II SA/Kr 651/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. II SA/Kr 651/16 oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M.B. z dnia 17 marca 2016 r., znak [...] w przedmiocie przedłużenia decyzji o zobowiązaniu do uiszczania opłat za opróżnianie bezodpływowego zbiornika na nieczystości ciekłe postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2016 r. oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej postanowieniem z dnia 24 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał powyższe postanowienie w mocy. Skarżąca złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który został oddalony zaskarżonym postanowieniem referendarza z dnia 24 stycznia 2017 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło ustalenie orzekającego, że skarżąca nie wykazał w żaden sposób, że jej sytuacja materialna od chwili złożenia pierwszego wniosku pogorszyła się. Wykazane miesięczne dochody i wydatki pozostają na tym samym poziomie co wskazane w pierwszym wniosku, i nie dają podstaw do przyznanie prawa pomocy. Referendarz przyjął, że rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy winno nastąpić w kontekście art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym "postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, lub nawet prawomocne", z uwzględnieniem przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od postanowienia wniosła skarżąca, wskazując na wysoką opłatę za energię elektryczną, którą musi ponieść w marcu 2017 r. (520 zł). Podniosła również, że Sądowi z urzędu (z innych postępowań) wiadomo, iż przez okres 3 miesięcy pozostawała na zwolnieniu lekarskim i wynagrodzenie za pracę zostało obniżone do kwoty około [...] zł - z uwagi na fakt, że komornik "ściąga z pensji" skarżącej koszty czyszczenia szamba. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz słusznie zauważył, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznawany w trybie art. 165 p.p.s.a. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II OZ 239/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165)". Również w postanowieniu z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. II FZ 1221/13 (również dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "W sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., I FZ 146/13)". Niewątpliwie istnieją znaczne różnice pomiędzy rozpoznaniem pierwszego w danej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a rozpoznaniem kolejnego wniosku tej samej strony. W pierwszym przypadku bada się przesłanki, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., w drugim zaś przypadku bada się przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stanu faktycznego poprzez pogorszenie sytuacji finansowej strony do tego stopnia, że przesłanki z art. 246 został spełnione. Referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził prawidłowe stanowisko, jednakże nie znalazło ono odzwierciedlenia w sentencji postanowienia. Z orzeczenia o oddaleniu wniosku nie wynika bowiem, że jest to rozpoznanie ponownego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a. Z tego względu postanowienie referendarza wymagała zmiany w zakresie brzmienia sentencji. Natomiast prawidłowe było negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmował zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz prawidłowo uznał, że w sprawie nie nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby przyznanie skarżącej prawa pomocy. Skarżąca wprawdzie podaje, że jej wynagrodzenie za pracę obniżyło się z kwoty 1323 zł za czerwiec 2016 r. (pierwszy formularz PPF) do kwoty 821,34 zł za listopad 2016 r. (drugi formularz PPF), jednakże z uwagi na dużą ilość postępowań z udziałem skarżącej M.B. Sądowi z urzędu wiadomo, że w sprawie sygn. II SA/Kr 1243/16 skarżąca podała, że w styczniu uzyskała kwotę 1400 zł. Również wydatki skarżącej pozostają zasadniczo na tym samym poziomie. W drugim formularzu PPF skarżąca wskazała na liczne sygnatury spraw toczonych przed WSA w Krakowie, w których została wezwana do dokonania opłat, co jednak nie może uzasadniać przyznania skarżącej prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, LEX nr 1510362 oraz podobnie w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, LEX nr 1261047). Wreszcie nie można uznać za zmianę okoliczności uzasadniającą przyznanie prawa pomocy konieczności poniesienia opłaty za energię elektryczną w kwocie 520 zł w marcu 2017 r. Do pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dołączyła kserokopie faktur za prąd za miesiące od września 2016 r. do stycznia 2017 r. (k. [...]) Za pierwszy z wymienionych miesięcy faktura opiewa na kwotę 199,62 zł, natomiast za każdy kolejny miesiąc - na kwotę 160,12 zł. Z kolei do sprzeciwu dołączono kserokopie faktur za miesiące od marca do lipca 2017 r. - za pierwszy miesiąc na kwotę 520 zł, za kolejne miesiące - po 101,46 zł. Należy zwrócić uwagę, że nie wystawiono rachunku za luty 2017 r., a zatem opłata z terminem płatności w marcu obejmuje również zużycie z poprzedniego miesiąca, kiedy skarżąca nie płaciła za energię elektryczną. Ponadto w kolejnych miesiącach tj. od kwietnia do lipca 2017 r. skarżąca będzie płacić za energię elektryczną o 50 zł miesięcznie mniej niż w poprzednich miesiącach, co oznacza, że kwota ta będzie stanowić dodatkowe źródło, z którego skarżąca będzie w stanie sfinansować koszty sądowe. Biorąc powyższe pod uwagę należało zmienić sentencję zaskarżonego postanowienie referendarza na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. - uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do zmiany poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.