III SA/Kr 1194/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 30 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2003 postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych Podaje, że pozostaje w związku małżeńskim. Twierdzi jednak, że ponieważ małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej i nie mieszkają razem prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Określając swój majątek podaje, że należy do niego 15 arowa nieruchomość zabudowana domem o powierzchni 400 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej szacuje na 0 zł. Uzasadniając swoje starania podnosi, że opisana wyżej, nieruchomość położona w C. – D. jest przedmiotem egzekucji komorniczej. Ciąży na niej szereg hipotek. W sumie wartość zadłużenia wynikająca ze wszystkich zajęć przekracza jej wartość szacowaną na ok. 800.000 zł. Jak powiada w roku podatkowym 2008 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał tylko nieco ponad 770 zł dochodu a w 2009 r. z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie osiągnął już żadnych dochodów. Zauważa, że jednocześnie złożył 6 skarg w których łączna wartość wpisów sądowych przekracza 90.000 zł. Wyjaśnia, że pozostaje w stosunku prawnym w sumie z czterema adwokatami, reprezentującymi go w różnych sprawach szczegółowo opisanych we wniosku. W związku z tym ponosi wynikające z tego koszty zastępstwa procesowego. Wskazując na te wszystkie okoliczności wywodzi, że ponieważ nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi ani w tej ani w innych sprawach, odrzucenie skargi ograniczy istotnie jego konstytucyjne prawo do sądu. Do wniosku dołączył kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do września 2009 r. oraz kopię zeznania PIT-36L za 2008 r. Z przedstawionych kopii dokumentów źródłowych wynika, że w ubiegłym roku do miesiąca września skarżący nie dokonał transakcji podlegających opodatkowaniu. Natomiast w roku poprzednim tj. 2008 r. przy przychodzie 4.430.419,90 zł i kosztach jego uzyskania sięgających 4.429649,17 zł odnotował 770,73 zł dochodu Z uwagi na fakt, że wyjaśnienia skarżącego wzbudziły u referendarz (vide: zarządzenie z dnia 7 stycznia 2010 r.) wątpliwości wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie wskazywanych dokumentów źródłowych (vide: zarządzenie z dnia 11 stycznia 2010 r.). Działając w wykonaniu otrzymanego wezwania skarżący podał, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu swego bratanka, co dokumentuje stosownym oświadczeniem rzeczonego. Skarżący oddał mu do używania swój dom przy ul. A w C. – D. w zamian za dostarczenie środków na jedzenie i opłacenie rachunków. Sam zajmuje jeden pokój z używalnością kuchni i łazienki. Co się tyczy lokalu przy ul. B w K., to skarżący był jego najemcą do lipca 2008 r. Nigdy tam jednak nie mieszkał i nie prowadził działalności gospodarczej. Środki na opłacenie pełnomocnika skarżący miał pozyskać, ze sprzedaży na giełdzie w K. sprzętu sportowego w sumie za 9.500 zł oraz złotego zegarka [...] za 20.000 zł. Transakcji tych nie jest jednak w stanie udokumentować. Poprzestając na powtórzeniu, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa i pozostaje z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej skarżący nie przekazał informacji na temat źródeł i wysokości dochodów małżonki, jej majątku nieruchomego, oszczędności i cennych ruchomości. Mimo wezwania nie przedstawił też wyciągów z posiadanych rachunków oświadczając, że prawdopodobnie posiada je w pięciu bankach. Wedle relacji skarżącego z rachunków tych nie korzysta, i są one przedmiotem egzekucji administracyjnej i sądowej. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 243 §1 w związku z art. art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 ppsa) o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przez który to stan należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zgodnie z wolą ustawodawcy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach (art. 252 ppsa). Dokładność owych danych stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Trzeba też pamiętać, że o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie stan majątkowy strony ale również jej stan rodzinny (arg. ex art. 252 §1 ppsa). Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie przedstawił w sposób przekonywujący swojej sytuacji życiowej. Przechodząc do porządku nad kwestią wykazywanych przez skarżącego w deklaracji podatkowej z 2008 r. kosztów uzyskania przychodu, które są wyliczane w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu do jakiego instytucja została powołana i w związku z tym nie znajdują prostego przełożenia na rzeczywistą sytuacją majątkową strony a także zachowując umiarkowany sceptycyzm gdy chodzi o oświadczenie skarżącego, że środki sięgające 30.000 zł na opłacenie swego adwokata pozyskał ze sprzedaży wartościowych przedmiotów na giełdzie w K. (bo choć sytuacji takiej nie można wykluczyć, to jednak sprzedaż złotego zegarka [...] za 20.000 zł w podawany sposób kłóci się nieco z zasadami doświadczenia życiowego) i pomijając, że skarżący nie wykonał wezwania gdy chodzi o przedstawienie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych zwrócenia uwagi wymaga rzecz o znaczeniu fundamentalnym. Mianowicie, skarżący zdaje się nie dostrzegać, że nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów (por. postan. NSA w Warszawie z dnia 6 października 2004 r. GZ 71/04 a także postan. WSA w Gdańsku z 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). Stwierdził to zresztą wcześniej na gruncie procedury cywilnej Sąd Najwyższy formułując w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. (sygn. I CZ 37/67) tezę która zachowuje aktualność na kanwie rozstrzyganego przypadku, że "mąż ma obowiązek pomocy wobec żony także w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych i zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami tego obowiązku nie niweczy". Oczywistym pozostaje, że drugostronnie odnosi się to do żony. Ponieważ zaś udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe więc siłą rzeczy tak ważne było poznanie czy małżonka będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc biorąc pod uwagę i wysokość tego jednostkowego wpisu i sumę wpisów we wszystkich sześciu sprawach, które skarżący inicjuje przed tutejszym wojewódzkim sądem administracyjnym. Szkopuł w tym, że poprzez unikanie jednoznacznego wyjaśnienia tych kwestii skarżący uniemożliwił dokonanie jednoznacznej oceny jakie tak naprawdę są prawdziwe możliwości małżonki we wspomożeniu skarżącego. Jednocześnie, poza ogólnikowym stwierdzeniem, że małżonkowie nie mieszkają razem skarżący nie przytoczył żadnych, konkretnych okoliczności na podstawie których można byłoby wnioskować, że wyegzekwowanie od małżonki spoczywającej na niej powinności będzie albo utrudnione albo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego np. z uwagi na nadzwyczaj skomplikowany charakter wzajemnych relacji między tymi osobami. Skoro jednak taka była decyzja strony, to sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji życiowej skarżącego, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć też wypada, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Wreszcie skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 ppsa należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).