II SA/Kr 808/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminnej Spółdzielni "[...] " R. na decyzję Wojewody z dnia 5 maja 2015 r. znak : [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na przebudowę postanawia: oddalić wniosek J.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Gminna Spółdzielnia "[...] " R. wniosła przesyłką pocztową z 1 czerwca 2015 r. skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 5 maja 2015 r. znak : [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na przebudowę. W piśmie z 18 kwietnia 2016 r. uczestniczka postępowania J.B. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, ze względu na ograniczone możliwości finansowe i skomplikowanie merytoryczne sprawy. Z uwagi na fakt, iż podane przez wnioskodawczynię informacje dotyczące jej stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 P.p.s.a., pismem z dnia 11 maja 2016 r. wezwał ją do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji: - oświadczenie gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość; - wskazanie wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z podaniem wysokości ich miesięcznego dochodu i z jakie tytułu go osiągają; - przedłożenie spisu posiadanych nieruchomości stanowiących jej własność lub współwłasność; - udokumentowanie za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność i leki, wizyty lekarskie, aktualnych zaświadczeń o stanie zdrowia. W przypadku zaległości z tytułu tych opłat za media należy przedstawić aktualne zaświadczenie z właściwych organów potwierdzających tę okoliczność; - przedstawienie historii rachunku bankowego uczestniczki (w przypadku gdy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim również jej męża) za ostatnie trzy miesiące, z aktualnym saldem; - przedłożenie zeznania podatkowego uczestniczki (i jej męża) za rok 2015; - przedłożyć zaświadczenie od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia uczestniczki (i jej męża); - oświadczenie czy jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdu mechanicznego, jeśli tak niech poda markę i rok produkcji; - oświadczenie czy uczestniczka korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie niech przedstawią stosowne decyzje. Wnioskodawczyni mimo skutecznego doręczenia pisma 16 maja 2016 r. nie wykonała nałożonego przez sąd obowiązku uzupełnienia wniosku. W konsekwencji Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z 21 czerwca 2016 r. oddalił wniosek J.B. Odpis ww. postanowienia został doręczony J.B. 27 czerwca 2016 r. J.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw na ww. postanowienie. Podniosła, że jej zdaniem do zwolnienia jej osoby z kosztów sądowych wystarczające były informacje jakie zostały dotychczas przez nią udzielone. Ponadto wskazała, że żądane przez referendarza informacje miały charakter danych wrażliwych i poufnych. Gdyby wnioskodawczyni udzieliła żądanych informacji, inne strony postępowania uzyskałyby do nich dostęp. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej "P.p.s.a." - od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W aktualnym brzmieniu P.p.s.a. art. 260 § 1 stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie jednak z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 poz. 658) do postępowań sądowych wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej tj. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, a więc w brzmieniu: "W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie". W związku z powyższym Sąd rozpoznał wniosek J.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowaniu lub w jego toku. Art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem paragrafu 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia zatem przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wezwania strony do nadesłania dodatkowych danych o stanie majątkowym nie można traktować jako wezwania do usunięcia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozumieniu art. 257 tej ustawy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r. II FZ 126/05 , ONSAiWSA 2006/1/13). Wnioskodawca ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnień wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez orzekającego ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 296/10). Dlatego też w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni w ocenie Sądu nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Brak współpracy ze jej strony w kwestii wyjaśnienia wątpliwości co do stanu majątkowego i rodzinnego uniemożliwił rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Podnoszone przez wnioskodawczynię argumenty dotyczące wrażliwych i poufnych danych nie mogły odnieść skutku przeniesienia kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu na współobywateli. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.