III SA/Kr 1109/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi D. S. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście-Zachód w Krakowie D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/168/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 kwietnia 2023r., nr SKO.ŚR/4111/168/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Andrychowa z dnia 9 stycznia 2023 r., nr OPS.DŚR.ŚR.4802.11.1637.2022.OD.AG w przedmiocie odmowy przyznania D. S. (dalej jako skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem L. F. ur. 1941 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji decyzją z dnia 9 stycznia 2023 odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu organ stwierdził, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 marca 2021 r. Jednak ponieważ ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w 2002 r., zdaniem organu nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad ojcem. Nadto organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji organu I instancji naruszenie: - art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez brak uwzględnienia treści wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. K 38/13, w którym wskazano na niekonstytucyjność części normy prawnej w zakresie różnicowania osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, których niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Powyższe uchybienia związane były również z naruszeniem przepisów postepowania administracyjnego tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. W konsekwencji powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 17 kwietnia 2023r. utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powołało art. 17 ust. 1, ust. 1b, u.ś.r. i wskazało, że wbrew stanowisku organu pomocowego - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13. W sprawie nie można było uznać, że wydany przez TK wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednak z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę stwierdzono, że decyzja organu I instancji była wadliwa, ponieważ zapadła na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Pomimo dokonania przez organ, błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium uznało, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Z przedstawionego przez skarżącą świadectwa pracy wynika, że skarżąca pracowała jedynie w okresie od 1 września 196 r. do 30 czerwca 2002 r., czyli zakończyła pracę w 2002 r. Od tego czasu skarżąc pozostawała bierna zawodowo, a zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad ojcem, którego znaczna niepełnosprawność powstała niemal 20 lat później, bo w 2021 r. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem. Na poparcie swoich twierdzeń Kolegium wskazało szereg wyroków NSA. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżonej decyzji organu II instancji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez Nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznych przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów z przytoczeniem orzecznictwa i poglądów doktryny w tym zakresie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2023 r., która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Andrychowa z dnia 9 stycznia 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie ww. z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W okolicznościach kontrolowanej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie SKO natomiast, stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednak nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium zauważyło bowiem, że co prawda organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, jednak w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi to wątpliwości, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., o którym mowa powyżej. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2023 r. III SA/Kr 257/23). Ustawodawca wymaga również, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie organy nie kwestionują złego stanu zdrowia ojca skarżącej, ani też faktu, że skarżąca opiekuje się ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., jednak ojciec skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 8 marca 2021 r., zaś skarżąca (ur. 1971 r.) pracowała jedynie w okresie od 1 września 196 r. do 30 czerwca 2002 r., czyli zakończyła pracę w 2002 r. i od tego czasu pozostaje bierna zawodowo. Z dokumentacji medycznej wynika, że u ojca skarżącej zdiagnozowano cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, problemy z sercem, demencję. Skarżąca przygotowuje i podaje posiłki, leki, insulinę, mierzy poziom cukru, wykonuje czynności higieniczne, umawia wizyty lekarskie. W sprawie nie jest sporny zakres opieki skarżącej nad ojcem, a także stan zdrowia jej ojca którego organy nie kwestionują. W ocenie Sądu, należy zgodzić się z organami, które uznały, że skarżąca ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, ponieważ skarżąca swoją aktywność zawodową zakończyła w 2002 r., a niepełnosprawność ojca powstała prawie 20 lat później. Brak również podstaw do przyjęcia w przypadku skarżącej, że zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia, skoro skarżąca przez ostatnie prawie 20 lat, takiej aktywności nie przejawiała. Tymczasem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskująca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym, rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako nieuzasadnioną.