II SA/Kr 63/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 21 października 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie uznania zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.W. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] października 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie uznania zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku wynika, że źródłem dochodu skarżącego jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 56 m² oraz garaż wielkości 15,11 m². Skarżący oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ma debet [...] zł w Banku [...]. Skarżący posiada samochód osobowy marki Renault Clio, rok produkcji 2001 na zasadach współwłasności z żoną. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż prowadzi gospodarstwo domowe z własnych środków, od trzech lat pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Z uwagi na stan zdrowia ponosi wydatki na zakup leków i konieczne leczenie. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia jakie dochody i z jakiego tytułu osiąga w miesiącu jego żona, przedłożenie historii rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od lutego do kwietnia 2010 r. lub odcinka emerytury skarżącego i jego żony (jeśli pobiera takowe świadczenie) za miesiąc kwiecień 2010 roku, udokumentowanie miesięcznych wydatków poprzez przedłożenie kserokopii faktur i rachunków za media oraz innych wydatków koniecznych związanych z utrzymaniem siebie i rodziny oraz oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej – jeśli tak, to w jakim zakresie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że nie jest upoważniony do składania oświadczeń w sprawie dochodów żony z dwóch powodów: żona swój garaż rozebrała w roku 2007 i nie ma nic wspólnego ze sprawą skarżącego, a po drugie skarżący posiada z żoną rozdzielność majątkową i nie pozostaje na jej utrzymaniu. Skarżący oświadczył, że nie zbierał faktur, czy rachunków za zakupy nie przewidując, że ktokolwiek może zażądać takich rozliczeń. Dane dotyczące ponoszonych płatności zawarte są w przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego. Skarżący podniósł, że spłaca pożyczkę zakładową swojej żony, gdyż nie stać jej na takie wydatki. Nie korzysta z pomocy społecznej. Z uwagi na postępującą głuchotę skarżącemu potrzebne są słuchawki, jednakże nie stać go na ich zakup. Skarżącemu nie wystarcza także środków na zakup wszystkich lekarstw. Koszty miesięcznego stałego leczenia wynoszą około 100 zł. Do pisma skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 4 stycznia 2010 r. do 28 maja 2010 r., akt notarialny z dnia [...] października 2006 r. – umowę majątkową małżeńską, dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia [...] sierpnia 2009 r. i [...] września 2009 r. oraz sześć faktur za zakup leków opiewających na kwoty od 23,60 zł do 71,37 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Na wstępie należy zaakcentować, że skarżący, pomimo wyraźnego wezwania, nie wykazał dochodów uzyskiwanych przez żonę, J.W. . Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przeprowadzona analiza przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na rzecz wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem z emerytury w wysokości [...] zł (dowód: przelew "świadczenie ZUS" zaksięgowany na rachunku bankowym skarżącego w dniu 4 maja 2010 roku). Z załączonego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że skarżący opłaca czynsz za mieszkanie w wysokości 354,44 zł, energię elektryczną 128,32 zł, ubezpieczenie 63 zł, abonament RTV 33,20 zł spłaca ratę kredytową w wysokości 141 zł. Skarżący oświadczył, że na lekarstwa wydaje miesięcznie około 100 zł. W ocenie orzekającego zestawienie wysokości ponoszonych wydatków w stosunku do uzyskiwanych dochodów wskazuje, że skarżący jest w stanie pokryć koszty zainicjowanego postępowania sądowego. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że skarżący dokonuje spłat kredytu w kwotach 1.000 zł (operacje zaksięgowane 21 maja 2010 roku i 9 kwietnia 2010 roku). Skoro skarżący z posiadanych środków jest w stanie spłacać raty kredytowe w wysokości wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, to tym samym stać go również na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że wysokość kosztów sądowych jest niewielka. Wysokość wpisu od złożonej skargi wynosi bowiem 100 zł i jest to najmniejsza wysokość spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Zaciągnięte kredyty świadczą natomiast o zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06. ). Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).