III SA/Kr 1245/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 9 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej A. G. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] 2020 r., znak: [...] Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu (dalej: Komisja) przyznała A. G. (dalej: skarżąca) stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 w kwocie 800 zł miesięcznie. Następnie Komisja decyzją z [...] 2020 r., znak: [...], za zgodą skarżącej, zmieniła wydaną przez siebie decyzję z [...] 2020 r., w ten sposób, że wysokość przyznanego skarżącej stypendium ustaliła na kwotę 850 zł, z zachowaniem dotychczas ustalonego okresu wypłaty tego stypendium. Pismem z 30 kwietnia 2021 r. Rektor Uniwersytetu wszczął postępowanie w sprawie uchylenia ww. decyzji w trybie nadzoru, o którym mowa w art. 86 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2018 r. o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 573) – dalej "u.p.s.w.n.", a następnie decyzją wydaną 9 lipca 2021 r., znak: [...] uchylił decyzję Komisji z [...] 2020 r., zmienioną decyzją z [...] 2021 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast według § 5 ust. 2 Regulaminu świadczeń studentów i doktorantów Uniwersytetu ustalonego, na podstawie delegacji ustawowej, wyrażonej w art. 95 ust. 2 u.p.s.w.n. świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta. Dalej organ podał, że na postawie informacji uzyskanych ze zintegrowanego systemu informacji o nauce i szkolnictwie, ustalił że skarżąca studiowała w latach 2014-2015 - 12 miesięcy, 2015-2016 - 12 miesięcy, 2016-2017 -12 miesięcy, 2017-2018 – 12 miesięcy, 2018-2019 - 12 miesięcy, 2019-2020 – 12 miesięcy, 2020-2021 – 10 miesięcy. W związku z tym, organ wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, tj. 4 grudnia 2020 r. skarżąca studiowała powyżej 72 miesięcy, bowiem okres 72 miesięcy studiowania upływał 30 września 2020 r. Organ zaznaczył, że skarżąca mimo skierowanego do niej pytania, nie podała, że w okresie od 25 lutego do 22 listopada 2019 r. studiowania poza Uniwersytetem. Rektor wskazał też, że art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy rozumieć w ten sposób, że studentowi przysługują świadczenia przez okres 6 lat liczonych w miesiącach, za każdy rozpoczęty miesiąc posiadania statusu studenta. Przy czym do okresu tego zalicza się okresu przebywania na urlopie, ale nie wlicza się przerw w nauce, np. po ukończeniu jednego kierunku, a przed rozpoczęciem kolejnego). W przypadku studiowania więcej niż jednego kierunku jednocześnie okres 72 miesięcy oblicza się raz. Organ odniósł się też do wykładni pojęcia "przysługuje" zawartego w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Wskazał, że na gruncie obowiązujących dotychczas przepisów regulujących problematykę świadczeń stypendialnych określenie "przysługuje" rozumiane było jednolicie, jako "należy się z mocy prawa". Zdaniem organu, fakt, że świadczenie się należy, nie oznacza, że osoba uprawniona ze świadczenia korzysta lub spełnia przesłanki do korzystania z niego, jak również, że ma obowiązek z tego świadczenia korzystać. Zdaniem organu powyższa wykładnia pozostaje w zgodzie z zasadą stosowaną jeszcze na gruncie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, która w art. 184 ust. 5 stanowiła, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Zdaniem Rektora nie można zgodzić się z takim rozumieniem pojęcia "świadczenie przysługuje", zgodnie z który jest to świadczenie, które zostało przyznane i wypłacane po spełnieniu wszystkich kryteriów. "Przysługują" bowiem też takie świadczenia, o które osoby zainteresowane mogą się ubiegać, ale z różnych powodów na to się nie decydują, a zatem żaden organ nie weryfikuje tego, czy spełniają kryteria uzyskania danego świadczenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji Rektora. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n. polegające na błędnej, dokonanej z przekroczeniem granic dozwolonej interpretacji prawniczej i metod wykładni pojęcia "'przysługuje" i w konsekwencji błędne uznanie, że skarżąca przekroczyła okres uprawnienia do pobierania stypendium Rektora; 2. art. 7 in fine k.p.a., przez zastosowanie sankcyjnej decyzji z pominięciem przesłanek słusznego interesu społecznego i zasad sprawiedliwości społecznej; 3. art. 80 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a, polegające na dowolnej, a nie swobodnej i wszechstronnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu jego istotnej części, w szczególności poprzez wliczenie do okresu 72 miesięcy prawa do stypendium rektora następujących okresów: a. okresy kiedy nie są wypłacane świadczenia stypendialne (dwa miesiące w każdym roku akademickim); b. okres urlopu dziekańskiego od 1 października 2015 r.– 30 września 2016 r., kiedy skarżąca nie posiadała uprawnień do pobierania stypendium i nie była czynnym studentem. W uzasadnieniu skarżąca podała, że organ obliczając 72 miesięczny okres uprawnienia do pobierania stypendium nie wziął pod uwagę okresu, kiedy przebywała na urlopie dziekańskim, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów i wszechstronnej analizy materiału dowodowego. W ocenie skarżącej, trudno zgodzić się było z przyjętym przez organ stwierdzeniem, że okres urlopu dziekańskiego, kiedy z zasady nie jest się czynnym studentem, należy wliczyć do okresu uprawnienia. Ponadto, w ocenie skarżącej, organ dokonał błędnej - zbyt wąskiej wykładni art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n. Ze wskazanego przepisu nie wynikało bowiem, aby odnosił się on do okresu posiadania statusu studenta, a jedynie do okresu faktycznego uprawnienia do pobierania/uprawnienia do pobierania. Zdaniem skarżącej, tak wąska interpretacja była pozbawiona sensu ponieważ intencją ustawodawcy jest ograniczenie okresu pobierania świadczeń przez tzw. "wiecznych studentów", a nie uniemożliwienie pobierania świadczeń osobom, które przebywały np. na urlopie od zajęć. W pierwszym wypadku cel ustawodawcy był jasny oraz zasadny w kontekście obciążeń budżetowych i zasad sprawiedliwości społecznej maksymalny okres kiedy można pobierać stypendium wynosił 6 lat. Trudno było jednak na tej podstawie przyjąć, że celem przepisu było uniemożliwienie pobierania stypendium osobie, która nigdy go nie pobierała (jak w tym przypadku), a dodatkowo do okresu "uprawnienia" wliczenie okresu urlopu dziekańskiego bez podania przyczyny oraz okresy wakacyjne, kiedy pobierać stypendium jednoznacznie nie można. Skarżąca podniosła, że status studenta samodzielnie i w oderwaniu od innych okoliczności nie powodował automatycznie uprawnienia do pobierania stypendium. Aby takie uprawnienia uzyskać, student musi spełnić szereg konkretnych przesłanek, po spełnieniu których aktualizuje się uprawnienie do pobierania stypendium. Skarżąca wskazał, że okres uprawnienia do pobierania stypendium nie jest tożsamy z okresem kiedy posiadała status studenta, bowiem w okresie od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. przebywała na urlopie bez podania przyczyny, wobec czego nie była w żaden sposób uprawniona do pobierania ani wskazanego, ani żadnej innej formy pomocy materialnej. Skarżąca podniosła też, że rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. Stypendia przysługują i są wypłacane maksymalnie 10 miesięcy w roku akademickim, w konsekwencji więc trudno jest się zgodzić z przyjętym przez organ systemem obliczeń opartym wyłącznie na posiadaniu statusu studenta, skoro przez dwa miesiące w roku kalendarzowym student nie posiada uprawnienia do pobierania stypendium - taka interpretacja powoduje rażącą niespójność, albowiem trudno jest uznać że okresy w których nie wypłaca się świadczeń są okresami kiedy teoretycznie przysługuje stypendium. Skarżąca na poparcie podniesionej argumentacji wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 listopada 2020 r., III SA/Kr 638/20. Ponadto, zdaniem skarżącej, organ w uzasadnieniu decyzji pominął taką interpretację normy ustawowej z art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n., która umożliwiałaby najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych, w tym zasady proporcjonalności i słusznego interesu obywateli. W odpowiedzi na skargę pełnomocniczka organu wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. W końcowej części wskazała, że powołany w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którym jednym z problemów była kwestia wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. będzie przedmiotem dalszej analizy, ponieważ w sprawie tej dotyczącej Uniwersytetu, została złożona skarga kasacyjna organu, byłoby więc przedwczesne czynienie na tej podstawie ustaleń w zakresie spornej wykładni powołanego przepisu. Na rozprawie pełnomocniczka skarżącej podtrzymała skargę wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocniczka organu podtrzymała argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna ponieważ rację miała skarżąca, że organ dokonał błędnej interpretacji ww. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 18 grudnia 2021 r.). Przepis w ówczesnym brzmieniu stanowił, stypendia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Co więcej, wobec wliczenia do 6 letniego okresu również okresów studiowania rozpoczętych przed 1 października 2018 r. – Sąd zauważa, że do 6 – letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u,p.s.w.n. nie należało wliczać okresu przysługiwania świadczeń przed wejściem w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. przed 1 października 2018 r.). W związku z powyższym Sąd akceptuje i uznaje za własne poglądy sądów administracyjnych dotyczące interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Co więcej, poglądy te są akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalał skargi kasacyjne uczelnianych organów stypendialnych (por. wyrok NSA: z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21; z 3 listopada 2021 r., III OSK 4304/21; z 15 grudnia 2021 r., III OSK 4519/21; z 13 stycznia 2021 r., III OSK 4740/21). Sąd zaznacza przy tym, że w szczególności Naczelny Sąd Administracyjny ww. wyrokiem z 3 listopada 2021 r., III OSK 4304/21 oddalił skargę kasacyjną organu od powołanego w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 listopada 2020 r., III SA/Kr 638/20. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Jak słusznie zaakcentował Sąd Wojewódzki, użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. pojęcie «przysługiwania świadczenia» nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem «przysługiwania statusu studenta», należy je bowiem rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą zaś przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Świadczenia nie przysługują z samego faktu bycia studentem...". W dalszej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do treści uzasadnienia projektu ustawy, zasad konstytucyjnych, a także powołał przykładowo wyroki sądów administracyjnych dotyczące wykładni spornego przepisu. Zdaniem orzekającego Sądu wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organ, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium (ściślej ujmując, jego otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekający w sprawie organ błędnie zaliczył cały okres statusu studenta skarżącej jako istotny przy ustaleniu, czy skarżąca posiadała prawo do przyznanego jej stypendium. W ponownym postępowaniu, wszczętym zawiadomieniem z 30 kwietnia 2021 r. (k. 74 akt administracyjnych) organ weźmie pod uwagę ocenę prawną, wynikającą z uzasadnienia orzeczenia, którą będzie związany na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, którego kierunek również wynika z niniejszego wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt I wyroku), a także zasądził od organu na rzecz skarżącej (pkt II) poniesione przez nią koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego (480 zł) i poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) – zgodnie z art. 200 i 205 §1 powołanej ustawy. Koszty zastępstwa procesowego zostały ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).