II SA/Kr 275/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2016 r. w przedmiocie wniosku J.S. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skarg Z.C. , J.S. oraz A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 grudnia 2015 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 1 sierpnia 2016 r. wpłynął do Sądu, nadany w dniu 25 lipca 2016 r., wniosek J.S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skarg Z.C. , J.S. oraz A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że domaga się ustanowienia adwokata z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na fakt, iż sprawa jest obszerna, skomplikowana i przeanalizowanie akt dowodowych znacząco wpłynie na wysokość wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru, na którego skarżącej nie stać. Wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny skarżącej są dochody z działalności gospodarczej małżonka w kwocie 10.000 zł netto miesięcznie oraz dochód samej skarżącej ze stażu w wysokości 826 zł netto miesięcznie. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą netto miesięcznie 10.826 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż jest właścicielem domu o pow. 192 m2 o wartości 300.000 zł. Ponadto jest właścicielem działki (nieużytki) o pow. 1,35 ha o wartości ok. 100.000 zł oraz lasu o pow. 0,47 ha o wartości 20.000 zł. Wnioskodawczyni nie wykazuje natomiast faktu posiadania oszczędności. Wskazuje natomiast, że jest właścicielem trzech samochodów: Honda CR-V (60.000 zł), peugeot 106 (9.000 zł) - współwłasność małżeńska oraz peugeot partner (30.000 zł) - współwłasność małżeńska . Jako zobowiązania miesięczne wnioskodawczyni wykazuje kredyt w kwocie 2.000 zł oraz ratę leasingową 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. sygn. II SA/Kr 275/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił opisany na wstępie wniosek o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że orzekający rozpatrując wniosek bierze pod uwagę sytuację materialno –bytową ubiegającego się o pomoc w takiej formie. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni oraz jej małżonek, poza dochodem w łącznej kwocie 10.826 zł netto miesięcznie, mają także majątek (dom, nieruchomość rolną o pow. 1,35 ha, las), który w przypadku, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych może posłużyć jako ew. zabezpieczenie kredytu czy pożyczki czy też przynosić pożytki. Jest to również majątek dodatkowy, który nie służy tylko i wyłącznie do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wnioskodawczyni nie przedstawiła także żadnych dokumentów potwierdzających koszty utrzymania, czy innych ewentualnych, nadzwyczajnych kosztów obciążających codzienny budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty leczenia. Wnioskodawczyni ma trzy samochody o wartości łącznie prawie 100.000 zł. Nie można zatem w żaden sposób uznać jej za osobę ubogą, której należałoby przyznać prawo pomocy. J.S. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza zarzucając bezzasadne uznanie, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd podziela, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów postępowania, strona powinna wykazać. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek poniesienia kosztów postępowania oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni prowadzi do konkluzji, że konieczność poniesienia kosztów pełnomocnika z wyboru nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym. Zestawiając wskazane wydatki i doliczając niewskazane, ale oczywiste niezbędne wydatki na wyżywienie można dojść do wniosku, że wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki finansowe na opłacenie kosztów adwokata z wyboru celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej spawie. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149). Prawidłowo zatem stwierdził referendarz, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie na jej rzecz adwokata z urzędu. Z całą pewnością osiąganie dochodów ponad 10.000 zł netto miesięcznie oraz majątek ruchomy i nieruchomy wyklucza możliwość zaklasyfikowania wnioskodawczyni do grona osób ubogich. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.