II SA/Kr 572/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 marca 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części oraz odmowy ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie [...] w K. prowadzi działalność na rzecz zachowania ładu architektonicznego i urbanistycznego miasta. W "oświadczeniu o majątku i dochodach" podano, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 0 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 0 zł, taka sama jest wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie jest organizacją non-profit. Nie prowadzi ono działalności gospodarczej, nie posiada majątku, dochodów, ani środków trwałych. Z tych względów wniosek o zwolnienie od kosztów jest uzasadniony. Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wyjaśniła, iż Stowarzyszenie liczy 40 członków. Uchwałą nr 7 Zwyczajnego Walnego Zebrania członków Stowarzyszenia [...] w K. z dnia 22 marca 2013 roku ustalono wysokość składek członkowskich, a dnia dzisiejszego zebrano jedynie 500 zł składek członkowskich. W marcu 2013 roku Stowarzyszenie uiściło kwotę 500 zł tytułem opłaty od skargi w sprawie II SA/Kr 247/13. Podmiot wnioskujący nie korzysta z żadnych dotacji, ani darowizn. Nie posiada majątku nieruchomego, ani ruchomego, nie dysponuje rachunkami bankowymi. Stowarzyszenie nie prowadziło i nie prowadzi działalności gospodarczej. Do pisma z dnia 6 lipca 2015 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: Statutu Stowarzyszenia, uchwały nr 7 z dnia 22 marca 2013 roku w sprawie ustalenia wysokości składek członkowskich, raportu kasowego z dnia 31 marca 2013 roku oraz oświadczenia o uiszczeniu wpisu od skargi w kwocie 500 zł w sprawie o sygn. II SA/Kr 247/13. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie [...] w K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Na wstępie należy zaakcentować, że udzielenie podmiotowi prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie orzekającego Stowarzyszenie [...] w K. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z pkt 1 rozdziału VIII Statutu Stowarzyszenia [...] w K. majątek stowarzyszenia powstaje: ze składek członkowskich, darowizn, spadków zapisów, dotacji i ofiarności publicznej oraz dochodów z własnej działalności i majątku Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem szerokie możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 z dnia 6 stycznia 2006 r. i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Stowarzyszenie nie wyjaśniło dlaczego, pomimo podjętej uchwały w sprawie ustalenia wysokości składek członkowskich, od 2013 roku składki nie są pobierane. Z przedłożonego raportu kasowego wynika, że w dniu 22 marca 2013 roku 9 członków Stowarzyszenia wpłaciło składki w łącznej kwocie 500 zł, która to kwota została przeznaczona na pokrycie wpisu sądowego w sprawie o sygn. II SA/Kr 247/13. Nie ma natomiast informacji, dlaczego po marcu 2013 zaniechano pobierania składek członkowskich. Zdaniem orzekającego rezygnacja z pobierania składek jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit również nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić również wypada, że na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. Skarżące Stowarzyszenie obowiązane jest do uiszczenia jednego wpisu od skargi, a zatem koszty sądowe rozkładają się pomiędzy 40 członków Stowarzyszenia. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych (m. in. rezygnując z pobierania składek od jego członków), nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.