II SA/Kr 690/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lipca 2013r. sprawy ze skargi J.C. . na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 marca 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich: 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 13 września 2012r. nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J.C. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2012r. nr [...] na podstawie art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. z dnia 26 marca 2012r. Dz. U. z 2012r. poz. 400) odmówiono skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że podstawą przyznania mu uprawnień kombatanckich jest okoliczność udzielania schronienia partyzantom w czasie okupacji. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 marca 2013r. nr [...] na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego organ utrzymał w mocy własną decyzję z 13 września 2012r. o odmowie przyznania uprawnień określonych w ustawie. W uzasadnieniu wskazano, że ustawa posługuje się pojęciem "działalności", a także "dawania schronienia", co stwarza wymóg wykazania, przez ubiegającego się o przyznanie uprawnień określonych w ustawie, konkretnej formy aktywności. Zdaniem organu, wnioskodawca nie wykazał swojego czynnego udziału w dawaniu schronienia partyzantom, gdyż "z racji bardzo młodego wieku strona nie mogła mieć pełnego obrazu sytuacji, świadomości grożących sankcji, ocenić podejmowanego ryzyka", a zatem nie można ocenić takich zachowań jako czynnego aktu sprzeciwu wobec okupanta. W skardze do sądu administracyjnego z 25 kwietnia 2013r. J.C. zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie. Podniósł, że mimo młodego wieku bardzo dobrze zdawał sobie sprawę z konsekwencji przebywania partyzantów w jego domu rodzinnym. Wskazał także, że czasie okupacji każda obecność partyzantów w danym domu była karana rozstrzelaniem. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 pkt 31 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. z 26 marca 2012r., Dz. U. z 2012r. poz. 400) za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci. W związku z tym, że ustawa nie zawiera legalnej definicji zwrotu "dawać schronienie", to zgodnie z ustalonymi regułami wykładni językowej przyjąć należy, że domniemanie przemawia za potocznym (etnicznym) znaczeniem tego pojęcia. W języku potocznym zwrot ten znaczy tyle, co udzielić, zapewnić komuś miejsce, gdzie można schronić się bezpiecznie (słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, t. III, s. 188). Wynika z tego, że podstawą uzyskania uprawnienia kombatanckiego jest spełnienie wyłącznie przesłanki przedmiotowej w postaci zapewnienia osobom wskazanym w przepisach ustawy miejsca, gdzie można się bezpiecznie schować, ukryć. Dawanie takiego schronienia, o jakim mowa w tej normie prawa, aby pozwalało to na przyznanie uprawnień kombatanckich musi wiązać się, z groźbą kary śmierci, w przypadku ujawnienia osób ukrywających się. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie groźba taka istniała. Kolejny problem wiąże się z akcentowaną przez organ zdolnością do dawania schronienia. Jego zdaniem, zdolności takiej pozbawiony był skarżący, który jako dziecko nie mógł prowadzić działalności określonej w ustawie. Pogląd taki nie do końca jest uprawniony. Otóż, ustawa warunkuje przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanki "dawania schronienia" wymienionym w niej podmiotom. W konsekwencji, "dawanie schronienia" w danym gospodarstwie podmiotom wymienionym w art. 2 pkt 31 w rzeczywistości było działaniem realizowanym w tej czy innej formie przez domowników, którzy wspólnie zamieszkując i gospodarując, niezależnie od możliwości podejmowania decyzji w kwestii udzielenia schronienia, podlegali obowiązującej wtedy tzw. odpowiedzialności zbiorowej W przypadku zdekonspirowania miejsca pobytu ukrywających się partyzantów, groziły zatem skarżącemu takie same konsekwencje jak osobom dorosłym. Skoro dzieciom zaangażowanym w tę działalność groziły takie same surowe konsekwencje, jak osobom dorosłym, to trudno byłoby bronić stanowiska, że jednocześnie pozbawione są one z tego tytułu uprawnień przysługujących dorosłym. W przedmiotowej sprawie, w kontekście powyższej regulacji, Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w powołanych w zaskarżonej decyzji wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2010r. (sygn. akt II OSK 912/09) oraz z dnia 8 lutego 2013r. (sygn. akt II OSK 1891/11), w których odmówiono przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które będąc małoletnimi, pomagały rodzicom w zapewnieniu schronienia osobom zagrożonym. W ocenie Sądu, właściwa wykładnia powołanego przepisu zawarta została w tezie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2004r. (sygn. akt II SA/Wr 873/01, ONSAiWSA 2005/6/126), w której sąd ten stwierdził, że "dziecku, którego rodzice udzielili schronienia osobom wymienionym w art.2 pkt 31 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (...), przysługuje z tego tytułu uprawnienie określone w ustawie". W cytowanym orzeczeniu, dla uzasadnienia tego poglądu wskazano ponadto, że "skoro dzieciom zaangażowanym z woli rodziców w tę działalność groziły takie same surowe konsekwencje jak osobom dorosłym, to trudno byłoby bronić stanowiska, że jednocześnie pozbawione są one z tego tytułu uprawnień przysługujących dorosłym. Wykładni takiej nie dałoby się usprawiedliwić żadnymi względami". Podobny pogląd wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2010r. (sygn.. akt II OSK 58/09) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 6 grudnia 2006r. (sygn. akt II SA/Sz 913/06). Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu, że przesłanką przesądzająca w tym przypadku jest groźba podlegania represjom związanym z ukrywaniem partyzantów. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał jednak także na uwadze jej wyjątkowy charakter. Po śmierci rodziców skarżącego został on sam z siostrą na gospodarstwie pozostałym po rodzicach. Zatem pomimo pomocy uzyskiwanej przy pracach od osób z sąsiedztwa oraz p. M. to właśnie skarżący, mimo młodego wieku, stał się główną osobą odpowiedzialną za to co działo się w gospodarstwie. W tym też tkwi specyfika niniejszej sprawy w przeciwieństwie do stanów faktycznych, które miały miejsce w sprawach, w których orzekał NSA z 21.05.2010r. i 8.02.2013r., gdzie nie tylko chodziło o młodsze dzieci, lecz przede wszystkim schronienia udzielali ich rodzice (i z tego tytułu oczekiwali oni przyznania statutu kombatanta). Tymczasem w przedmiotowej sprawie schronienia partyzantom udzielali najpierw rodzice skarżącego do pacyfikacji wsi i zamordowania przez Niemców w dniu 1.07.1943r., a później skarżący, który wraz ze siostrą pozostał na gospodarce. Zatem skarżący swój wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich nie odnosi tylko do faktu, że jego rodzice udzielani takiego schronienia partyzantom, lecz do faktu, że po ich śmierci takiego schronienia udzielał on w gospodarstwie pozostałym po rodzicach. Jednocześnie wiek trzynastu lat osiągnięty wtedy przez skarżącego oraz okoliczności faktyczne sprawy nie pozwalają na przyjęcie, jak zrobił to organ, braku świadomości niebezpieczeństwa związanego z pobytem partyzantów w domu rodzinnym skarżącego, szczególnie po doświadczeniach związanych ze śmiercią rodziców skarżącego. Co więcej, biorąc pod uwagę sposób w jaki zwykle udzielana była pomoc partyzantom, należy zauważyć, że brak sprzeciwu na ich nocleg w gospodarstwie był właściwie równoważny wyrażeniu zgody na udzielenie tego typu pomocy. Przyjęcie innego poglądu byłoby sprzeczne z brzmieniem ustawy, która nie wymaga określonego nastawienia psychicznego do udzielanej pomocy, ale jedynie zaistnienia określonego przez nią stanu faktycznego. Okoliczności pobytu partyzantów, nocowania w gospodarstwie, w którym pozostał skarżący zostały uprawdopodobnione. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w pkt I sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.