II SO/Kr 13/14

Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[....] " Spółka z o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 października 2013r. znak: [....] w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 17 kwietnia 2014r. [....] Spółka z o.o. z siedzibą w K. , złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie zamiaru zaskarżenia decyzji SKO w K. z dnia 28 października 2013r. wydanej w przedmiocie ustalenia dodatkowej opłaty rocznej za 2013rok. Spółka "[....] " domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku, skarżący wskazuje, iż Spółka nie wypracowała własnych środków finansowych, albowiem do tego celu koniecznym jest poczynienie dalszych inwestycji. Wskazuje, iż zakup prawa użytkowania wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania nastąpił z pożyczek , które to pożyczki stanowią obciążenie majątku spółki. Również z pożyczek Spółka pozyskuje środki pozwalające na podejmowanie prac na nieruchomości, jednakże dotychczasowi pożyczkodawcy nie posiadają aktualnie możliwości udzielenia spółce dalszych pożyczek. Spółka podejmuje również działania zmierzające do pozyskania finansowania dla dalszego zagospodarowania nieruchomości. Wskazuje, iż w analogicznej sprawie toczącej się przed tut. Sądem, Spółka poniosła opłatę sądową, co mocno obciążyło finanse spółki. Skarżąca dodaje, iż przed uzyskaniem dostępu do drogi publicznej nie jest w stanie uzyskać kredytu, natomiast w przypadku uzyskania tego dostępu, uzyskanie kredytu będzie możliwe wyłącznie na cele związane z zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości, nie zaś na poniesienie opłat sądowych. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – "[....] " Spółka z o.o. w K. prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych i szeroko rozumianych pozostałych instalacji budowlanych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 5000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : 3 360 000 zł. Wykazano również, iż w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 61 764,76 zł . Spółka posiada rachunki bankowe, na których wykazano środki w kwotach 17,60 Euro, 14,99 zł, -329,56 zł. Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych w marcu 2014r. przez wnioskodawcę do akt sprawy o sygn. II SO 31/13 wynika, iż w styczniu 2014r. obroty spółki wyniosły 0,02 zł – są to naliczone odsetki bankowe. Spółka nie wykazuje żadnej sprzedaży. Strata za 2012r. wyniosła 65 342,45 zł. Jako jedyny składnik majątku spółki wymienione jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [....] w K . Spółka zaciągnęła 9 pożyczek. Stan zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2013r. wynosi 3 633 419,76 zł. Spółka zatrudnia 1 osobę, a jej wynagrodzenie finansowane jest z pożyczek. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Spółka z o.o. "[....] " w K. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność . Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Sam fakt wykazania przez stronę strat z lat ubiegłych czy odczuwalności kryzysu finansowego przekładającego się na niższy zysk nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Wykazana przez wnioskodawcę za lata ubiegłe strata – jak wskazano powyżej - nie oznacza bowiem, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Ponadto wnioskodawczyni posiada znacznej wartości środki trwałe o wartości – jak podano – 3 360 000 zł. Strona wykazuje także kapitał zakładowy ( 5000 zł ). Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych ( m.in. post. NSA z 12.01.2005 sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8.11.2004r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15.04.2004r. sygn.. akt FZ 9/04 ). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 ( niepubl. ) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Skarżąca Spółka dysponuje również licznymi pożyczkami na łączną kwotę 3 633 419,76. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. |Nadto z oświadczeń skarżącej spółki wynika, iż głównym celem działalności jaką podjął skarżący był zakup prawa użytkowania | |wieczystego działki będącej przedmiotem postępowania, a dalej zagospodarowanie tej nieruchomości przejawiające się w jak największym | |zintensyfikowaniu prac koniecznych do zagospodarowania nieruchomości. W tymże celu spółka musiała podjąć działanie prowadzące do | |uzyskania dostępu do drogi publicznej, gdyż przedmiotowa działka takiego nie posiada, konieczne jest w związku z tym, zdaniem | |wnioskodawcy, gromadzenie przez spółkę środków jakie będzie ona musiała zapłacić właścicielowi nieruchomości obciążonej po uzyskaniu | |dostępu do drogi publicznej. Opisana powyżej działalność wskazuje w ocenie orzekającego, iż skoro spółka zakupiła prawo użytkowania | |wieczystego działki o znacznej wartości, a nadto zmierza do jej zagospodarowania, w tym zapewnienia dostępu do drogi publicznej, to | |należy od takiego podmiotu bezwzględnie wymagać co najmniej podstawowej zapobiegliwości w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie| |kosztów sądowych w celu ochrony prawnej jej interesów finansowych, a do takich należy zapewnienie środków na toczone lub możliwe spory | |sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (vide: postanowienie NSA z 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, publ. LEX nr 564 | |254). W tym kontekście w celu ochrony prawnej dla znacznego majątku strona może i winna w przypadku braku środków w postaci gotówkowej,| |zaciągać pożyczki i inne zobowiązania. Nie można zatem okoliczności tej traktować jako nadzwyczajnej w niniejszej sprawie, ponieważ jak| |wynika z przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego – nie zabezpieczył się on wcześniej w postaci środków na prowadzenie | |spraw sądowych. Nadto skoro wnioskodawca uzyskuje w formie pożyczek środki od podmiotów prywatnych na zwiększenie lub co najmniej | |utrzymanie wartości posiadanej nieruchomości np. w celu zapłaty wadium w sprawie o dostęp do drogi koniecznej, to niezrozumiałym jest | |dlaczego nie może uzyskać pożyczki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w której skarży decyzję o ustalenie dodatkowej| |opłaty rocznej. Wpis sądowy od takiej sprawy jest również warunkowy i po jej pozytywnym dla spółki zakończeniu możliwy jest jego zwrot | |od skarżonego organu. | |Jak wyżej wskazano to brak zapobiegliwości doprowadził bowiem do niezabezpieczenia środków na główny cel podejmowanej przez spółkę | |działalności gospodarczej związanej z zakupem prawa do użytkowania wieczystego działki i jej zagospodarowania. Niezasadne byłoby zatem | |wybieranie sobie przez wnioskodawcę jakie koszty działalności finansuje z pożyczek, które może zaciągać, a co do kosztów sądowych w | |niniejszej sprawie żąda zwolnienia. Dotyczy to także samego sposobu postępowania w zakresie finansowania własnej działalności – w celu | |zakupu prawa użytkowania wieczystego działki, a także jej zagospodarowania spółka zgromadziła środki czy też zaciąga pożyczki, | |natomiast na koszty sądowe w niniejszej sprawie jej działanie ogranicza się do żądania sfinansowania z budżetu Państwa. Wobec tego | |niezasadne jest twierdzenie wnioskodawcy, że nie mógł w żaden sposób przygotować się do poniesienia kosztów sądowych czy opłat za | |użytkowanie wieczyste i w związku z tym winien uzyskać stosowne zwolnienie. | Jak wskazano – posiadany majątek oraz posiadane środki finansowe choćby z pożyczek wskazują, iż wnioskodawca dysponuje na bieżąco środkami finansowymi, i realnie posiada je w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wymaganych należności sądowych. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).