II SAB/Kr 406/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Krystyna Daniel WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zakopanem w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie w przedmiocie bezczynności; III. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w Zakopanem na rzecz Stowarzyszenia [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Pismem z dnia 23 września 2019 r. Stowarzyszenie [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zakopanem w przedmiocie wniosku o udostepnienie informacji publicznej z dnia 20 sierpnia 2019 r. Organowi zarzucono naruszenie art. 10 ust. 1 EKPCZ, art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnione ograniczenie prawa do informacji gromadzonej przez władze państwowe; naruszenie art. 1 ust. 1 w zakresie w jakim przepis ten stanowi, iż każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie; naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że przepis art. 156 k.p.k. jest przepisem lex specialis w dostępie do dokumentów publicznych, dokładnie wskazanych przez skarżącego tj. opinii biegłych i rachunków; art. 13 ust. 1 ustawy poprzez nieudostępnienie informacji publicznej bądź niewydanie aktu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że Stowarzyszenie [...] wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2019 r. wystąpiło do Prezesa Sądu Rejonowego w Zakopanem o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej sprawy o sygn. akt: [...]. Organ odmówił udostępnienia informacji w zakresie kopii pisemnej opinii biegłego, protokołu z czynności sądu na miejscu zdarzenia oraz rachunków biegłego do opinii, wskazując iż zastosowanie ma przepis art. 156 k.p.k. Stowarzyszenie stwierdziło, że wnioskowana informacja stanowi informacje publiczną. Zarówno opinie biegłych sporządzone na piśmie, jak i opinie ustne utrwalone w protokole rozprawy sądowej, z uwagi na to, że służą sądowi, a więc organowi władzy publicznej, do realizacji powierzonych mu prawem zadań, stanowią informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż dokumenty stanowiące utrwalone opinie biegłych nie pochodzą od organów władzy publicznej i nie stanowią dokumentu urzędowego. Dokument zawierający informacje publiczną jest bowiem pojęciem znacznie szerszym niż pojęcie dokumentu urzędowego. Podobnie pozbawiona znaczenia jest okoliczność, iż opinia biegłego "nie stanowi załatwienia sprawy publicznej". Oczywiście żadne źródło dowodowe nie zastępuje orzeczenia sądu rozstrzygającego sprawę cywilną. Jeśli jednak opinia biegłego załatwienie takiej sprawy sądowi "ułatwia", to taka opinia spełnia kryteria nośnika informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznych. Przechodząc do argumentacji organu należy wskazać, iż nie zasługuje na uwzględnienie, iż w sprawie występuje przepis szczególny tj. art. 156 k.p.k. regulujący dostęp do wnioskowanej informacji, na mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Przepis ten reguluje dostęp do akt sprawy, tymczasem stowarzyszenie wniosło o konkretnie oznaczone dokumenty tj. opinie biegłych i rachunki. W konkluzji Stowarzyszenie [...] wniosło o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Zakopanem wniósł o jej oddalenie w zakresie dotyczącym przewlekłości postępowania, a w pozostałym zakresie o umorzenie postępowania. Organ wskazał, że w dniu 26 sierpnia 2019 r. wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] o udostępnienie informacji publicznej, polegającej na wydaniu dokumentów z akt sprawy [...], a to: kopii pisemnej opinii biegłego z zakresu pomiaru prędkości pojazdów, protokołu czynności Sądu na miejscu zdarzenia, rachunków biegłego do opinii, wyroku Sądu Rejonowego w Zakopanem z uzasadnieniem, wyroku Sądu Okręgowego w Nowy Sączu z uzasadnieniem. W dniu 4 września 2019 r. Prezes Sądu Rejonowego w Zakopanem poinformował wnioskodawcę o udostępnieniu wyroku Sądu Rejonowego w Zakopanem i Sądu Okręgowego w Nowym Sączu, jednocześnie informując, że w kwestii pozostałych dokumentów znajdują zastosowanie przepisy art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 § 1 k.p.k. i dokumenty te nie mogą być udostępnione w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. W dniu 9 września 2019 r. przesłano wnioskodawcy odpisy wskazanych wyżej wyroków - po zanonimizowaniu. Wprawdzie odmowa udzielenia informacji publicznej nie przybrała formy decyzji, niemniej wnioskodawca został poinformowany o możliwości uzyskania żądanych dokumentów w trybie przewidzianym przepisami ustaw karno-procesowych. Z tego punktu widzenia nie można uznać, że organ zobowiązany do udzielenia informacji publicznej dopuścił się bezczynności. Po przeanalizowaniu skargi wnioskodawcy z dnia 23 września 2019 r. Prezes Sądu Rejonowego w Zakopanem uznał, że dokonał niewłaściwej wykładni art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 4b u.i.d.p. i zdecydował o udostępnieniu dokumentów żądanych przez wnioskodawcę we wniosku z dnia 26 sierpnia 2019 r. W tej sytuacji wobec zadośćuczynienia żądaniu wnioskodawcy postępowanie administracyjne w zakresie, jakim domagał się on udzielenia informacji publicznej stało się bezprzedmiotowe i z tego względu winno ulec umorzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako "P.p.s.a.", sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Rozważając przedstawioną wyżej argumentację skargi jak i odpowiedzi na skargę pod kątem normatywnej treści przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (zwanej skrótowo: "u.d.i.p."), Sąd doszedł do przekonania, iż skarga w zakresie postawionego w niej zarzutu bezczynności organu zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie, jak również w literaturze przyjmuje się, że pod pojęciem bezczynności w zakresie udostępnienia informacji publicznej przez podmiot zobowiązany w świetle przepisów u.d.i.p. należy rozumieć nie tylko brak reakcji na wniosek o udzielenie informacji w określonym w art. 13 u.d.i.p. terminie, ale także działanie nieprawidłowe lub pozorowane, jak np. udzielenie odpowiedzi niepełnej lub nie na wskazany we wniosku temat (zagadnienie). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie jeśli chodzi o realizację przez organ wniosku Stowarzyszenia w zakresie udostępnienia kopii pisemnej opinii biegłego z zakresu pomiaru prędkości pojazdów, protokołu czynności Sądu na miejscu zdarzenia, rachunków biegłego do opinii. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do odmiennej oceny przez organy oraz stronę istnienia przesłanki do ograniczenia prawa do informacji publicznej. Prezes Sądu Rejonowego w Zakopanem stał na stanowisku, że ze względu na treść art. 1 ust. 2 tej ustawy i treść art. 156 K.p.k., który reguluje zasady dostępu do akt postępowania karnego, żądane przez Stowarzyszenie informacje, nie mogą być udostępnione w trybie przepisów u.d.i.p. ze względu na odrębną regulację zawartą w karnej ustawie procesowej. W takiej sytuacji to przepis, art. 156 K.p.k. reguluje dostęp do zawartych w aktach dokumentów wyłączając w tym zakresie przepisy u.d.i.p. Skarżące Stowarzyszenie stoi zaś na stanowisku, iż przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. nie zamyka podmiotom innym niż strona postępowania dostępu do wydanych przez sąd orzeczeń i dokumentów zawartych w aktach sprawy. Rozważając tę kwestię zauważyć należy, iż zarówno uchwała 7 Sędziów NSA (sygn. OPS 7/13) jak i orzecznictwo wielu sądów administracyjnych w tym zakresie, wydane zostały na tle sporów związanych z kwestią dostępu do akt postępowań karnych (a także administracyjnych lub cywilnych), w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ocenie Sądu, czym innym jest kwestia dostępu do akt postępowania, którą to kwestię regulują ustawy procesowe, w tym przywoływany tu art. 156 K.p.k., a czym innym udostępnienie znajdującego się w tych aktach określonego dokumentu, posiadającego walor informacji publicznej. Walor ten w przypadku orzeczeń sądu jest bezsporny, wynika on wprost z przywołanego wyżej przepisu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret 3 u.d.i.p. W ocenie Sądu, analiza przepisów art. 1 ust. 2, w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, iż w sytuacjach, gdy w ustawach szczególnych (procesowych) istnieją przepisy regulujące dostęp do akt poszczególnych postępowań jurysdykcyjnych, to podmiot zainteresowany określoną informacją o walorach publicznych nie może jej uzyskać w trybie przepisów u.d.i.p., gdyż ustawy szczególne – z mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p. - to wyłączają. Zdaniem Sądu przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. należy rozumieć w ten sposób, że przepisy u.d.i.p. nie mogą służyć obejściu zasad dostępu do określonych akt postępowań jurysdykcyjnych i znajdujących się w nich dokumentów mających znaczenie procesowe. Nie może on jednak ograniczać zainteresowanym sprawami publicznymi dostępu do określonej informacji lub dokumentu – w szczególności wskazanego w art. 6 u.d.i.p. Należy zgodzić się z tezą, iż art. 156 K.p.k. stanowi lex specjalis w stosunku do przepisów u.d.i.p. w zakresie dostępu do dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania karnego, wyłączając możliwość nieograniczonego dostępu do tych akt. Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, iż dostęp ten jest ograniczony tylko do podmiotów wskazanych w § 1 art. 156 K.p.k. Zresztą przepis ten również przewiduje, że za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Jeśli w tym trybie mogą być udostępniane akta sprawy, to tym bardziej mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty stanowiące informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p. w szczególności konkretne orzeczenia sądu, jeśli oczywiście nie została w odpowiednim trybie wyłączona jawność określonych dokumentów (czy też całego postępowania). Istnieją bowiem przepisy szczególne ograniczające dostęp do informacji publicznej. Odwołuje się do nich art. 5 u.d.i.p. Należy jednak mieć też na uwadze przepis art. 5 ust. 3 u.d.i.p., który stanowi, iż nie można (z zastrzeżeniem ust. 1, 2 i 2a) ograniczać dostępu do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniach przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym ze względu na ochronę interesu strony, jeżeli postępowanie dotyczy podmiotów wykonujących zadania publiczne albo pełniących funkcje publiczne – w zakresie tych zadań lub funkcji. Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej i art. 156 K.p.k. nie pozostają z sobą w kolizji, a przeciwnie, każdy z tych aktów prawnych reguluje właściwy dla swojego przedmiotu regulacji tryb dostępu do informacji. Przepis art. 5 ust. 1 u.d.i.p. stanowi, iż prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych. Dotyczy to w szczególności tajemnicy śledztwa (postępowania) i wszelkich aspektów zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Wnioskowane przez Stowarzyszenie informacje stanowią informację publiczną, która powinna zostać udostępniona. Należy dodać, iż gdyby racjonalny ustawodawca rzeczywiście przez art. 1 ust. 2 u.d.i.p. chciał całkowicie wyłączyć dostęp do wszelkich dokumentów znajdujących się w aktach określonych postępowań jurysdykcyjnych (w tym postępowań karnych), swą wolę w tym zakresie wyraziłby w sposób normatywnie bardziej jednoznaczny, w szczególności nie nadawałby wszystkim orzeczeniom sądowym waloru informacji publicznej. Podkreślić, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność kluczowy jest moment jej wniesienia. W sytuacji, gdy bezczynność istniała w tej dacie, lecz ustała po wniesieniu skargi postępowanie sądowe podlega umorzeniu w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności przy jednoczesnym rozstrzygnięciu, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz ewentualnie o kwestiach wymienionych w art. 149 § 1b i § 2 P.p.s.a. Natomiast w sytuacji, gdy już w dacie wniesienia skargi bezczynność nie istniała - skargę należy oddalić. Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie podmiot ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności. W niniejszej sprawie organ udostępnił wnioskodawcy wyrok Sądu Rejonowego w Zakopanem i Sądu Okręgowego w Nowym Sączu, jednocześnie poinformował, że w kwestii pozostałych dokumentów znajdują zastosowanie przepisy art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 § 1 K.p.k. i dokumenty te nie mogą być udostępnione w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jednakże po przeanalizowaniu skargi wnioskodawcy Prezes Sądu Rejonowego w Zakopanem uznał, że dokonał niewłaściwej wykładni art. 1 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt. 4b u.i.d.p. i zdecydował o udostępnieniu dokumentów żądanych przez wnioskodawcę we wniosku z dnia 26 sierpnia 2019 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że stan bezczynności organu ustał na skutek przekazania skarżącemu żądanych informacji. Tym samym w dniu wyrokowania organ nie pozostawał już w bezczynności W tym stanie rzeczy Sąd nie mógł zobowiązać organu do rozpoznania wniosku skarżącego Stowarzyszenia w trybie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Postępowanie w tym zakresie stało się zatem bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W ocenie Sądu, bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Zakopanem w załatwieniu wniosku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). Oznacza to, że orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się usprawiedliwić w żaden sposób. Rażące naruszenie prawa dotyczyć może w szczególności zawartych w ustawie przepisów o terminach załatwienia sprawy poprzez ich ewidentne (oczywiste) niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie. Przyjmuje się, że w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Innymi słowy, samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Łd 124/14). W okolicznościach niniejszej sprawy 14 - dniowy termin realizacji wniosku informacyjnego nie został przekroczony nadmiernie, a ponadto nie było to działanie złośliwe czy celowe, aby można było rozpatrywać je w kategoriach kwalifikowanego naruszenia prawa. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do udzielenia informacji publicznej sąd orzekł na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 54 § 3 P.p.s.a. - jak w punkcie II sentencji. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, Sąd postanowił w oparciu o art. 200 P.p.s.a. - jak w punkcie III sentencji wyroku.