III SA/Kr 1133/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Jakub Makuch Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 czerwca 2025 r. nr SKO.AL./4112/15/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną przez A. B., zwanego dalej skarżącym decyzją z dnia 18 czerwca 2025 r. znak: SKO.AL./4112/15/2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 wrzenia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438, zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Radłowa z dnia 6 maja 2025 r., znak: MGOPS.542.U.2.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 65 983,97 zł wraz z odsetkami w wysokości 74 014,52 zł. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. znak: MGOPS.540.FA.17.2024 organ pierwszej instancji w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 11 stycznia 2024 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyliczonych nadzień 11 stycznia 2024 r. w łącznej wysokości 129 933,74 zł. Decyzją z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt SKO.AL/4112/5/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Kolegium wytknęło, że organ pierwszej instancji w sposób niewystarczający dokonał ustaleń stanu faktycznego oraz nie rozważył wszystkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ogólnikowo stwierdził bowiem, że w sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącego. W ocenie organu pierwszej instancji takim wyróżnikiem nie może być sytuacja zdrowotna, jeśli zważyć, że w przypadku wnioskodawcy nie wykluczała ona skarżącego z rynku pracy - dopuszczalna była praca w ramach przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej oraz wykonywania pracy zdalnej. Zdaniem Kolegium ocena ta nie odnosiła się do realnych i indywidualnych możliwości znalezienia odpowiedniego stanowiska pracy dla wnioskodawcy, mając na uwadze przedstawiony stan zdrowia oraz wiek skarżącego, który w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosił 61 lat. Kolegium podkreśliło, że sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika powinna być ustalona ze szczególną starannością wobec niespornej okoliczności pozostawania w stałym i długotrwałym leczeniu psychiatrycznym z uwagi na rozpoznanie w jego przypadku [...]. Zdaniem Kolegium, zważywszy na specyfikę podstawowego schorzenia na jakie cierpi, trudno byłoby zakładać aby skarżący był zdolny do podjęcia zatrudnienia np. w formie pracy zdalnej. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r. Burmistrza Radłowa ponownie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 65 983,97 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 66 297,76 zł. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2024 r., sygn. akt SKO.AI/4112/13/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W dniu 17 lipca 2024 r. skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podnosząc że nie jest -w stanie spłacać zadłużenia, ponieważ jest osobą niepracującą. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2024 r., znak: MGOPS.544.FA.61.2024, Burmistrza Radłowa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie podnosząc, że wniesione żądanie zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją z 30 kwietnia 2024 r. W dniu 20 listopada 2024 r. skarżący zwrócił się kolejnym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2024 r., znak: MGOPS.544.FA.145.2024, Burmistrz Radłowa ponownie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony wskazując, że w sprawie wydano już rozstrzygnięcie oraz nie zaszły żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby merytoryczne rozpoznanie wniosku. Od ww. postanowienia zażalenie wniósł skarżący. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2025 r., sygn. akt AL/4112/31/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. postanowienie organu pierwszej instancji wskazując, że w sprawie zainicjowaniem wnioskiem z 20 listopada 2024 r. skarżący przedłożył na wezwanie organu pierwszej instancji z 25 listopada 2024 r. dokumentację medyczną dotyczącą jego aktualnego stanu zdrowia, tj. zaświadczenie lekarskie z 16 grudnia 2024 r., informację dla lekarza kierującego z 12 grudnia 2024 r, z potwierdzeniem rejestracji wizyty w Poradni Neurologicznej na 18 marca 2025 r. oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 2 grudnia 2024 r. W związku z powyższym w opinii Kolegium organ pierwszej instancji powinien ponownie rozpoznać wniosek skarżącego z 20 listopada 2024 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 19 lutego 2025 r. Burmistrz Radłowa odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych. W ocenie organu umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych może mieć miejsce wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu z przyczyn obiektywnych na wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku oraz ma charakter trwały np. w sytuacji, kiedy dłużnik sam wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Zdaniem organu pierwszej instancji, biorąc pod uwagę m.in. wiek dłużnika, tj. 61 lat można stwierdzić, że podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawcę jest utrudnione, ale nie jest niemożliwe. Organ nadmienił, że w dniu 26 kwietnia 2024 r. skarżącemu została przedstawiona oferta zatrudnienia skierowana wyłącznie do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i umiarkowanym w Powiatowym Zakładzie Aktywności Zawodowej zlokalizowanym w Wierzchosławicach-Dwudniakach. W ramach Zakładu funkcjonują 3 pracownie: pralnicze - krawiecka, papiernicza oraz ogrodniczo-porządkowa, a celem powstałej jednostki, jest aktywacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych. Osoby zatrudnione otrzymują możliwość codziennej rehabilitacji oraz mogą skorzystać z dowozu do miejsca pracy lub pokrycia kosztów zakupu biletów. Skarżący nie wykazał jednak zainteresowania powyższą ofertą i nie podjął żadnych kroków mających na celu poprawę swojej sytuacji materialnej. W ocenie organu pomocowego podjęcie zatrudnienia w miejscu przystosowanym dla osób z niepełnosprawnościami nie tylko umożliwiłoby wnioskodawcy dokonywanie regularnych wpłat na poczet spłaty zadłużenia alimentacyjnego ale także byłoby dla niego szansą na częstsze kontakty społeczne oraz skuteczną terapię. Decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzje organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 6 maja 2025 r., znak: MGOPS.542.U.2.2025, Burmistrz Radłowa odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 65 983,97 zł wraz z odsetkami w wysokości 74 014,52 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że biorąc pod uwagę schorzenia skarżącego oraz jego wiek, tj. 62 lata można stwierdzić, że podjęcie przez niego zatrudnienia jest utrudnione, zwłaszcza w jego wyuczonym zawodzie mechanika kierowcy. Jednak zdaniem organu nie wyklucza możliwości przekwalifikowania się i poszukania zatrudnienia w miejscu niewymagającym specjalnych kwalifikacji i doświadczenia. Organ zaznaczył, iż nie jest uprawniony do orzekania, czy sytuacja zdrowotna skarżącego umożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, ponieważ o tym decyduje niezależny lekarz medycyny pracy odnosząc się konkretnie do danego przypadku. Jak podał organ skarżącemu przedstawiono taką ofertę pracy w dniu 26 kwietnia 2024 r., która nie wymaga żadnych specjalnych kwalifikacji oraz doświadczenia i polega na wykonywaniu prostych czynności np. koszenie i grabienie trawy, przycinanie drzew, sadzenie roślin, drobne naprawy krawieckie czy niszczeniu dokumentacji. Osoby zatrudnione w Zakładzie Aktywności Zawodowej otrzymują możliwość codziennej rehabilitacji oraz mogą skorzystać z dowozu do miejsca pracy lub pokrycia kosztów zakupu biletów. Skarżący nie wykazał żadnego zainteresowania powyższą ofertą i nie podjął też żadnych innych kroków mających na celu poprawę swojej trudnej sytuacji materialnej. Od powyższej decyzji wniósł skarżący. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 18 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania i treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Kolegium ustaliło, że wnioskiem z dnia 20 listopada 2024 r. skarżący ponownie zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uzasadniając prośbę trudną sytuacją dochodową oraz niepełnosprawnością. Organ pierwszej instancji wypłacał bowiem świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj.: M. B., K. B. oraz M. B. w okresie od 2008 r. do 2017 r. na łączną kwotę 69 050,00 zł. Skarżący dokonywał wpłat tytułem spłaty zadłużenia alimentacyjnego do Komornika Sądowego w Tarnowie w okresie od listopada 2008 r. do marca 2010 r. Łączna kwota zwrotu od dłużnika wyniosła 3.378,51 zł. Zdaniem Kolegium słuszne jest stanowisko organu pierwszej instancji, że w przypadku skarżącego nie można mówić o skuteczności egzekucji przez określony czas i prawidłowo organ pomocowy stwierdził brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 30 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnosząc się do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego Kolegium wskazało, że skarżący posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 28 sierpnia 2020 r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od listopada 2006 r. W ww. orzeczeniu ustalono także, że wnioskodawca nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.; wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy oraz wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Ww. zamieszkuje wspólnie z żoną, z którą pozostaje w separacji, zajmuje jeden pokój i ma do dyspozycji oddzielną kuchnię oraz łazienkę. Nie dokłada się do rachunków, kupuje jedynie żywność dla siebie. Z karty Informacyjnej leczenia szpitalnego na Oddziale psychiatrycznym w okresie od 12 grudnia 2017 r. do 4 stycznia 2018 r. wynika, że skarżący został przyjęty z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej. Ww. jest leczony od 2006 r. Z kolei z treści zaświadczenia lekarskiego wystawionego w styczniu 2024 r. przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych wynika, że w okresie od 23 stycznia 2024 r. do 30 stycznia 2024 r. był leczony z powodu choroby, która uniemożliwiała mu swobodne poruszanie. Ww. cierpi także na szereg innych schorzeń w postaci: zaburzeń korzeni i splotów nerwowych, choroby płuc, zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, innych chorób krążka międzykręgowego, boli grzbietu, choroby płuc, zaburzenia rytmu serca oraz nadciśnienia tętniczego. Z kolei z opinii psychologicznej z dnia 24 października 2022 r. wynika, że ww. funkcjonuje na poziomie upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim. Wymaga pomocy osób trzecich. Z kolei w zaświadczeniu lekarskim wystawionym 16 grudnia 2024 r. stwierdzono: "Pacjent 61 lat, w związku ze stanem zdrowia pacjent wymaga pomocy osób drugich." W aktach sprawy zalega także zaświadczenie lekarskie, wystawione 12 sierpnia 2024 r. przez specjalistę psychiatrę stwierdzające, że skarżący cierpi na schizofrenię rezydualną, wymaga stałego leczenia a przebieg choroby jest niepomyślny. W zaświadczeniu lekarskim wystawionym przez specjalistę chorób wewnętrznych, które wnioskodawca przedłożył w organie l instancji w dniu 27 lutego 2025 r. wpisano, że z uwagi na przewlekłe schorzenia pacjenta, posiada znaczne ograniczenie w możliwości pracy zarobkowej. Źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały pobierany aktualnie w kwocie 1.229,00 zł miesięcznie. Ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i na podstawie decyzji z dnia 27 listopada 2024 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Radłowa w okresie od 28 listopada 2024 r. do nadal jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w Siedlcu, gdzie ma zapewnione obiady. W 2024 roku oprócz zasiłku stałego, pobierał także świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach programu: "Posiłek w szkole i w domu" w łącznej kwocie 760,00 zł. Z przedłożonego w dniu 30 kwietnia 2025 r. świadectwa pracy wynika, że skarżący był zatrudniony w Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w Tarnowie w okresie od 1 września 1978 r. do 31 marca 1986 r. w charakterze kierowcy oraz mechanika napraw pojazdów samochodowych. Skarżący przedłożył do akt zaświadczenia w postaci: - badania MR kręgosłupa L/S z dnia 14 kwietnia 2025 r.; -zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności z dnia 5 maja 2025 r. z rozpoznaniem [...] i zapisem: "objawy w znacznym stopniu upośledzają funkcjonowanie"; - skierowania do szpitala psychiatrycznego wystawione w dniu 5 maja 2025 r. Według Kolegium sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego, jakkolwiek bardzo trudna, nie uzasadnia zastosowania w jego przypadku ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie należności z tytułu alimentów jest bowiem formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym I powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Ponadto zasadą jest zwrot należności, natomiast instytucje ulg - umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności są odstępstwem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i jako wyjątki mogą mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Nadto w orzecznictwie podkreśla się, że zła sytuacja materialna nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowych zaległości, albowiem: "jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Umarzanie należności tylko z powodu niskich, bądź braku dochodów powodowałoby, że w ogóle nie można by zrealizować obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Instytucja zwrotu byłaby zatem instytucją martwą". W niniejszej sprawie skarżący legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ww. wymaga zaś korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Uzyskiwany zaś przez skarżącego dochód z tytułu zasiłku stałego jest wyższy niż średnioroczne minimum egzystencji w Polsce w warunkach cenowych panujących w 2023 r. dla osoby samotnie gospodarującej w wieku produkcyjnym, które wyniosło 901,04 zł. Również kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej obowiązujące od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1.010,00 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Powyższa analiza pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie przekroczył progu ubóstwa, gdyż osiąga dochód wyższy niż na poziomie interwencji socjalnej. Nadto, w 2028 roku skarżący osiągnie powszechny wiek emerytalny i będzie mu przysługiwało prawo do świadczeń emerytalnych, zatem nie można w chwili obecnej zupełnie wykluczyć, że ww. nie będzie mógł w przyszłości spłacać zadłużenia, chociażby w niewysokich kwotach. Nadto skarżący miał okazje podjąć zatrudnienie w Powiatowym Zakładzie Aktywizacji Zawodowej w Wierzchosławicach - Dwudniakach, który zapewnia zatrudnienie osobom niepełnosprawnym ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną. Podjęcie zatrudnienia w tego typu jednostce z pewnością poprawiłoby sytuację materialną wnioskodawcy, jak również miałoby korzystny wpływ na jego funkcjonowanie w kontekście rozpoznanych schorzeń. Z pinii psychologicznej wynika, że w przypadku skarżącego podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy pod nadzorem opiekuna, nie jest wykluczone. Kolegium wyjaśniło nadto, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne natomiast wyraża się w tym, że nawet jeśli strona spełnia określone prawem przesłanki, to organ może, ale nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób (por. wyrok NSA z 22 października 2024 r., sygn. akt l OSK 2247/22, LEX nr 3816938). Z kolei odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie określa prawa skarżącego do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto, na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, zwłaszcza w przypadku ewentualnego podjęcia przez ww. zatrudnienia w zakładzie aktywizacji zawodów. Na powyższą decyzje skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując na okoliczności zdrowotne, które jego zdaniem przemawiają za umorzeniem należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga musiała zostać uwzględniona. Przedmiotem rozstrzygnięcia przez organy obydwu instancji w rozpatrywanej sprawie sądowoadministracyjnej była odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 wrzenia 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438, zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z dnia 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA). W ocenie Sądu, decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, czy rozłożenia na raty, następuje przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3528/18, CBOSA). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, CBOSA). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie orzekające organy nie dokonały właściwej i rzetelnej oceny stanu zdrowia skarżącego w kontekście możliwości jego pracy w celu zniwelowania powstałego zadłużenia, a w konsekwencji nie dokonały analizy możliwości spłaty zaległości w przyszłości. Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20, CBOSA). Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 445/19). W ocenie Sądu organy nie dokonały kluczowych dla sprawy ustaleń oraz oceny sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia przesłanek umorzenia, należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie, że sytuacja zdrowotna skarżącego nie wykluczała go z rynku pracy i możliwe było podjęcie pracy w ramach przystosowania stanowiska pracy przez pracodawcę dla osoby niepełnosprawnej przy jednoczesnym stwierdzeniu okoliczności choroby psychicznej skarżącego, zalegającej w aktach dokumentacji medycznej (zaświadczeń lekarskich), opinii psychologicznej, orzeczenia o umiarkowanym stopniu, z którego wynika, że skarżący jest osobą - całkowicie niezdolną do pracy - wskazuje na fakt, że sytuacja skarżącego nie została w sposób należyty i właściwy oceniona przez organy obydwu instancji. Podkreślić należy, że rolą organu jest wszechstronna ocena stanu faktycznego sprawy administracyjnej dotyczącej umorzenia zaległości alimentacyjnych, a następnie wydanie rozstrzygnięcia. Organy nie ustaliły, czy skarżący ma aktualnie możliwość oraz czy będzie miał możliwość spłacania należności w przyszłości,. Kolegium, działające jako organ odwoławczy nie wskazało z jakiej przyczyny uznało, że podjęcie przez skarżącego pracy pod nadzorem opiekuna nie jest wykluczone w sytuacji, gdy ze wskazanej opinii psychologicznej wynika, że ma on zaburzenia pamięci bezpośredniej, koordynacji wzrokowo – ruchowej, zdolności rozumienia werbalnego, logicznego rozumowania, zdalności przewidywania, planowania uczenia się nowych umiejętności, ma trudności w skupieniu uwagi. Podobnie organ pierwszej instancji wskazując rodzaj choroby psychicznej na którą cierpi skarżący, w motywach rozstrzygnięcia dalej , że biorąc pod uwagę wiek skarżącego, podjęcie przez niego zatrudnienia jest utrudnione, zwłaszcza w jego wyuczonym zawodzie mechanika kierowcy. "Jednak zdaniem organu nie wyklucza możliwości przekwalifikowania się i poszukania zatrudnienia w miejscu niewymagającym specjalnych kwalifikacji i doświadczenia. Organ zaznaczył przy tym, że nie jest uprawniony do orzekania, czy sytuacja zdrowotna skarżącego umożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Zawarcie takiej argumentacji potwierdza, że w ogóle organ pierwszej instancji, przy bezkrytycznej akceptacji Kolegium, nie ustalił zaistnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 in fine ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w świetle którego organ może umorzyć przedmiotowe należności – uwzględniając właśnie sytuację dochodową i rodzinną, w tym także zatem i zdrowotną dłużnika. W kontekście tego nie do zaakceptowania jest stwierdzenie organu pierwszej instancji, że: ...nie jest uprawniony do orzekania, czy sytuacja zdrowotna skarżącego umożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy". Otóż w kontekście wskazanej przesłanki wręcz ma obowiązek to stwierdzić. Jak słusznie wskazał w jednym z orzeczeń NSA (por. wyrok z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/20, CBOSA), treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno stanowić "uzewnętrznienie motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: «dlaczego?», a nie tylko stwierdzenie «że». Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania" (wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II OSK 110/15, CBOSA). Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, aby organ dokonał właściwej, rzetelnej analizy tej szczególnej sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności, biorąc pod uwagę jego stan chorobowy przy całym aspekcie wyjątkowości i uznaniowości decyzji o umorzeniu tych należności. Już choćby z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, także dostępnej obecnie w dobie Internetu, wynika, że osoby cierpiące na ten rodzaj choroby co skarżący unikają kontaktów z otoczeniem, wykazują wyraźną izolację społeczną lub wycofanie, mają spowolnienie psychoruchowe, mogą mieć znaczne zubożenie mowy, redukcję wypowiedzi, brak modulacji głosu, spadek motywacji, posiadać brak inicjatywy działania, bierność, apatię, brak wrażliwości na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne, ograniczenie aktywności, stępienie emocjonalne, spłycenie afektywne, nieadekwatną ekspresję emocjonalną, brak dbałości o higienę osobistą i wygląd zewnętrzny, upośledzenie komunikacji niewerbalnej, tj. mimiki, kontaktu wzrokowego, gestów, ogólny spadek wydolności, dziwne zachowania, magiczne lub niezwykłe myślenie. Wobec powyższego jakie to zatem okoliczności pozwoliły organom na stwierdzenie w odniesieniu do sytuacji zdrowotnej skarżącego, że "podjęcie zatrudnienia w warunkach pracy pod nadzorem opiekuna, nie jest wykluczone", a zatem, iż ma on i będzie miał możliwość spłaty zatrudnienia bez pogorszenia swojej sytuacji bez uszczerbku koniecznego dla godziwego utrzymania. W tym ostatnim względzie wobec sytuacji zdrowotnej skarżącego kuriozalne są stwierdzenia Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że: "...w 2028 roku skarżący osiągnie powszechny wiek emerytalny i będzie mu przysługiwało prawo do świadczeń emerytalnych, zatem nie można w chwili obecnej zupełnie wykluczyć, że ww. nie będzie mógł w przyszłości spłacać zadłużenia". Skąd Kolegium ma wiedzę z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że skarżący będzie w 2028 r. w takiej sytuacji, która pozwoli mu na spłatę przedmiotowego zadłużenia, nie wyjaśniło. Podkreślić z całą stanowczością należy, że Sąd ma świadomość i konstytucyjnej zasady pomocniczości, nakładającej na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji oraz tego, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, niemniej jednak na skutek skargi jest zobowiązany dokonać kontroli zgodności z prawem podjętych w tej sprawie rozstrzygnięć. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane jednak z naruszeniem przepisów postępowania - artykułów. 7, 8, 11, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Wobec tego zachodziła konieczność ich wyeliminowania, jako decyzji nieodpowiadających prawu i podjętych przedwcześnie, bez dogłębnej analizy zaistnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 in fine ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, warunkującej taką możliwość. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ dokona ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej skarżącego, zgodnie z wskazaniami zawartymi w wyroku, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., a na podstawie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza okoliczności stanu zdrowotnego skarżącego, rozważy, czy istnieją w sprawie przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Skarga musiała więc wywrzeć w tych okolicznościach zamierzony skutek. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.