II SA/Kr 585/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: starszy referent sądowy Adrianna Garus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi N. B., A. B., P. B., J. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 6 marca 2025 r. znak: WS-VI.7534.3.103.2024.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości skargę oddala. Decyzją nr 2 znak: GS-11.6821.144.2020.EW z dnia 31.10.2024 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł: - w pkt 1 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...] o pow. 0,2391 ha, obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach działek: nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz nr [...] o pow. 0,5188 ha, obj. księgą wieczystą nr [...] oraz nr [...] o pow. 0,9166 ha, obj. księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] obr. [...] na rzecz: N. B., A. B. oraz P. B.; - w pkt 2 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...] o pow. 0,2391 ha, obj. księgą wieczysta nr [...], w granicach działek: nr [...] i nr [...] obr. [...] oraz nr [...] o pow. 0,5188 ha, obj. księgą wieczystą nr [...], poł. w obr[...] jedn. ewid. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] obr. [...] na rzecz J. B.. Odwołanie od tej decyzji złożyli: N. B., A. B., P. B. oraz J. B.. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 6 marca 2025 r., znak WS-VI.7534.3.103.2024.KP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.) – dalej jako "u.g.n" - oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.". W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wniosek o zwrot działek nr [...] i nr [...]. w obr. [...] złożyli: N. B., M. B., A. B. i P. B., a w trakcie postępowania do wniosku przyłączył się również J. B.. Decyzją Kierownika Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Kraków - Nowa Huta z dnia 19.03.1990r. nr G.VI.8221-48/88/89/90/5 wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działki: nr [...] o pow. 0,3622 ha i nr [...] o pow. 1,7762 ha, poł. w obr. [...], obj. księgą wieczystą nr [...] stanowiące własność: W. B. (syna W. i A.) i M. B. (c. J. i F.) na podstawie Aktu własności ziemi znak: [...] z dnia 20.09.1976 r., pod budownictwo wielorodzinne os. [...] Przedsięwzięcie II dla Spółdzielni Mieszkaniowej przy Kombinacie Metalurgicznym Huty im. Lenina. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zastępcy Dyrektora Wydziału Urzędu Miasta Krakowa z dnia 18 czerwca 1990r. nr G.VII.Ru/8221/32/90. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. A [...] z dnia 12.04.2013 r. ustalono, że spadek po W. B. nabyli: M. B., N. B., A. B. i P. B., każdy po 1/4 cz. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 14.04.2022 r. Rep. A nr [...] ustalono, że spadkobiercami zmarłej w toku postępowania M. B. są: N. B., A. B. i P. B.- każdy po 1/3 cz. Z ww. dokumentów wynika zatem, że J. B. nie jest poprzednim właścicielem nieruchomości jak również spadkobiercą W. B. (syna W. i A.) i M. B. (c. J. i F.). W związku z powyższym nie przysługuje mu legitymacja procesowa do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowych nieruchomości. W związku z powyższym zaskarżona decyzja w zakresie punktu 2 jest prawidłowa. Na podstawie kompilacji mapy ewidencyjnej z mapą ewidencyjną małego obrębu nr [...], sporządzonej przez geodetę uprawnionego M. K. oraz zgromadzonych w aktach dokumentów geodezyjnych ustalono, że część działki nr [...] obręb nr [...] odpowiada m.in. części działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] (powstałej z działki nr [...], która powstała z działki nr [...]), a część działki nr [...] obręb nr [...] odpowiada m.in. częściom działek: nr [...], nr [...] (powstałej z działki nr [...], która powstała z działki nr [...]) i nr [...] (powstałej z działki nr [...], która powstała w drodze kolejnych podziałów z działki nr [...]), obr[...] jedn. ewid. [...]. Do akt sprawy została złożona umowa Rep A nr [...] z dnia 29.12.1995 r., zawarta pomiędzy Gminą [...], a Spółdzielnią Mieszkaniową przy Hucie im. T. S. w K., na podstawie której spółdzielnia nabyła prawo użytkowania wieczystego działek: nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] Jak wynika z księgi wieczystej nr [...], na podstawie ww. umowy zostało ujawnione prawo użytkowania wieczystego ww. działek na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej przy Hucie im. T. S. w K. w dniu 4.09.1996 r., na wniosek z dnia 29.12.1995 r. Aktualnie działka nr [...], obr. 5, jedn. ewid. [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi współwłasność osób fizycznych. Działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. [...] objęta jest księgą wieczystą [...] i stanowi współwłasność osób fizycznych. Działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi współwłasność osób fizycznych. Z przytoczonych powyżej ustaleń wynika, że w przedmiotowej sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Brak roszczenia do zwrotu nieruchomości oznacza brak jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego, niezbędnego do zaistnienia sprawy administracyjnej, w ramach której dochodzi do skonkretyzowania uprawnień i obowiązków podmiotów administrowanych w drodze aktu administracyjnego, co z kolei czyni bezprzedmiotowym wszczęte w tym zakresie postępowanie administracyjne. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda wyjaśnił, że w sprawie, w której znajduje zastosowanie art. 229 u.g.n. organ nie bada, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia a tym samym czy przekazanie przedmiotowych nieruchomości w użytkowanie wieczyste spółdzielni mieszkaniowej było zgodne z celem wywłaszczenia oraz czy organ był zobowiązany do zastosowania art. 136 ust. 2 u.g.n w związku nabyciem prawa własności przedmiotowych nieruchomości przez osoby trzecie. Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zaskarżyli N. B., A. B., P. B. i J. B., zarzucając jej I. Obrazę prawa materialnego, a to art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez niedopełnienie przez Prezydenta Miasta Krakowa obowiązku polegającego na zawiadomieniu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o zamiarze przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż w decyzji o wywłaszczeniu oraz braku poinformowania o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. II. Obrazę prawa procesowego mający istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości został zrealizowany, przez co organ błędnie załatwił sprawę nie uwzględniając słusznego interesu obywatela. III. Obrazę prawa procesowego mający istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodu polegającą na wydaniu decyzji, która została oparta na przyjęciu, iż organ nie ma obowiązku przeprowadzać kompletnego postępowania dowodowego oraz zbadania całokształtu materiału dowodowego. IV. Obrazę prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 105 §1 k.p.a. poprzez uznanie, iż toczące się postępowanie jest bezprzedmiotowe a w konsekwencji umorzenie postępowania administracyjnego, podczas gdy brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie tego przepisu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o: I. Uchylenie zaskarżonych decyzji organu I instancji oraz II instancji i .przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, II. Zasądzenie na rzecz każdego skarżącego kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku. Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji nie budzą wątpliwości. Kompilacji mapy ewidencyjnej z mapą ewidencyjną małego obrębu nr [...], sporządzona przez geodetę uprawnionego M. K. oraz dokumenty geodezyjne pozwalają na jednoznaczne ustalenie, że przedmiotowe nieruchomości umową z dnia 29.12.1995 r., Rep A nr [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniową przy Hucie im. T. S. w K.. Wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił 4.09.1996 r. Tym samym zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W tej sytuacji jedynym możliwym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania zwrotowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Skarżący w zasadzie okoliczności tych nie kwestionują, domagają się natomiast potwierdzenia, że brak możliwości zwrotu nieruchomości jest konsekwencją bezprawnych działań organów administracji publicznej. W skardze podkreśla się, że należało wyjaśnić okoliczności zbycia nieruchomości, bowiem ustalenie tej kwestii może stanowić prejudykat do wystąpienia z roszczeniem przed sądem powszechnym o zapłatę należnego odszkodowania skarżącym w związku z pogwałceniem prawa przez Prezydenta Miasta Krakowa. Skarżący dopatrują się również naruszenia przez Prezydenta Miasta Krakowa to naruszenie art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż "w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części." Prezydent Miasta Krakowa nie dochował obowiązku przewidzianego w tym przepisie. Argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. Roszczenia, o których mowa w art. 229 u.g.n. z woli ustawodawcy wygasły z dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (czyli od 1.01.1998 r.). Organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę o zwrot wywłaszczonych nieruchomości nie mają obowiązku ustalania jakichkolwiek okoliczności zbycia nieruchomości czy też realizacji celu wywłaszczenia. Wynika to wprost z brzmienia art. 229 u.g.n. i jest jednoznacznie oceniane w orzecznictwie sądów administracyjnych Przykładowo w wyroku z 1 kwietnia 2025 r., sygn. I OSK 622/22 (LEX nr 3860532) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Wystąpienie sytuacji opisanej w art. 229 u.g.n. powoduje, że organ nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej, bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej (złożenie wniosku o wpis do księgi wieczystej) nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli najpóźniej 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Zawarte w art. 229 u.g.n. wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. stanowi zatem samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości". Takie samo stanowisko zaprezentował NSA w wyrokach z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 2458/19 (LEX nr 3504960) i z dnia 4 października 2013 r., sygn. I OSK 840/12 (LEX nr 1381666) i wielu innych. Z kolei cytowany w skardze wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 966/07 jest przykładem nieaktualnej już od lat linii orzeczniczej, wedle której w razie wyzbycia się wywłaszczonej nieruchomości niezgodnie z przepisami organy, które tego dokonały miały podjąć wszelkie działania żeby tę nieruchomość odzyskać, a następnie zwrócić poprzednim właścicielom. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że wniosek skarżących o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w odniesieniu do innych nieruchomości tj. działki nr [...] i części działki nr [...] został już rozstrzygnięty decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 15 września 2021 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Małopolskiego z 24 listopada 2024 r. Skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 maja 2022 r., sygn. II SA/Kr 187/22, a skarga kasacyjna od wyroku WSA została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2024 r., sygn. I OSK 2069/22. Stan prawny tych nieruchomości był odmienny niż w niniejszej sprawie – Skarb Państwa ani Gmina Kraków nie byli właścicielami objętych postępowaniem działek, jednakże ich zbycie nie nastąpiło w warunkach przewidzianych w art. 229 u.g.n. Również w tamtej sprawie skarżący domagali się potwierdzenia, że zbycie wywłaszczonych nieruchomości nastąpiło niezgodnie z prawem. Jednakże zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obydwu instancji uznały, że wyzbycie się własności nieruchomości uniemożliwia zwrot tej nieruchomości poprzednim właścicielom i wyklucza potrzebę i celowość badania przesłanek zwrotowych. Z kolei byli właściciele mogą dochodzić swych praw przed sądem powszechnym, który ocenia zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. NSA w wyroku zaznaczył, że nie podziela poglądu przeciwnego, a wyrażanego w orzeczeniach przytoczonych przez skarżących w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazującego na konieczność badania realizacji celu wywłaszczenia, nawet w sytuacji braku faktycznej możliwości restytucji prawa własności na drodze administracyjnej. W sytuacji spełnienia się hipotezy przepisu art. 229 u.g.n. orzecznictwo od wielu lat jest jednolite – skoro roszczenie o zwrot wygasło, to badanie w postępowaniu administracyjnym spełnienia przesłanek zwrotu jest całkowicie zbędne i niecelowe. W zakresie legitymacji J. B. do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zaskarżona decyzja również odpowiada prawu – J. B. takiej legitymacji nie posiada. Jak wynika z Aktu własności ziemi znak: [...] z dnia 20.09.1976 r. (k. 32 akt administracyjnych organu I instancji) wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność W. B. – ur. [...], syna W. i A. oraz M. B. – ur. [...], córki J. i F.. W. B., który został ujęty w akcie własności ziemi zmarł w roku 2013, a spadek po nim – zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z 12.04.2013 r., Rep. A. numer [...] (k. 3 akt administracyjnych organu I instancji) nabyła żona M. (na którą akt własności ziemi również opiewał) i dzieci: N., P. i A. B., które obecnie występują w charakterze skarżących. Natomiast skarżący J. B. jest bratem W. B. urodzonego [...] r., obaj zaś są synami i spadkobiercami W. B. urodzonego w roku [...] i zmarłego w roku [...] (postanowienie spadkowe k. 5. Zatem prawdą jest, że J. B. jest następcą prawnym po W. B.. Nie czyni go to jednak legitymowanym do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, albowiem to nie jego ojcu, lecz bratu odebrano nieruchomość w drodze wywłaszczenia. J. B. nie jest następcą prawnym swojego brata W. Jak wynika z powyższego nie potwierdziły się zarzuty naruszenia przepisów postępowania (w szczególności niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dowolnej oceny dowodów), ani też zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W sytuacji, która odpowiada hipotezie art. 229 u.g.n. postępowanie zwrotowe podlega umorzeniu. Z kolei wobec braku legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot przez J. B. w tym zakresie należało odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z tych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.