieokreślonych darczyńców. Okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. II OZ 472/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia 24 kwietnia 2013 r. Sąd wskazał, że skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu sądu, bowiem nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2013 r. skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. W zakreślonym, 7 dniowym terminie, pełnomocnik skarżącej ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd podniósł, że nie straciły na aktualności rozważania sądu odnośnie okoliczności, które spowodowały, że poprzednie wnioski z dnia 21 marca 2012 r. i 20 stycznia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostały oddalone. Co więcej, wydaje się, że sytuacja skarżącej uległa poprawie, skoro, mimo posiadania statusu bezrobotnego przez pół roku, dysponowała znacznymi środkami pieniężnymi pozwalającymi jej wziąć udział w projekcie International Experience Canada. Sąd podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych czy kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja majątkowa skarżącej przedstawiona jest w sposób nierzetelny i niewiarygodny, a pełnomocnik konsekwentnie pomija okoliczności mające kluczowe znaczenie dla ustalenia kondycji finansowej skarżącej, jak chociażby informację kto sponsoruje skarżącej przeloty do Ameryki i koszty utrzymania na miejscu. Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż w piśmie z dnia 16 kwietnia 2013 r. pełnomocnik wskazała, że A.W. przebywa obecnie za granicą, gdzie podróż pokryła jej osoba obca i zobowiązała się pokrywać koszty jej utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do podjęcia pracy. Trudno więc dać wiarę informacji, że przez okres ponad pół roku skarżąca nie znalazła żadnej pracy i w dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu "obcych osób", których pierwotne zobowiązanie w tym zakresie dotyczyło jedynie 3 miesięcy. Ponadto pełnomocnik nie podjęła żadnych starań w kierunku wyjaśnienia Sądu wskazywanych w poprzednich orzeczeniach. Pełnomocnik skarżącej wniosła w dniu 18 grudnia 2013 r. zażalenie na ww. postanowienie. Natomiast w dniu 20 stycznia 2014 r., w związku z wydaniem w dniu 27 grudnia 2013 r. postanowienia o odrzuceniu skargi złożyła kolejny wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu celem złożenia skargi kasacyjnej. W przedłożonym w dniu 4 marca 2014 r. na żądanie referendarza formularzu rozszerzyła dodatkowo wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że A.W. jest osoba samotną, przez długi okres nie pracowała, bez prawa do zasiłku. Przebywała na utrzymaniu osób trzecich. Obecnie przebywa w Kanadzie, posiada wizę i zezwolenie na pracę do 30 maja 2014 r., gdzie zdobywa doświadczenie zawodowe. W Polsce ukończyła na [....] [....] . Jako jedyny majątek wskazała dom drewniany do kapitalnego remontu posadowiony na działce 45 arów będący darowizną i obciążony na rzecz darczyńców. Dodatkowo wskazała, że podjęła zatrudnienie w Kanadzie, z wynagrodzenie 2-tygodniowym w wysokości około 450 dolarów, wynajmuje mieszkanie za kwotę 525 dolarów kanadyjskich miesięcznie, na środki komunikacji wydaje 130 dolarów, telefon - 70 dolarów. Dodatkowo wypełniając wezwanie referendarza sadowego przedłożyła zaświadczenie o rachunku prowadzonym przez [....] S.A. w którym przedstawiono miesięczne wpływy i obroty w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2014 r. Jednocześnie wskazano, że saldo dostępne na dzień 17 kwietnia 2014 r. wyniosło 1000 zł. Złożyła również zaświadczenia z urzędu skarbowego oraz z urzędu miasta z których wynika, że skarżąca nie prowadziła w latach 2012 i 2013 r. działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, nie figuruje również w rejestrach podatkowych gminy raków jako podatnik podatku od nieruchomości i podatku rolnego, nie jest również właścicielem ani współwłaścicielem pojazdu mechanicznego. Postanowieniem z dnia 23 maja 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pełnomocnik skarżącej wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2014 r. pełnomocnik skarżącej została wezwana do wyjaśnienia następujących okoliczności: - gdzie obecnie przebywa skarżąca, czy w związku z ustaniem zatrudnienia w dniu 24.05.2014 r. powróciła do kraju, jeżeli nie - to czy podjęła inne zatrudnienie; - jeżeli podjęła nowe zatrudnienie to w jakim wymiarze i jakie dochody miesięcznie uzyskuje z tego tytułu, czy w dalszym ciągu wynajmuje mieszkanie, a jeżeli nie pracuje to czy utrzymuje się z własnych oszczędności, czy też pozostaje na czyimś utrzymaniu (jeżeli tak to na czyim) - w jakim okresie była zatrudniona w Kanadzie i jakie średnio, miesięcznie, uzyskiwała z tego tytułu dochody - podanie numeru księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wykazanej przez skarżącą w oświadczeniu o stanie majątkowym, oraz wyjaśnienie "o jakim obciążeniu na rzecz darczyńców" jest mowa we wniosku. W odpowiedzi w piśmie z dnia 1 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśniła, że A.W. przebywa obecnie na terenie Kanady, w tym miesiącu wraca do kraju, nie podjęła innego zatrudnienia, przebywa na utrzymaniu osób trzecich oczekując na termin powrotu (zgodnie z rezerwacją lotu). Była zatrudniona zgodnie z wizą i posiadanym zezwoleniem na okres 1 roku. Podała nr księgi wieczystej KW [....] i wskazała, że obciążenia tj. dożywotnie użytkowanie, opieka oraz wspieranie finansowe nie zostały ujawnione w księdze wieczystej. Pełnomocnik skarżącej wyraziła również swoje niezadowolenie z powodu przewlekłego prowadzenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Pełnomocnik skarżącej w tej sprawie składał już kilkakrotnie wnioski o przyznanie prawa pomocy. Żaden z nich nie został pozytywnie rozpatrzony. W związku z powyższym ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, zatem przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. konieczne było wykazanie że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przyznanie pomocy prawnej zarezerwowane jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to instytucja, która została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że złożone oświadczenie jest niewystarczające dla oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej stąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał pełnomocnika skarżącej o dodatkowe informacje. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami skarżąca obecnie nie pracuje (zezwolenie na pracę obowiązywało do 24 maja 2014 r.), w miesiącu sierpniu wraca do kraju, pozostaje w dalszym ciągu na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób trzecich, ponadto nieruchomość stanowiąca jej własność jest obciążona "dożywotnim użytkowaniem, opieką oraz wspieraniem finansowym", które to obciążenia nie zostały ujawnione w księdze wieczystej. Dokonując analizy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarżąca nie należy do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżąca jest osobą bardzo dobrze wykształconą, co znacząco zwiększa jej szanse na rynku pracy. Oprócz ukończenia studiów na [....] , w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu [....] prowadzonym przez New York Institute of English and Bisiness w USA, a w ostatnim roku podjęła zatrudnienie w ramach projektu International Experience Canada. Pełnomocnik skarżącej nie wyjaśnił kto ponosił koszty utrzymania skarżącej w czasie pobytu w Stanach Zjednoczonych (po zakończeniu kursu przebywała tam jeszcze przez okres jednego nie podejmując żadnego zatrudnienia), jak również kto sfinansował jej przelot i pobyt w Kanadzie (referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 14 listopada 2013 r. wykazał, na podstawie ogólnodostępnych w Internecie informacji jakimi, znacznymi środkami finansowymi skarżąca musiała dysponować, aby wziąć udział w programie; powyższa okoliczność nie została przez pełnomocnika zakwestionowana). Również obecnie, mimo ukończenia pracy z końcem maja bieżącego roku, skarżąca nie spieszy się z powrotem i nie posiadając żadnych oszczędności pozostaje na utrzymaniu osób trzecich. W kontekście przedstawionych okoliczności trudno uznać skarżącą za osobę która nie ma realnych możliwości zdobycia środków finansowych na prowadzenie sprawy przed sądem. Oczywistym jest, że z samego faktu, że ktoś, nie będąc do tego zobowiązanym prawnie, finansuje skarżącej podróż i pobyt za granicą nie wynika obowiązek łożenia przez niego na inicjowane przez skarżącą sprawy sądowe, jednak sąd nie dał wiary tym wyjaśnieniom, albowiem są one sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Pełnomocnik skarżącej konsekwentnie pomijała milczeniem kilkakrotne wezwania do wyjaśnienia na czyim utrzymaniu pozostaje skarżąca, posługując się bliżej nie sprecyzowanym pojęciem "osób obcych", "znajomych". Trudno pozbyć się wrażenia, że pełnomocnik skarżącej oczekuje całkowitego przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych w wystąpieniem przez skarżącą ze skargą w niniejszej sprawie, bez potrzeby uczynienia przez skarżącą jakiekolwiek wysiłku w kierunku uzyskania tych środków. Sąd w całości podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1160/13, gdzie stwierdzono, że do osób charakteryzujących się ubóstwem dla których została przewidziana instytucja prawa pomocy "zaliczyć można przekładowo osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." Należy wskazać, że skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie od początku 2012 r. Z zaświadczenia wystawionego przez [....] S.A. w K. z dnia 18 kwietnia 2014 r. wynika, że na rachunku należącym do skarżącej na przestrzeni kilkudziesięciu miesięcy dokonywany był obrót znacznymi kwotami pieniężnymi (k. 327). Miało to miejsce również w czasie gdy pełnomocnik skarżącej podkreślała, że skarżąca jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Ponadto do dnia 24 maja 2014 r. skarżąca pracowała i jakkolwiek osiągany przez nią miesięczny dochód nie był - jak na warunki kanadyjskie - wysoki to pozwalał na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów sądowych, czy profesjonalnej pomocy prawnej. Sąd nie stracił również pola widzenia, że pełnomocnik skarżącej nie poparła oświadczenia o obciążeniu nieruchomości położonej w D. "prawem dożywotniego użytkowania" żadnym dokumentem, prawo to nie zostało również wpisane do księgi wieczystej. Obciążenia w postaci "opieki" oraz "wspierania finansowego" mają charakter moralny, a nie prawny stąd nie można ich w ogóle brać pod uwagę. Sąd podtrzymuje w związku z tym stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia 15 października 2012 r., że posiada nieruchomość może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu. Na koniec Sąd wyjaśnia, że zażalenie z dnia 14 grudnia 2013 r. na postanowienie Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2013 r. nie zostało do chwili obecnej przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem M.W. , nie czekając na prawomocne zakończenie postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2013 r., złożyła w dniu 20 stycznia 2014 r. kolejny wniosek o przyznanie adwokata z urzędu, któremu sąd nadał bieg. W międzyczasie, postanowieniem z dnia 27 grudnia 2013 r. sąd odrzucił skargę w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.