III SA/Kr 1467/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2023 r., nr SKO.Soc/4116/1005/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r. nr SKO.Soc/4116/1005/2023 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Słomniki z dnia 31 stycznia 2023 r., nr GOPS.5160.161.2023, którą odmówiono M. K. przyznania dodatku węglowego. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, ust. 2 ust. 7, ust. 16 i ust. 15g ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.). Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Odmowę przyznania ww. dodatku organ I instancji w ww. decyzji uzasadnił tym, że był to kolejny wniosek z tego samego adresu. M. K. odmówiono przyznania dodatku węglowego, gdyż nie zostały podjęte żadne działania formalne prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. podniósł, iż dodatek został przyznany z tego samego adresu innemu wnioskodawcy, który złożył wniosek dzień po nim. Odnośnie wywiadu środowiskowego wskazał, iż w jego domu nie było żadnego pracownika gminy, który przeprowadzałby wywiad. Odwołujący opisał swoją sytuacje i sposób w jaki ogrzewał dom i wskazał, iż jest tylko jedno wejście do jego budynku. Kolegium uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie wskazało, że stosownie do art. 2 ust. 3a i 3b ustawy o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.) w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem, a w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Podczas przeprowadzonego w dniu 27 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego, ustalono, że M. K. z M. K.1 zamieszkuje parter budynku, a odrębne gospodarstwo domowe zajmuje piętro budynku. Wywiad ten został podpisany przez M. K. Formalnie jego lokal mieszkalny nie został wydzielony do dnia 30 listopada 2022 r, (oświadczenie z dnia 16 grudnia 2022 r.), a więc, w ocenie SKO, prawo do dodatku węglowego nie przysługuje. Ponadto jak wynika z uzasadnienia przedmiotowej decyzji na adres wskazany we wniosku był już wypłacony dodatek węglowy na wniosek złożony jako pierwszy. Na ww. decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł M. K., zarzucając naruszenie przepisów postepowania mających istotny wpływ na wynika sprawy oraz art. 2 ust. 3b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Powodem odmowy przyznania tego dodatku był fakt wypłacenia dodatku węglowego na adres wskazany we wniosku. Przede wszystkim zaznaczenia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w sprawie z wniosku M. K. orzekało na nieaktualnym stanie prawnym – to jest w oparciu o ustawę o dodatku węglowym 5 sierpnia 2022 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.). W dniu wydania zaskarżonej decyzji tj. 30 czerwca 2023 r. powinien mieć zastosowanie stan prawny uregulowany ustawą z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm., dalej jako: "u.d.w."), w szczególności zawarte w niej przepisy art. 2 ust. 3c i art. 2 ust. 3d tej ustawy. Kolejną istotną wadą tej decyzji jest rozbieżność pomiędzy przepisami wskazanymi w jej sentencji (tj. art. 2 ust. 1, ust. 2 ust. 7, ust. 16 i ust. 15g u.d.g., Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.) a przepisami powołanymi w uzasadnieniu (tj. art. 2 ust. 12, art. 2 ust. 15, art. 2 ust. 3a i 3b u.d.w., Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.). Ponadto organ II instancji w ogóle nie odniósł się do zarzutów i argumentacji strony, zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Powyższe stanowi istotne naruszenie art. 15 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy na obowiązującą w dniu wydania zaskarżonej decyzji regulację dotyczącą uprawnienia do dodatku węglowego osób zamieszkujących pod jednym adresem w kilku odrębnych gospodarstwach domowych, która zawarta jest w art. 2 ust. 3a – 3d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm., dalej jako: "u.d.w."). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a u.d.w.). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.). W przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c u.d.w.). W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową ( art. 2 ust. 3d u.d.w.). Analiza przywołanych przepisów, jak i pozostałych uregulowań ustawy, prowadzi do wniosku, że co do zasady dodatek węglowy przyznawany jest na gospodarstwo domowe. Wyjątek od tej reguły przewidziany został w art. 2 ust. 3a u.d.w., gdzie wskazuje się, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Ustawodawca zastrzegł jednakże, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Szczególnego zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że zgodnie z dominującą, aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, aprobowany jest pogląd, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie uzależniają udzielenia wsparcia finansowego w zakupie paliwa stałego od podjęcia kroków formalnych o nadanie dodatkowego (nowego) numeru porządkowego dla nieruchomości, tudzież od wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 673/23), a brak złożenia wniosku w tym przedmiocie pozostaje bez wpływu na prawo do uzyskania dodatku węglowego (tak np. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 383/23; WSA w Gliwicach w wyroku z: 7 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 653/23; 14 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 766/23, WSA w Bydgoszczy w wyroku z 5 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 391/23; opubl. CBOSA). Zatem brak podjęcia kroków formalnych prowadzących do nadania odrębnego adresu lokalowi, który się zajmuje, nie wyklucza uprawnienia do uzyskania dodatku węglowego. Zatem, wbrew temu co stwierdził organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji z 31 stycznia 2023 r. w tej sprawie nie było niezbędne, aby skarżący podjął formalne kroki do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania, bowiem dla spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c ustawy (tj. braku możliwości ustalenia do 30.11.2022 r. odrębnego adresu) wystarczyło jedynie jego oświadczenie złożone w tym przedmiocie. Za takim rozwiązaniem opowiedziało się już orzecznictwo sądowoadministracyjne - por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23, z dnia 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 32/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. II SA/Łd 299/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 673/23, 19 stycznia 2024 r., sygn. III SA/Kr 1297/23), które jednocześnie akcentuje potrzebę dokonania oceny tegoż oświadczenia w kontekście zaistnienia wszystkich warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c ustawy o dodatku węglowym. Skarżący w oświadczeniu z 16 grudnia 2022 r. podał, że nie podjął kroków formalnych zamierzających do nadania odrębnego adresu ponieważ koszty podziału budynku są dla niego za wysokie (k. 6 akt administracyjnych). Z kolei w notatce z wywiadu środowiskowego (k. 7,8 a.a.) podano m.in., że lokal może być użytkowany zupełnie niezależnie od drugiego lokalu w tym samym budynku. Podkreślenia też wymaga, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 210/23). Przyznanie dodatku węglowego kilku gospodarstwom domowym usytuowanym pod jednym adresem odnosi się do sytuacji, w których faktycznie i bezsprzecznie pod tym samym adresem zamieszkują odrębne gospodarstwa domowe, które zajmują odrębne lokale mieszkalne. Jako niemającą znaczenia z punktu widzenia prawa do dodatku węglowego jest przyczyna braku ustalenia odrębnych numerów porządkowych dla lokali znajdujących się pod tym samym adresem. Przepisy ustawy nie wprowadzają bowiem wymienionego przez organy "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu. Wobec tego wykazanie, iż przesłanka niemożliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych została spełniona, może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony, co w niniejszej sprawie rzeczywiście miało miejsce. Organy bowiem z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości możliwe jest ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby, aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego zajmowanemu przez siebie lokalowi (por. wyrok WSA w Gliwicach z 11 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 355/23; wyrok WSA w Bydgoszczy z 20 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Bd 451/23; wyrok WSA w Gliwicach z 29 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Gl 391/23, wyrok WSA w Bydgoszy z 12 września 2023 r., sygn. II SA/Bd 417/23 dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query"). Odmienne stanowisko organów doprowadziłoby bowiem do usankcjonowania nałożenia na skarżącego obowiązku, który nie wynika z ustawy. Pozbawione podstaw prawnych pozostaje zatem uzależnienie przyznania skarżącemu wsparcia w postaci dodatku węglowego od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Na tym tle słusznie WSA w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. II SA/Gl 633/23 dopatrzył się naruszenia wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności, powtórzonej w art. 6 k.p.a. jako jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego. Podsumowując, jeszcze raz należy podkreślić, że ustawodawca nie wprowadził forsowanego przez organ I instancji wymogu, aby okoliczność braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania miała być ustalona na skutek podjęcia przez stronę formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też potwierdzenia innym, konkretnym dowodem. Wskazać należy, że organy dysponują wiedzą (na podstawie posiadanych dokumentów i rejestrów) o rodzinie skarżącego (od jak dawna mieszka/gospodaruje pod wskazanym adresem, kto jest właścicielem domu i płatnikiem podatku od nieruchomości) oraz czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Numer porządkowy budynku co do zasady nadawany jest z urzędu i należy do zadań własnych gminy, wyjątkiem od tej zasady jest złożenie wniosku o nadanie numeru porządkowego przez zainteresowanych. Fakt, że ustalanie numerów porządkowych oraz zakładanie i prowadzenie ewidencji miejscowości, ulic i adresów należy do zadań gminy sprawia, że organy z urzędu posiadają wiedzę czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Należy też pamiętać, że nie jest możliwe nadanie odrębnego adresu lokalowi, który nie stanowi odrębnej nieruchomości, tj. nie został wyodrębniony w rozumieniu ustawy o własności lokali, a z kolei zgodnie z art. 7 tej ustawy odrębną własność lokalu można ustanowić w drodze umowy lub jednostronnej czynności prawnej właściciela nieruchomości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1322/23, z 6 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1170/23). Zdaniem WSA w Krakowie, organy orzekające w sprawie dodatku węglowego w toku ponownego rozpoznania sprawy winny odkodować przesłankę "zamieszkiwania pod jednym adresem w odrębnych lokalach" nie w aspekcie odrębnej własności lokalu mieszkalnego lecz odrębności lokalu w sensie funkcjonalnym. Zatem możliwość funkcjonowania takiego odrębnego lokalu w kontekście art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym nie może być uzależniona od spełnienia warunku samodzielności lokalu mieszkalnego w kontekście ustawy o własności lokali. Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę, że przesłanka zawarta w art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym jest spełniona w razie oświadczenia, że nie było możliwe w terminie do 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem w odrębnych lokalach, a o zasadności wniosku o wypłatę dodatku węglowego dla odrębnego gospodarstwa domowego rozstrzyga nie tylko to, czy wniosek złożono dla tego samego adresu miejsca zamieszkania, ale także i to czy pod tym samym adresem odrębne gospodarstwo domowe zajmuje odrębny lokal i wykorzystuje oddzielne lub współdzielone źródła ogrzewania. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w tej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także prawa materialnego tj. art. 2 ust.3c i art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym poprzez jego nieuwzględnienie. W ponownym postępowaniu organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu; ustalą przy tym czy w ogóle wskazane we wniosku źródło ogrzewania na paliwo stałe znajdujące się w budynku zamieszkałym przez skarżącego zostało zgłoszone lub wpisane w wymaganym terminie do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jak tego wymagał art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. W aktach administracyjnych brak jest w ogóle tego typu ustaleń. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.