II SA/Kr 918/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędzia WSA Jacek Bursa Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi F.P. na decyzję Wojewody z dnia 6 marca 2013 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala. Z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za działki: nr [...] oraz nr [...] obręb T. , zajęte pod drogę wojewódzką, wystąpili w dniu 15 czerwca 2012 r. A. P. i F.P. Decyzją z 12 lipca 2012 r. nr [...] Starosta K. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A.P. oraz F. P. , za nieruchomość oznaczoną jako działki: nr [...] o pow. 0,0014 ha oraz nr [...] o pow. 0,0105 ha, położoną w obr. [...] , zajętą pod drogę wojewódzką nr [...] relacji [...] i przejętą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo na podstawie decyzji Wojewody z dnia 17 grudnia 2008 r. znak [...] oraz decyzji wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r. [...] . Jako podstawę prawna wydanej decyzji wskazano art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. nr 133, poz. 872 z późn. zm.). W uzasadnieniu do powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z 17 grudnia 2008 r. nr [...] Wojewoda stwierdził nabycie przez Województwo [...] z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0014 ha, zajętej pod drogę wojewódzką nr [...] , której współwłaścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r. byli F.P. syn W. i A. oraz A.P. córka J. i A. na prawach wspólności ustawowej. Decyzją z 6 stycznia 2009 r. nr [...] Wojewoda stwierdził nabycie przez Województwo z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0105 ha, zajętej pod drogę wojewódzką nr [...] , której współwłaścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r. byli F.P. syn W. i A. oraz A. P. córka J. i A na prawach wspólności ustawowej. Jak wskazał organ I instancji przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w oparciu o przepisy art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. nr 133, poz. 872 z późn. zm.) z treści którego wynika, że odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., a po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Starosta K. podał, że wobec faktu, że wniosek A. i F. P. za nieruchomość oznaczoną jako działki: nr [...] oraz nr [...] został złożony przez uprawnione strony po zakreślonym ustawą terminie, należało orzec o odmowie o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz A. P. oraz F. P. . W ustawowym terminie do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. wpłynęło odwołanie A. i F. P. , od decyzji Starosty K. z 12 lipca 2012 r. nr [...] w którym strony skarżąca wniosły o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działki nr [...] i nr [...]. Decyzją z dnia 6 marca 2013 r. znak: [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał na treść art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Podał, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom (do daty 31 grudnia 1998 r.) takich nieruchomości przysługiwało odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na ich wniosek złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wojewoda stwierdził, że ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy spełnieniu następujących przesłanek: dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej, nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Analizując wyżej opisane przesłanki art. 73 ww. ustawy w świetle przedstawionego stanu faktycznego stwierdzono, że wniosek A. P. i F. P. został złożony w dniu 15 czerwca 2012 r., tj. z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie. Wojewoda wyjaśnił, że termin na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania wyznaczony przez ustawodawcę jest terminem zawitym co oznacza, że nie może zostać przywrócony przez organ administracji publicznej. Powyższe wynika wprost z treści ww. przepisu i nie budzi żadnych wątpliwości, na co wskazuje również ugruntowane i jednoznaczne w tym zakresie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 394/06). Dochowanie terminu do złożenia takiego wniosku jest, jak wyżej wskazano, jedną z przesłanek, od których łącznego zaistnienia zależy pozytywne rozstrzygnięcie sprawy przez organ. W tej sytuacji brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje niemożność ustalenia i wypłacenia odszkodowania. Stwierdzono, że faktu uchybienia terminu nie usprawiedliwia okoliczność braku wiedzy, tj. znajomości przepisów o obowiązujących, ustawowych terminach wnoszenia żądań dotyczących wypłaty odszkodowania. Odnosząc się do twierdzenia stron skarżących w kwestii uiszczenia podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego również za działki przejęte pod drogę, organ wskazał, że regulowanie należności podatkowych pozostaje poza zakresem postępowania administracyjnego o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne, a zwrotu nienależnie zapłaconego podatku należy dochodzić na drodze cywilnej od podmiotu, na rzecz którego podatek ten został zapłacony. Odpowiadając z kolei na twierdzenie stron skarżących, że "Od r. 1976 do 2010 posiadaliśmy 2 działki nr [...] i nr [...] o pow. 1,03 ha, w r. 2011 zabrano nam działkę nr [...] (...)", Wojewoda podkreślił, że F.P. oraz A. P. utracili własność działek: nr [...] i nr [...] z mocy prawa w dniu 1 stycznia 1999 r., co potwierdza treść decyzji Wojewody z dnia 17 grudnia 2008 r. znak [...] oraz decyzji Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r. [...] . W tym stanie rzeczy, wobec faktu złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] oraz nr [...] dopiero w czerwcu 2012 r., Starosta K. słusznie orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, zajętą pod drogę wojewódzką nr [...] relacji [...] przejętą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo na podstawie decyzji Wojewody z dnia 17 grudnia 2008 r. znak [...] oraz decyzji Wojewody z dnia 6 stycznia 2009 r. [...] Z powyższą decyzją nie zgodził się F. P. zaskarżając ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że działka nr [...] nie pozostawała we władaniu Skarbu Państwa w dniu 31 grudnia 1998 r. ponieważ taka działka nie istniała jeszcze w dniu 14 maja 2008 r. pismo o sygnaturze [...] z Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w K. informowało o powierzchni działki nr [...] wynoszącej 0.58 ha. Skarżący podniósł także, że uchybienie co do terminu złożenia wniosku o odszkodowanie nie wynika z jego winy, ponieważ zawiadomienie nr: [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało wydane w dniu 31 lipca 2007 r. natomiast czas na złożenie wniosku był od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.. Odwołanie od decyzji Starosty K. z 12 lipca 2012 r. nr [...] złożono w dniu 30 lipca 2012 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. , natomiast na odpowiedź skarżący musiał czekać do 8 maja 2013 r. ( decyzja została wydana w dniu 6 marca 2013 r.). W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem. Art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą" stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Za tak przejęte nieruchomości należy się byłym właścicielom odszkodowanie, które będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Jak wynika z zacytowanego art. 73 ust. 4 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za ww. nieruchomości może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek byłego właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Wniosek winien zostać złożony w określonym w tym przepisie terminie. Ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, ustalając termin do jego złożenia na okres pomiędzy dniem 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r. Zachowanie powyższego terminu jest tym samym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Art. 73 ust. 4 ustawy jest przepisem prawa materialnego. Nie stosuje się do niego instytucji przywrócenia terminu (art. 58 K.p.a.), która jest instytucją procesową i ma zastosowanie wyłącznie do terminów dokonania czynności procesowych. Należy podnieść i to, że Trybunał Konstytucyjny badał zgodność z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ograniczenie terminu do skutecznego złożenia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania i nie zakwestionował zgodności z Konstytucją ww. regulacji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, opub. w OTK-A 2009 r. nr 8, poz. 123. Jeszcze raz należy podnieść, że wyraźne brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że wniosek o odszkodowanie mógł być skutecznie złożony tylko w tym terminie, wprost wskazanym przez ustawę. Skutkiem nie złożenia wniosku w okresie pomiędzy 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. jest wygaśnięcie roszczenia, co nakazuje uznać, że powyższy termin ten ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy. Z faktem upływu określonego czasu ustawodawca powiązał skutek w postaci braku roszczenia o odszkodowanie. Roszczenie przestaje przy tym przysługiwać niezależnie od tego, z jakiego powodu uprawnione osoby nie złożyły stosownego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zatem prezentowane w orzecznictwie pogląd, który wskazuje na materialnoprawny charakter terminu przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy (np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 15 stycznia 2009 roku, sygn. akt II SA/Po 558/08, Lex Omega nr 531041 oraz w Lublinie z 9 października 2008 roku, sygn. akt II SA/Lu 366/08, Lex Omega nr 565972; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 490/12, opub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; z dnia 22 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 1135/10, opub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sprawie niniejszej organy administracji publicznej słusznie uznały, że skarżący nie złożył wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną w terminie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Wniosek ten został złożony w 15 czerwca 2012 r. (akta administracyjne sprawy znak [...] ). Jest to pierwszy wniosek z treści którego można wywnioskować, że skarżący domaga się ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Organy trafnie więc przyjęły, że oświadczenie złożone w 2012 r. przez skarżącego nie może odnieść wnioskowanego przez A. i F. P. skutku to dlatego, że ich roszczenie wygasło. Tym samym zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Nie ma przy tym znaczenia, kiedy nastąpiło geodezyjne wyodrębnienie z działki nr [...] tej jej fragmentu, który był zajęty pod drogę publiczną. Istotnym było to, że fragment działki nr [...] i [...] były na dzień 31 grudnia 1998 r. zajęte pod drogę publiczną. Nie są zasadne argumenty wskazujące na brak winy po stronie skarżącego w niedochowaniu terminu 5 letniego, zakończonego z datą 31 grudnia 2005 r. Skarżący podnosi bowiem, że dopiero w dniu 31 lipca 2007 r. dowiedział się o postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę pod znakiem [...] a więc nie mógł dochować terminowi trwającemu od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Powołany przez skarżącego znak sprawy dotyczył postępowania w sprawie stwierdzenia przez Wojewodę nabycia na podstawie art. 73 ustawy z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości zajętej na dzień 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną i taka decyzja znajduje się w aktach sprawy (akta administracyjne znak [...] karta nr [...] ). Wydanie lub brak wydania przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z datą 31 grudnia 1998 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie miało znaczenia dla zachowania terminu do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za tak zajętą nieruchomość pod drogę. Żaden przepis ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną lub jakiejkolwiek innej ustawy nie uzależniał samego złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania od wydania decyzji przez wojewodę stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności. Co najwyżej tak złożony wniosek spowodowałby wszczęcie postępowania, które następnie zostałoby zawieszone w oczekiwaniu na decyzję wojewody. Należy także stwierdzić, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że odszkodowanie należy się tylko na wniosek (a nie z urzędu) i to wniosek złożony tylko do 31 grudnia 2005 r. Kilkakrotnie Trybunał Konstytucyjny analizował zgodność z Konstytucją art. 73 ustawy i nie stwierdził naruszenia Konstytucji RP. Przykładowo Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09, opub. w Dz. U. z 2011 r. Nr 115, poz. 674 stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny, między innymi z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, opub. w Dz. U. z 2009 r. Nr 160, poz. 1275 także stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe, uznając skargę za bezzasadną, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu - jak w sentencji wyroku, mając za podstawę art. 151 P.p.s.a.