II SA/Kr 684/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia Starszego Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 maja 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 19 maja 2016 r. M.B. złożyła do Sądu ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jej dochód w miesiącu kwietniu z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 937,37 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wskazała, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów opłaty od zażalenia i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że na jej comiesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 100 zł z tytułu opłaty za bilet miesięczny do pracy, 52 zł z tytułu opłaty za abonament telefoniczny; opłata za energię elektryczną 101,46 zł, opłata za wodę 45,54 zł, opłata za środki czystości - 70 zł, opłata za leki 80 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że łączne koszty wydatków koniecznych skarżącej zamykają się kwotą około 500 zł. Referendarz zwrócił, również uwagę na to, że szereg wskazanych przez skarżącą wydatków nie ma charakteru koniecznych. Ponadto z przedstawionych przez skarżącą dokumentów trudno ocenić jej rzeczywistą sytuację materialną. Wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie, a poprzedni wniosek - postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 października 2016 r. został rozpoznany w taki sposób, iż utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2016 r. tj. oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz adwokata z urzędu. W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a jej sytuacja majątkowa uległa takiemu pogorszeniu, iż skutkowałoby to przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżąca podała, że nie stać jej na opłaty za rehabilitację w kwocie 200 zł oraz opłaty za usługę kominiarską w kwocie 150 zł. Ponadto skarżąca podnosi, że jest w wieku przedemerytalnym i często przebywa na zwolnieniu lekarskim, dlatego jej wynagrodzenie jest pomniejszone. Wnioskodawczyni wskazuje, że nową okolicznością jest zaciągnięcie przez nią pożyczki w kwocie [...] zł oraz że błędnie obliczono kwotę, która pozostaje po odliczeniu wydatków koniecznych. Skarżąca podnosi, że wysokość miesięcznej raty pożyczki wynosi 160 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek uiszczenia kosztów sądowych oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że poniesienie kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny, zatem Sąd uznaje, że nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto (wskazany we wniosku tylko za miesiąc kwiecień w wysokości 937,37 zł) z tytułu wynagrodzenia za pracę, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą niezbędną do zapewnienia minimum egzystencji. Ponadto z przedstawionych przez skarżącą dokumentów trudno ocenić jej rzeczywistą sytuację materialną, a wskazane we wniosku zaciągnięcie kredytu nie jest okolicznością przemawiającą za znajdowaniem się w złej sytuacji finansowej. Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Ponadto za odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu przemawia fakt, że skarżąca wykazuje orientację w przedstawionych okolicznościach sprawy i na tym etapie postępowania udział pełnomocnika nie jest konieczny. Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Sądu z 20 kwietnia 2017r., sygn. akt II SA/Kr 684/16 rozstrzygające w przedmiocie jej wniosku o sprostowanie sentencji postanowienia może skarżąca wnieść osobiście bez pomocy fachowego pełnomocnika, o czym zresztą pouczona została wraz z doręczeniem tego postanowienia. W tym zakresie wymóg działania fachowego pełnomocnika nie jest obligatoryjnym elementem dla skutecznego wniesienia środka zaskarżenia. Wymaga też podkreślenia, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149) Zaznaczyć należy, iż skarżąca przedstawia rachunki za rzeczy, które nie mają charakteru koniecznych wydatków tj. opłaty za leki, które trudno uznać za niezbędne. Zdaniem Sądu, argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.