II SA/Kr 805/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 8 września 2016 r. M.B. złożyła do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 899 zł (zasiłek chorobowy). Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. W uzasadnieniu wskazała, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest całkowicie zasadny, bowiem nie stać ją na poniesienie kosztów i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że na jej comiesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 95 zł z tytułu opłaty za bilet miesięczny do pracy; 34,56 zł z tytułu opłaty za telefon; 46 zł z tytułu podatku od nieruchomości, opłata za energię elektryczną - 199, 99 zł, opłata za wodę - 44,61 zł, opłata za środki czystości - 80 zł, leki ok. 50 -70 zł. Wnioskodawczyni wśród stałych obciążeń wymieniła również koszty kserokopii oraz korespondencji (ok. 55 zł miesięcznie), zakupu parasola (27 zł), śmieci ( 9 zł) oraz wyżywienia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 września 2016 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, że łączne koszty wydatków koniecznych skarżącej zamykają się kwotą 483, 74 zł. Referendarz zwrócił, również uwagę na to, że szereg wskazanych przez skarżącą wydatków nie ma charakteru koniecznych. Ponadto z przedstawionych przez skarżącą dokumentów trudno ocenić jej rzeczywistą sytuację materialną. Za odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu przemawia fakt, że skarżąca wykazuje orientację w przedstawionych okolicznościach sprawy i na tym etapie postępowania udział pełnomocnika nie jest konieczny. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżąca podała, że nie ma na czym oszczędzać, bo wynagrodzenie, które pobiera (obecnie zasiłek chorobowy) nie starcza na normalne życie. Wnioskodawczyni uważa, że Sąd oceniając jej sytuację majątkową powinien do wydatków koniecznych zaliczyć również opłaty z tytułu zakupu tuszu, papieru, czy kserokopii. Podniosła, że z tytułu prowadzonych spraw sądowych jest zobowiązana do zapłaty kosztów sądowych w wysokości 1760 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek uiszczenia kosztów sądowych oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, że poniesienie kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny, zatem Sąd podzielił stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu o braku podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.323 zł, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 500 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 800 zł. Przebywanie na zwolnieniu lekarskim jest stanem przejściowym, a zatem nie można zakładać, że dochód skarżącej obniżył się na stałe do wskazanej w oświadczeniu kwoty 899 zł. Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie referendarza jest trafne. Wymaga też podkreślenia, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149) Zaznaczyć należy, iż skarżąca przedstawia szereg rachunków za rzeczy, które nie mają charakteru koniecznych wydatków tj. opłaty poligraficzne, za tusz, opłaty za wysyłanie listów, za zakup parasolki. Zdaniem Sądu, argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.