III SA/Kr 1061/17

Sygn. akt III SA/Kr 1061/17 Kraków, dnia 28 luty 2018r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 28 luty 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego; utrzymuje w mocy postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2017r. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, iż pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, a dorosłe dzieci utrzymują się samodzielnie. Wskazując na swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. Swoje dochody określił na kwotę 5921,50 zł (4855,50 zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Wskazał na mnogość prowadzonych spraw sądowych i na wyczerpanie się możliwości finansowych, gdyż nie posiada środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Podał także, iż wykorzystując część pozostających mu środków łoży na utrzymanie rodziny, przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Wyjaśnił, że mieszkanie przy oś. W w J wynajmuje. ZUS wstrzymał wypłatę zasiłku, od czego skarżący się odwołał. Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. 600 zł. Twierdzi, iż nie gromadzi i nie posiada stosownej dokumentacji. Równocześnie zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 730000 zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem 829126,68 zł. Jego rachunki bankowe i firmowe, a także prywatne zostały zajęte. Do wniosku dołączył następujące dokumenty źródłowe: umowę najmu, z treści której wynika, że skarżący jest najemcą części mieszkania na oś. W w J, którą wynajął na okres 10 lat za kwotę 10 tyś. zł; umowę majątkową małżeńską, na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6.01.2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; zaświadczenie oraz decyzję ZUS, które potwierdzają wypłacenie zasiłku chorobowego skarżącemu w deklarowanej wysokości w sierpniu br, jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28.8.2017 do 27.09.2017 r.; zeznanie PIT-36L wraz z Informacją PIT-B z których wynika, że w 2016 r. skarżący na prowadzonej działalności osiągnął przychód rzędu 92.209.505,03 zł, z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę 337.703,32 zł; deklaracje VAT-7 za miesiące 07-09 2017 r.; zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...], w których podano, że skarżący jest klientem tego banku przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 14.267.767,69 zł. Posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem 100 tyś. zł, z której zadłużenie na dzień 8.11.2017 r. wynosiło 92114,36 zł; historię dwóch rachunków bankowych; tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności tj. kwot 3.498.363,00 zł, 10.477.637,37 zł, 286.838,59 zł; listę płac pracowników w firmie skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS; fakturę wystawianą na firmę skarżącego za obsługę księgową; rachunek za telefon wystawiony na firmę skarżącego; zaświadczenie Starostwa Powiatowego, że ani skarżący ani jego firma na figurują w ewidencji pojazdów, jako właściciel/współwłaściciel pojazdów. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017r. referendarz sądowy wniosek oddalił. We wniesionym sprzeciwie skarżący zarzucił, iż orzeczenie to narusza prawo procesowe, a to art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy o p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wykazania, dlaczego dokumentom i oświadczeniom skarżącego odmówiono mocy dowodowej, zwłaszcza że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36L, VAT-7, potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów , m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu. Zdaniem skarżącego, błędne jest przyjęcie stanowiska, jakoby skarżący winien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych, z uwagi na fakt, iż prowadzi działalność gospodarczą, gdyż przepisy prawa w żaden sposób nie nakładają na osoby fizyczne prowadzące taką działalność obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami administracyjnymi lub sądowymi. Ponadto okoliczność, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, składa deklaracje VAT-7 oraz zatrudnia pracowników w żaden sposób nie uzasadnia twierdzenia, iż posiada wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto w związku z okolicznością, iż koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można oczekiwać, że w sytuacji pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania, albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny. Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekracza 300000,00 zł. Ponadto odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swojego prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r, poz. 270 - oznaczana dalej jako "p.p.s.a.") - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe, nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w sprzeciwie. Wniosek skarżącego dotyczył częściowego przyznania prawa pomocy tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Istotne jest także, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe, (por. postanowienia: NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, z dnia 27.02.2012r., sygn. akt l FZ 561/11, z dnia 01.07.2014r., sygn. akt l FZ 152/14, z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14). W ocenie sądu referendarz sądowy prawidłowo w niniejszej sprawie zastosował zasadę partycypacji skarżącego w kosztach prowadzonego postępowania z uwagi na nie wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tj. nie wyjaśnienia jednoznacznie, czy jego żona będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podzielił stanowisko i ocenę referendarza, co do konieczności udzielenia przez skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy bowiem tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków. (vide: postanowienie NSA z dnia 23 października 2015 r. sygn. l OZ 1349/15). Zatem stanowisko skarżącego, wyrażone w tej materii w sprzeciwie jest błędne. W zakresie wskazywanych ponad stu postępowań sądowych, w których skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także podnoszonego braku obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, stanowisko skarżącego, iż powyższe uzasadnienia przyznanie mu prawa pomocy jest bezpodstawne. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że okoliczność, iż skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł bowiem i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi skarżący i na co wskazuje wykazany w 2016 r. przychód. Sąd podzielił także stanowisko referendarza sądowego, co do oceny sytuacji majątkowej skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. Skarżący prowadzi wciąż działalność gospodarczą. Wykazywana w zeznaniu PIT-36L strata ma charakter bilansowy jest bowiem wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu do jakiego instytucja ta została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu - jako wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowany np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt l GZ 92/11). Potwierdzeniem zaś tego, że skarżący nie poniósł fiaska i nadal prowadzi działalność gospodarczą są okazane przez skarżącego deklaracje VAT-7 za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2017 r., przedstawione listy płac pracowników w jego firmie, potwierdzenia przelewu należności z tytułu składek do ZUS, faktury wystawiane na firmę skarżącego. Nadto skoro bank, pomimo zajęć egzekucyjnych nie wypowiedział skarżącemu umowy rachunku powiązanego z kartą kredytową z ustalonym na niej limitem 100.000 zł, to przyjąć należy, że pozytywnie ocenia zdolność kredytową skarżącego, a więc zdolność do terminowego regulowania przez niego zobowiązań (np. na dzień 9.11.2017 r. w ramach tej karty kredytowej skarżący miał 7885,64 zł dostępnych środków). Skoro tak, brak jest podstaw do zakwestionowania, iż w skarżonym postanowieniu nie uwzględniono dokumentów przedłożonych z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy lub, że nie były przedmiotem analizy i oceny. Również z uzasadnienia postanowienia referendarza nie wynika by decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku, czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego z nich zadłużenia referendarz odmówił mocy dowodowej. W kontekście wskazanych wyżej okoliczności, brak podstaw by nie przyznanie prawa pomocy pozbawiło skarżącego prawa do sądu. Reasumując, sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Dlatego też należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek słusznie został oddalony na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o p.p.s.a.