III SA/Kr 1263/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. L.C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala. Wójt Gminy postanowieniem z dnia [...] 2019 r. znak: [...], odmówił skarżącej H. L. C. wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci B. Z. oraz W. Z. za okres 2008/2009. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek strony z dnia 1 sierpnia 2019 r. dotyczył ponownego ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sprawie rozstrzygniętej już ostateczną decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...], co uzasadniało podjęcie takiego rozstrzygnięcia. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik H. L. C. podniosła, że ustalone przez organ l instancji okoliczności faktyczne dotyczące wymeldowania córki są nieprawdziwe, ponieważ dzieci uczęszczały do szkoły w B, a poprzednio wydana decyzja w tej sprawie jest krzywdząca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 22 października 2019 r. znak: [...], utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] organ l instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, odmówił przyznania H. L. C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci za okres od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r. Z uwagi na fakt, że odwołanie od powyższej decyzji zostało złożonego z uchybieniem ustawowego terminu Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2018 r. znak: [...] odmówiło stronie przywrócenia terminu na dokonanie tej czynności. Z kolei skarga pełnomocnika skarżącej została oddalona wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 27/19. Nadto organ wskazał, że pismami z dnia 12 marca 2019 r. oraz z dnia 12 kwietnia 2019 r. pełnomocnik strony zwróciła się do GOPS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci, podnosząc identyczne argumenty jak w poprzednim postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...] 2019 r. organ l instancji odmówił wszczęcia postępowania, argumentując, iż sprawa została już rozstrzygnięta prawomocną decyzją z dnia [...] 2018 r. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] rozpoznając zażalenie strony utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W dniu 1 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącej po raz kolejny zwróciła się o ponowne rozpoznanie sprawy związanej z odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2008/2009, podnosząc tożsame, co w poprzednio złożonym wniosku argumenty. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku wydane zostało ww. postanowienie z dnia [...] 2019 r. Kolegium następnie wyjaśniło, że postanowienie wydane w trybie art. 61 a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także przed wydaniem postanowienia nie prowadzi postępowania administracyjnego, zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. W postanowieniu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Oznacza to, że zastosowanie tej instytucji powinno być ograniczone, co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. SKO podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie taka właśnie sytuacja zaistniała, ponieważ wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie wskazuje na żadne nowe okoliczności faktyczne, które nie byłyby wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy decyzją ostateczną. W sprawie niniejszej występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym. W postępowaniu administracyjnym zaś niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeśli wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym, przedmiotowym, dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie H. L. C. zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę do wydania przez Kierownika GOPS postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Skarżąca podniosła tożsame argumenty co w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej - p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji (postanowienia) podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym i uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r. znak: [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. znak: [...], odmawiające skarżącej H. L. C. wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci B. Z. oraz W. Z. za okres 2008/2009. Podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był m.in. przepis art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – dalej k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. "Uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. nie uzyskały definicji legalnej ani też nie zostały w innym sposób skonkretyzowane w przepisach procedury administracyjnej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być dostrzegalne prima facie, obiektywne, których ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może więc mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2671/13, publ. CBOSA). Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której w każdym, nawet najbardziej skomplikowanym przypadku, organ bez zastosowania reguł dowodowych przewidzianych przepisami procedury administracyjnej, nadużywając instytucji określonej w art. 61a § 1 k.p.a., niejako "wewnętrznie" dokonywałby ustaleń prowadzących do odmowy przeprowadzenia postępowania z udziałem strony. W doktrynie oraz orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęto, że jedną z "uzasadnionych przyczyn" zobowiązujących organ administracji publicznej do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2015, s. 383- 384 oraz podane tam piśmiennictwo, a także wyroki NSA z dnia – 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 493/13 czy z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II OSK 1395/12, CBOSA). Wszczęcie postępowania przez organ administracji w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną narusza bowiem zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz zasadę pewności obrotu prawnego. Decyzja organu administracji, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie uchyloną na podstawie odpowiednich przepisów k.p.a., jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata). Warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a ze względu na wcześniejsze rozstrzygniecie sprawy jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem decyzji ostatecznej oraz powtórnym wnioskiem o jej prowadzenie. Tożsamość sprawy uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania zachodzi jedynie wówczas, gdy w obu sprawach występują te same strony, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym (por. wyrok NSA z 4 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1244/17). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca działając przez pełnomocnika, wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2019 r. zwróciła się o ponowne rozpoznanie sprawy związanej z odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2008/2009, objętej wnioskiem z dnia 29 maja 2005 r. We wniosku skarżąca podniosła, że w tym okresie była matką samotnie wychowującą dzieci, ich ojciec nie płacił alimentów, nie zajmował się nimi. Podkreśliła, że dzieci uczęszczały do szkoły w B. Wiosek ten był kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie z tożsamą argumentacją, wcześniejsze datowane były na dzień 12 marca 2019 r. oraz 12 kwietnia 2019 r., a postępowanie w ich przedmiocie zakończyło się wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowienia z dnia [...] 2019 r. utrzymującego w mocy postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. odmawiającego wszczęcia postępowania. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wniosek skarżącej z dnia 29 maja 2009 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione do alimentów B. Z., W. Z. został rozpoznany przez Wójta Gminy, w ten sposób, że decyzją z dnia [...] 2018 r. znak: [...] w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, odmówił on przyznania H. L. C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych małoletnich dzieci za okres od 1 maja 2009 r. do 30 września 2009 r. Z uwagi na fakt, że odwołanie od powyższej decyzji zostało złożonego z uchybieniem ustawowego terminu Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2018 r. znak: [...] odmówiło stronie przywrócenia terminu na dokonanie tej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi prawomocnym wyrokiem z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 27/19, oddalił skargę H. L. C. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrok wobec jego niezaskarżenia jest prawomocny. Decyzja z dnia [...] 2018 r. pozostaje w obrocie prawnym. W tym stanie faktycznym stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo odmówiły skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci B. Z. oraz W. Z. za okres 2008/2009. Kwestia bowiem ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego objętego wnioskiem z dnia 29 maja 2005 r. została rozstrzygnięta ww. decyzją ostateczną z dnia [...] 2018 r. Niewątpliwym jest, że niniejsza sprawa jest tożsama ze sprawą, zakończoną ww. decyzją ostateczną, dotyczy bowiem tych samych stron, tego samego przedmiotu, a do tego nie zmieniły się również okoliczności faktyczne sprawy. Skoro więc wniosek z dnia 1 sierpnia 2019 r. był w istocie tym samym żądaniem, w przedmiocie którego wydana została decyzja ostateczna, uznać należy, że ostateczność ww. decyzji Wójta Gminy odnosi taki skutek, że zamyka organowi możliwość prowadzenia kolejnego postępowania administracyjnego w tej samej sprawie. Dla wszechstronnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, wyjaśnić należy, że wniosek z 1 sierpnia 2019 r. nie był przedmiotem żądania złożonego w którymś z trybów nadzwyczajnych. Podsumowując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny przedmiotowej był oczywisty i nie wymagał prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Podkreślić przy tym trzeba, że przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tam samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.