II SA/Kr 638/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie : WSA Krystyna Daniel NSA Anna Szkodzińska (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 16 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Starosta Krakowski decyzją z dnia 30 października 2009r., znak [...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz S. K. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr "1’ o po w. 0,0389 ha, położoną w obr. [...], jedn. ewid. C., powiat [...], powstałej z podziału działki nr "0", objętej w dniu 31 grudnia 1998 r. księgą wieczystą KW [...], zajętą pod drogę powiatową nr [...], której własność z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa nabył Powiat [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia 5 września 2008 r. nr [...]. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. Nr 133, póz. 872 z późn. zm.), art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 póz. 2603 z późn. zm.) i art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu organ podał co następuje: W dniu 9 grudnia 2005 r. S. K. wystąpił z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr "0’. Decyzją z dnia 5 września 2008 r., [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Powiat [...] własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1" o po w. 0,0389 ha, pół. w obr. [...], jedn. ewid. C., powiat [...], powstałej z działki nr "0", objętej księgą wieczystą KW [...], zajętej pod drogę powiatową nr [...], której właścicielem w dniu [...] grudnia 1998 r. była M. K. c. J. i F.. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, iż na podstawie aktu własności ziemi z dnia 20 kwietnia 1978 r. nr [...] właścicielem w/w nieruchomości została M. K. c. J. i F.. Natomiast na podstawie umowy darowizny z dnia [...] stycznia 2004 r. Rep. A nr [...] właścicielem działki nr "1" o po w. 0,0389 ha został S. K. s. W. i M.. Nieruchomość oznaczona jako działka nr "1" o pow. 0,0389 ha w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła w całości własność M. K., która jednak nie wystąpiła osobiście lub przez pełnomocnika z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Natomiast z wnioskiem tym wystąpił S. K., który nie był w tym czasie właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne - z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego - za odszkodowaniem ustalonym i wypłaconym na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego termin roszczenie wygasa. Odszkodowanie przysługuje zatem temu właścicielowi nieruchomości, który utracił prawo własności w dniu 1 stycznia 1999 r. We wniesionym w terminie odwołaniu S. K. podniósł, że w istocie zabiega o wypłacenie odszkodowania należnego jego matce. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2010 r. Wojewoda [...] orzekł o zawieszeniu z urzędu postępowania do czasu ustalenia następców prawnych zmarłej w dniu [...] listopada 2009 r. M. K.. Na skutek złożonego przez S. K. zażalenia postanowieniem z dnia 7 października 2010 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 22 grudnia 2010 r., Minister Infrastruktury uchylił w/w postanowienie Wojewody [...] wskazując m.in., iż wzywanie spadkobierców zmarłej strony jest zbędne, gdyż jedynym uprawnionym do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest S. K. jako osoba obdarowana, na którą z chwilą darowizny przeszły wszelkie prawa i obowiązki związane z nieruchomością w tym roszczenie o odszkodowanie. Wojewoda [...] decyzją z dnia 16 lutego 2011r., znak [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 30 października 2009 r. Wojewoda [...] podkreślił, iż rozpatrując wniesione odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia 30 października 2009 r. nr [...] nie jest związany interpretacją treści przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną dokonaną przez Ministra Infrastruktury w postanowieniu tego organu z dnia 7 października 2010 r. Rozstrzygnięcie to wiąże bowiem tylko w zakresie będącym przedmiotem uchylonego postanowienia Wojewody [...] z dnia 8 kwietnia 2010 r., tj. braku słuszności zawieszenia przedmiotowego postępowania. Odnosząc się do istoty sprawy organ odwoławczy powołał treść art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i wskazał, że brzmienie omawianego przepisu wskazuje, iż o ustalenie odszkodowania może ubiegać się wyłącznie osoba, która była właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Świadczy o tym chociażby fakt, iż ust. 1 oraz ust. 4 art. 73 są ze sobą ściśle związane, w związku z czym jeśli w ustępie 1 zawarto stwierdzenie "nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności", zaś w ustępie 4 "odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości", to wyraźnie można z tego wywnioskować, iż kwestia dotycząca posiadania prawa własności odnosi się cały czas do daty 31 grudnia 1998 r. S. K. wniósł w terminie skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Powołując się na orzecznictwo NSA podniósł, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po 31 grudnia 1998r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1998r. i została wpisana jako jej właściciel do księgi wieczystej. Nie wskazał, jakiego wyniku postępowania oczekuje, wnosząc, by sąd zajął w tej sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Stan faktyczny sprawy w istocie jest bezsporny. Jego istotne elementy to: fakt i data dokonanej na rzecz S. K. (w formie aktu notarialnego z [...] stycznia 2004 r.) darowizny działki nr "0", dokonanie odpowiedniego wpisu własności do księgi wieczystej w dniu 20 lutego 2004 r. (por. znajdujące się w aktach zawiadomienie o wpisie), oraz fakt i data złożenia przez S. K. wniosku o odszkodowanie (9 grudnia 2005 r.). Organy zastosowały prawidłowe przepisy prawa i właściwie przytoczyły ich treść. Problemem, który stał się powodem zakwestionowania decyzji, jest to, kto, w stanie niniejszej sprawy, jest uprawniony do uzyskania odszkodowania. W istocie więc chodzi o wykładnię ust. 4 art. 74 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zgodnie z którym odszkodowanie za przejęte nieruchomości zajęte pod drogi ustalane i wypłacane jest przez właściwego starostę na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., roszczenie zaś o odszkodowanie po upływie tego okresu wygasa. W cytowanym przepisie nie wskazano wprost, aby jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku o odszkodowanie była osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. W orzecznictwie jednak powszechnie przyjmowano, że osobami uprawnionymi do wystąpienia z roszczeniem o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową są również spadkobiercy osób będących właścicielami nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Problem w ustaleniu podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie powstaje wtedy, gdy nieruchomość po przejściu na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, była przedmiotem obrotu, względnie, gdy po tym dniu doszło do zbycia prawa do odszkodowania za tę nieruchomość. W niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych przyjmowano, że osobami uprawnionymi do wystąpienia z roszczeniem o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową są osoby, które w drodze czynności prawnych (np. umowy zastawu, czy cesji) nabyły prawo do tego odszkodowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15.01.2009 r. sygn. II SA/GI 820/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29.10.2008 r., sygn. I SA/Wa 1204/08). W innych wyrażano pogląd, że do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądań o odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne należy zaliczyć wyłącznie właścicieli nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., względnie ich spadkobierców (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.12.2007r., sygn. I SA/Wa 1158/07, wyrok WSA w Łodzi z dnia 28.11.2007 r. sygn. II SA/Łd 834/07). Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. (wyrok 7 sędziów NSA, I OPS 3/09 , LEX nr 534304), które sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest także podmiot, który po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarł umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1998 r. i został wpisany jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Innymi słowy, osobą uprawnioną do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość drogową jest wpisany do księgi wieczystej, przed ujawnieniem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, nabywca tej nieruchomości. Dopóki nie nastąpi stwierdzenie nieważności czynności prawnej dotyczącej przeniesienia własności nieruchomości na rzecz nabywcy lub nie zostanie wykreślony z ksiąg wieczystych wpis na rzecz nabywcy prawa własności nieruchomości, która w trybie art. 73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. stała się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, osoby ujawnione w księdze wieczystej jeszcze przed wydaniem decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, jako właściciele nieruchomości drogowej, mają przymiot właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, tj. podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał nadto, że "w zakresie objętym regulacją art. 73 ustawy istotne znaczenie ma konstytucyjna zasada, że za odjęcie własności należy się słuszne odszkodowanie, że został złożony wniosek w tym przedmiocie w ustawowym terminie oraz, że wniosek ten złożyła osoba uprawniona do odszkodowania. Osobą tą jest oczywiście były, tj. sprzed dnia 1 stycznia 1999 r., właściciel nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że nie może nią być osoba, która legitymowała się formalnoprawnym tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania, zarówno w dacie złożenia w ustawowym terminie wniosku w tym przedmiocie, jak i w dacie wydania przez wojewodę decyzji o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy." W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że do daty wniosku o odszkodowanie złożonego przez S. K. nie została wydana decyzja stwierdzająca, że przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Gminy [...], a w dacie złożenia wniosku to S. K. był wpisany w księdze wieczystej jako jedyny właściciel nieruchomości. Wedle zatem poglądu wyrażonego przez NSA i akceptowanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, S. K. może być uznany za osobę uprawnioną do uzyskania całości odszkodowania. Stwierdzić więc należy, że zaskarżona decyzja, jaki poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Dlatego , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzje te należało uchylić.