III SA/Kr 1402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zakupu żywności postanawia: odmówić ustanowienia adwokata. W dniu 12 grudnia 2013 r. (data prezentaty Sądu) skarżący G. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a na jego majątek składa się piętro w starej kamienicy o powierzchni ok. 100 m2, przy czym czynsz za wynajem lokali mieszkalnych zajął komornik w związku z zadłużeniem alimentacyjnym. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Na dochód skarżącego składa się jedynie zasiłek stały w kwocie 529 zł. Skarżący otrzymuje też pomoc z Caritasu oraz Arcybractwa [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż ma 60 lat i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, do tego choruje na przewlekłe choroby, a na leki wydaje 100 zł. Skarżący podał również, iż na hotel wydaje miesięcznie 620 zł. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1402/13 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nadużywa instytucji prawa pomocy, gdyż inicjuje szereg spraw przed Sądem, których przedmiotem są decyzje organów wywołane zachowaniem skarżącego, który nie podjął negocjacji w celu zawarcia kontraktu socjalnego. Referendarz sądowy wskazał również na wątpliwości związane z potrzebą ustanawiania pełnomocnika na etapie postępowania przed sądem I instancji. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, w którym nie zgodził się z twierdzeniami referendarza, że nadużywa prawa pomocy. Wezwany przez Sąd do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, G. P. nadesłał: pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z których wynika, że łączny dług alimentacyjny skarżącego wynosi 139533,38 zł, umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą w dniu 1 kwietnia 2013 r. pomiędzy skarżącym a M. B., paragony wystawione przez Przedsiębiorstwo [....] "A" w K Sp. z o.o. za pobyt skarżącego w dniach od 31 grudnia 2013 r. do 5 stycznia 2014 r. na kwotę 100 zł, w dniach od 5 do 31 stycznia 2014 r. na kwotę 520 zł, w dniach od 31 stycznia do 20 lutego 2014 r. na kwotę 400 zł, w dniach od 20 do 25 lutego 2014 r. na kwotę 100 zł, w dniach od 25 do 28 lutego 2014 r. na kwotę 60 zł, wyciągi z rachunku bankowego za grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r., dowody wypłacenia skarżącemu z Arcybractwa [...] w K kwot po 300 zł w maju i listopadzie 2013 r. Dodatkowo skarżący oświadczył, iż opłaty za hotel pokrywa z pieniędzy otrzymanych z zasiłku stałego, od Arcybractwa oraz z pieniędzy z wygranych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie są wiarygodne informacje podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dodatkowych wyjaśnieniach złożonych na wezwanie Sądu. Skarżący wskazał, iż jego jedynym dochodem jest zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie, zaś na jego wydatki składają się: opłata za hotel (620 zł) i wydatki na leki (100 zł). Już z samego zestawienia tych kwot wynika, że wydatki skarżącego przekraczają jego dochody. Jak wynika z dodatkowych wyjaśnień skarżącego, otrzymał on wprawdzie pomoc z Arcybractwa [...] w K w kwocie 300 zł, jednak pomoc ta nie ma charakteru stałego, uzyskał ją jedynie w maju i listopadzie 2013 r. Z urzędu Sądowi wiadomo, że w licznych sprawach (m.in. III SA/Kr 1006/13, III SA/Kr 1007/13, III SA/Kr 1009/13 i III SA/Kr 1010/13) skarżący przedłożył pismo z dnia 22 stycznia 2014 r. z Konsulatu Generalnego USA, z którego wynika, że nie pobiera żadnych świadczeń rentowo-emerytalnych z Social Security Administration oraz oświadczył, że nie pobiera żadnych innych świadczeń. Z treści skargi wynika również, iż pomoc jaką skarżący otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej jest bardzo ograniczona: od 1 października 2012 r. skarżący nie otrzymuje zasiłku okresowego, a w okresie od września do grudnia 2012 r. oraz od stycznia do czerwca 2013 r. odmówiono przyznania mu zasiłków celowych na żywność, lekarstwa, opłatę za hotel, środki czystości. Z oświadczeń skarżącego oraz ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika zatem, że skarżący – pomimo braku wykazania wystarczających źródeł dochodu – ponosi wydatki ten dochód przewyższające. Skarżący dysponuje bowiem środkami na pokrycie wyżej wskazanych wydatków w wysokości ok. 720 zł miesięcznie, czyli w wysokości przewyższającej wskazywane przez niego miesięczne dochody. Dodać przy tym należy, że wykazywane przez skarżącego dochody nie pozwalają na pokrycie samych wydatków na hotel i leki, a przecież skarżący musi ponosić także wydatki na zakup odzieży, żywności i środków czystości. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w swoich wyjaśnieniach skarżący nie podał jednak jaką kwotę przeznacza na zakup odzieży, żywności i środków czystości, chociaż jak sam przyznał w skardze, jest cukrzykiem i musi stosować odpowiednią dietę. W piśmie z dnia 18 marca 2014 r. skarżący oświadczył, iż opłaty za hotel pokrywa z pieniędzy otrzymanych z zasiłku stałego, od Arcybractwa [...] z wygranych spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Jak to już jednak zostało wyżej wskazane pomoc jaką skarżący otrzymuje z Arcybractwa [...] w K nie ma charakteru stałego, gdyż skarżący uzyskał ją jedynie w maju i listopadzie 2013 r. Co więcej analiza spraw jakie toczyły się przed tut. Sądem ze skarg G. P. wskazuje, iż były to sprawy z zakresu pomocy społecznej, w których skarżący, na mocy art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., był zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W sprawach tych Sąd nie zasądzał na rzecz skarżącego żadnych kwot pieniężnych, a jedynie przyznawał wynagrodzenie reprezentującym skarżącego pełnomocnikom z urzędu. Twierdzenia skarżącego co do środków pieniężnych, z których pokrywa opłaty za hotel nie są zatem wiarygodne. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że ujawnione przez skarżącego dochody nie pokrywają faktycznie ponoszonych przez niego wydatków, a zatem skarżący korzysta z innych źródeł dochodu, których nie chce ujawnić. Skarżący podaje, że osiąga niski dochód, ale w żaden sposób nie wykazał, w jaki sposób wystarcza mu on na pokrycie jego wydatków. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że skarżący we wniosku wskazał, że jest właścicielem piętra w kamienicy, na którym znajdują się trzy mieszkania oraz że te mieszkania wynajmuje. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdził, że czynsz z najmu lokali zajął komornik w związku z jego długami alimentacyjnymi, natomiast w skardze podał, że czynsz przekazuje synom. Co do sposobu przeznaczenia dochodów uzyskiwanych z czynszu za wynajem skarżący jest zatem niekonsekwentny. Skarżący stwierdził również, że nie może sprzedać tej nieruchomości, gdyż pozbawiłby dzieci stałego dochodu z czynszu. Skoro jednak czynsz zajął komornik, to synowie skarżącego i tak nie mogą otrzymywać pieniędzy z czynszu. Natomiast sprzedaż przedmiotowej nieruchomości pozwoliłaby skarżącemu na spłatę lub chociaż zmniejszenie zadłużenia z tytułu zaległości alimentacyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony (postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 637/13, LEX nr 1361661). Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego odnośnie wysokości jego dochodu. Okoliczności podane przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie zostały przez niego należycie uzasadnione i uprawdopodobnione, nie zostały więc spełnione wymogi sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a.