II SA/Kr 572/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 marca 2015 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części oraz odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić wniosek Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie [...] w K. prowadzi działalność na rzecz zachowania ładu architektonicznego i urbanistycznego miasta. W "oświadczeniu o majątku i dochodach" podano, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 0 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 0 zł, taka sama jest wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż stowarzyszenie jest organizacją non-profit. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada majątku, dochodów, ani środków trwałych. Z tych względów wniosek o zwolnienie od kosztów jest uzasadniony. Na wezwanie referendarza sądowego strona skarżąca dodatkowo wyjaśniła, iż Stowarzyszenie liczy 40 członków. Uchwałą nr 7 Zwyczajnego Walnego Zebrania członków Stowarzyszenia [...] w K. z 22 marca 2013 r. ustalono wysokość składek członkowskich, a dnia dzisiejszego zebrano jedynie 500 zł składek członkowskich. W marcu 2013 roku Stowarzyszenie uiściło kwotę 500 zł tytułem opłaty od skargi w sprawie II SA/Kr 247/13. Podmiot wnioskujący nie korzysta z żadnych dotacji, ani darowizn. Nie posiada majątku nieruchomego, ani ruchomego, nie dysponuje rachunkami bankowymi. Stowarzyszenie nie prowadziło i nie prowadzi działalności gospodarczej. Powyższe okoliczności zostały udokumentowane. Postanowieniem z 17 lipca 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca podniosła, że odmawiając zwolnienia od kosztów sądowych na tej podstawie, że stowarzyszenie nie posiada środków finansowych, albowiem nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych m. in. rezygnując z pobierania składek od swoich członków – referendarz sądowy oparł się na przesłankach niewymienionych w art. 246 § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Wskazano, że członkowie stowarzyszenia pracują społecznie i w interesie wspólnym mieszkańców dzielnicy. Płacą podatki na utrzymanie państwa, w tym wymiaru sprawiedliwości. Jedynym źródłem dochodu stowarzyszenia są składki członkowskie, jednakże są one praktycznie nieściągalne, ponadto większość członków stowarzyszenia to osoby w zaawansowanym wieku utrzymujące się ze skromnych emerytur. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowo-administracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym panuje pogląd, wyrażony m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, że osoba prawna (ubiegająca się o udzielenia prawa pomocy) zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższy pogląd podzielany jest również w doktrynie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). A zatem, to na osobie wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie ugruntowany jest również pogląd, że "fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe. Odmienne stanowisko prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 116/15, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12). Wreszcie zaznaczyć trzeba, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd dokonując analizy złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych. Podstawą prawną działania stowarzyszenia jest ustawa z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, która określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto z zachowaniem obowiązujących przepisów, stowarzyszenie może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (§2). Nie ulega wątpliwości, że stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów. Skoro bowiem jedną z form jego działalności jest działanie na rzecz realizacji konkretnego przedsięwzięcia, a stowarzyszenie korzysta z przysługującego mu uprawnienia wzięcia udziału w postępowaniach związanych z realizacją tego celu, to tym samym winno brać również pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowaniem postępowania sądowego, w którym ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Stowarzyszenie winno zatem zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Rezygnacja z pobierania składek członkowskich i nie podjęcie działań zmierzających do pozyskania środków z innych źródeł nie może skutkować przerzuceniem kosztów działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa, godziłoby to bowiem w zasadę równości, pojmowaną jako równe traktowanie wszystkich podmiotów występujących przed sądem. Należy zaznaczyć, że Stowarzyszenie z siedzibą w K. nie wykazało by podjęło jakiekolwiek kroki, mające na celu poprawę kondycji finansowej, a także zdobycie środków na prowadzenie działalności i w konsekwencji zapewnienie możliwości uiszczania kosztów sądowych w inicjowanych postępowaniach. Wręcz przeciwnie, jego członkowie bezpodstawnie założyli, że z racji uiszczania podatków i działania dla dobra wspólnego stowarzyszenie automatycznie spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji.