III SA/Kr 130/22

WyrokWSA w Krakowie2022-05-24

Skład orzekający: Hanna Knysiak-Sudyka, Elżbieta Czarny-Drożdżejko, Ewa Michna

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy córka sprawująca faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że córka nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczową przeszkodą było pozostawanie ojca w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że obowiązek opieki w pierwszej kolejności spoczywa na małżonku, a w sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji (rodzeństwo), powinny one podzielić się tym obowiązkiem, a niekoniecznie jedna osoba ma pobierać świadczenie.
Stan faktyczny
Skarżąca D. P. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem E. P., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności (nie powstała przed 25. rokiem życia) oraz na fakt, że ojciec posiada małżonkę, która nie jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżąca zaskarżyła decyzję SKO, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalenie skargi.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 12 listopada 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17 ust.1, ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 596), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej D. P. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. P. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 30 czerwca 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. P., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2018 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Po rozpoznaniu ww. wniosku, Wójt Gminy, decyzją z dnia [...] 2021 r., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem E. P. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż data powstania niepełnoprawności u E. P. nie powstała przed 25 rokiem życia. Zgodnie z orzeczeniem nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 lutego 2017 r. czyli od 54 roku życia. Ponadto organ I instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z uwagi na fakt, że E. P. posiada małżonkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Opisaną we wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Niezależnie od powyższego, Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. W szczególności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że przepis ten nie ingeruje w stosunki rodzinne, jak też nie kwestionuje obowiązków ciążących na dzieciach względem rodziców, a wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie zawsze jednak realizacja własnych obowiązków moralnych oraz prawnych wynikających ze stosunków rodzinnych będzie łączyła się z możliwością uzyskania świadczenia finansowanego ze środków publicznych. Jak wynika z akt sprawy E. P. pozostaje w związku małżeńskim z M. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności - co wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Natomiast decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ odwoławczy podkreślił, że nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej. Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, iż w przypadku, gdy stan zdrowia matki skarżącej uległ pogorszeniu, może ona ubiegać się o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi skarżącej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na powyższą decyzję skarżąca D. P., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnego, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., na mocy której odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie jako podstawę prawną utrzymania w mocy decyzji organu I instancji Kolegium wskazała art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tym niemniej należy uznać to za oczywistą pomyłkę i przyjąć, że utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji nastąpiło na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19). Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem E. P., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, o symbolu 11-I i 05-R, przy czym niepełnosprawność istnieje od 3 lutego 2017r. Z załączonych szpitalnych kart informacyjnych wynika, że u E. P. rozpoznano liczne schorzenia, między innymi guz płuca prawego, cukrzycę typu 1, nefropatię cukrzycową, kamicę nerki prawej, miażdżycę zarostową tętnic kończyn dolnych, posocznicę, stan po kończyny dolnej lewej, nikotynizm przewlekły. Skarżąca zamieszkuje razem ze swoim ojcem E. P. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca w maju 2021r. zrezygnowała z pracy celem sprawowania opieki nad ojcem. Zakres czynności wykonywanych przez skarżącą podczas opieki nad niepełnosprawnym ojcem to: pomoc przy codziennej higienie, ubieranie, mierzenie ciśnienia (raz dziennie), podawanie insuliny (4 razy dziennie), podawanie leków do 3 razy dziennie i zakrapianie oczu, ponadto w zależności od potrzeb: sprzątanie, pranie, robienie zakupów, wykupywanie i podawanie leków, wizyty w placówkach medycznych, wyjście na spacer. Należy również podkreślić, że E. P. oprócz skarżącej ma jeszcze dwie córki: J. P., która pracuje oraz P. P., która poszukuje pracy. Oprócz tego E. P. ma jeszcze żonę M. P., która nie jest osobą niepełnosprawną. Z załączonego zaświadczenia wynika, że leczy się ona w poradni zdrowia psychicznego, a dodatkowo z wywiadu środowiskowego, że ma głęboką depresję. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I jak i II instancji nastąpiła przede wszystkim ze względu na fakt, że E. P. posiada żonę, która nie ma orzeczonej niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zaszła więc negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W jednym z wyroków Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Niewłaściwa jest zatem wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z 23.03.2022 r., I OSK 2298/21, LEX nr 3338230). Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności co do osoby jej wymagającej, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). W niniejszej sprawie nie zostały wskazane takie obiektywne przeszkody uniemożlwiające sprawowanie opieki przez małżonkę E. P. W aktach sprawy znajduje się bowiem jedynie zaświadczenie, że M. P. leczy się w poradni zdrowia psychicznego. Nie ma natomiast żadnych zaświadczeń które wskazywałyby na faktyczną jednostkę chorobową i stan zaawansowania choroby, jak również stwierdzenia, czy tenże stan wyklucza sprawowanie opieki. Co więcej skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien był wiedzieć jakie dokumenty należy dołączyć do sprawy i jakie okoliczności udowodnić, aby uzasadnić przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak gdyby nawet przyjąć w niniejszej sprawie, że matka skarżącej nie może tejże opieki sprawować, to oprócz skarżącej E. P. ma jeszcze dwie córki, przy czym jedna pracuje, a druga poszukuje pracy. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osoba niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne, a więc dla której będzie to najwygodniejszym rozwiązaniem. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej rodzeństwo są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec E. P. w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie jest wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne przeszkody wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby. W tym jednak przypadku nie sposób przyjąć, że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwia wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec E. P. Należy także podnieść, że ustawodawca przewidział w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.), iż usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone przez Ośrodki Pomocy Społecznej mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Stąd skarżąca może mieć zapewnioną niezbędną pomoc również na tej podstawie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło