III SA/Kr 1486/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skarg B. O. i J. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania skargi oddala. Wojewoda decyzją z dnia 1 września 2021 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.; zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. B. imieniem małoletniej J. B. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekającej o wymeldowaniu małoletniej J. B. z pobytu stałego pod adresem: K, uchylił zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w całości i orzekł o odmowie wymeldowania małoletniej J. B. z miejsca pobytu stałego z budynku nr [...] w K. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie małoletniej J. B. - jak również jej matki M. B. oraz siostry E. B. - z miejsca pobytu stałego z budynku nr [...] w K zostało wszczęte z wniosku skarżącego – B. O., właściciela przedmiotowej nieruchomości. Skarżący we wniosku z dnia 29 września 2020 r. poinformował, że synowa M. B. wraz z obiema swoimi córkami (E. i J.) opuściły dobrowolnie w dniu 4 marca 2019 roku budynek nr [...] w K, a obecnie jest w trakcie rozwodu z jego synem, z którym razem wcześniej zamieszkiwali wraz z obiema córkami. Burmistrz Miasta i Gminy uznał, że doszło do opuszczenia przez małoletnią J. B. miejsca jej pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności i decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekł o wymeldowaniu J. B. z miejsca pobytu stałego z budynku nr [...] w K. Od powyższej decyzji działająca imieniem J. B. matka M. B. wniosła odwołanie do Wojewody, w którym przede wszystkim podkreśliła, iż wymeldowanie osób, które jedynie czasowo wyprowadziły się, uciekając przed przemocą w rodzinie, kłóci się nie tylko z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, ale i przepisami prawa. Okoliczność bowiem, że odwołujące uciekły z domu, w żaden sposób nie oznacza, iż nie mają zamiaru tam powracać - zwłaszcza, że organ w swoich ustaleniach potwierdził, że już wcześniej wyprowadzały się z powodu przemocy i powracały po uspokojeniu sytuacji. Nadto w świetle zgromadzonego materiału nie można przyjąć, że odwołujące trwale i dobrowolnie opuściły stałe miejsce pobytu, w sytuacji, kiedy uciekały przed przemocą. Odwołująca się wniosła o przeprowadzenie dowodu, z nieprawomocnego wyroku w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym, II Wydział Karny o sygn. [...] na okoliczność, że J. B. został skazany na karę 2 lat bezwzględnego pozbawienia wolności za znęcanie nad powódką, a nadto w tej sprawie został orzeczony środek karny w postaci zakazu zbliżania J. B. do żony i dzieci (tj. odwołujących się). Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że kwestie z zakresu ewidencji ludności regulują przepisy ustawy o ewidencji ludności z 24 września 2010 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.). Organ powołał treść art. 28 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności i podniósł, że analizując przedmiotową sprawę pod kątem opuszczenia przez J. B. budynku nr [...] w K nie podziela stanowiska Burmistrza Miasta i Gminy wyrażonego w zaskarżonej decyzji i stwierdza, że w niniejszej sprawie meldunkowej nie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ strona objęta wnioskiem o wymeldowanie nie opuściła rzeczonego lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Okoliczność nieprzebywania J. B. w miejscu stałego zameldowania w budynku nr [...] w K jest bezsporna, niemniej jednak kwestią wymagającą wyjaśnienia było ustalenie, czy taki stan wynikał z woli wymienionej, czy też był następstwem innych działań niezależnych od wymienionej. Stan obiektywnego "nieprzebywania" nie jest jeszcze dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. Nie przesądza też o trwałym opuszczeniu przebywanie przez osobę w innym lokalu. Niezbędnym jest bowiem zobiektywizowanie się zamiaru trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego, a o tym decydują między innymi: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu, pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w miejscu pobytu stałego. W rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy w sposób wystarczający obrazuje, że skarżąca nie opuściła dobrowolnie i trwale miejsca pobytu stałego. Organ przytoczył wyjaśnienia M. B. złożone 1 lutego 2021 r. i 11 maja 2021 r. oraz zeznania świadka B. F. Z ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy wynika, iż przed Sądem Rejonowym, Wydział II Karny, zawisła sprawa (pod sygn. akt [...]) J. B., oskarżonego o to, że: w okresie od nieustalonego dnia lipca 2003 roku do dnia 22 lipca 2016 roku oraz od nieustalonego dnia stycznia 2017 i do dnia 27 października 2017 roku w K woj. [...] znęcał się fizycznie oraz psychicznie nad swoją żoną M. B. [...]....., poniżanie, zakłócanie spoczynku nocnego, uniemożliwianie korzystania z pomieszczeń gospodarstwa domowego, w szczególności w dniu 30 listopada 2015 roku w K woj. [...] przez uderzenie pięścią spowodował u M. B. obrażenia ciała w postaci złamania kości nosa z przemieszczeniem, które to obrażenia naruszyły prawidłowe funkcjonowanie czynności narządów ciała na okres powyżej siedmiu dni oraz fizycznie i psychicznie nad swoimi córkami E. B. i J. B. poprzez uderzanie rękami po całym ciele, kopanie w pośladki, ubliżanie słowami wulgarnymi powszechnie uznanymi za obelżywe tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 207 § 1a k.k. i art 157§ 1 k.k. zw. z art. 11 § 2 k.k. Wyrokiem z dnia 26 lutego 2020 r. Sąd Rejonowy, Wydział II Karny orzekł, że: "1. oskarżonego J. B. uznaje za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt. 1 aktu oskarżenia stanowiącego występek z art. 207 § 1 k.k. i art. 207 § 1a k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to skazuje a na mocy art. 207 § 1a k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierza mu karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; 5. na mocy art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. łączy oskarżonemu J. B. wymierzone jednostkowe kary pozbawienia wolności i wymierza mu karę łączną 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności; 6. na mocy art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 41a § 4 k.k. i art. 43 § 1 k.k. orzeka wobec oskarżonego J. B. środek karny w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych M. B., E. B. i J. B. na odległość mniejszą niż 50 (pięćdziesiąt) metrów przez okres 5 (pięciu) lat". W świetle poczynionych ustaleń Wojewoda uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ materiał dowodowy zebrany w sprawie w sposób jednoznaczny i dobitny wskazuje na brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego przez małoletnią J. B. wraz z matką M. B. Opuszczenie bowiem miejsca pobytu stałego przez M. B. spowodowane było nie tylko określonymi działaniami ze strony ojca J. B., ale przede wszystkim jego wieloletnim nagannym zachowaniem wobec córki – J. B. Bezspornie świadczy o tym treść powyższego wyroku, a który to dokument został dołączony do akt niniejszej sprawy meldunkowej. Natomiast trwałości opuszczenia przez J. B. nie można upatrywać w fakcie niezamieszkiwania przez określony czas w budynku nr [...] w K. M. Organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie J. B. wyprowadzając się nie miała zamiaru koncentrowania ośrodka życiowego w innym miejscu, zwłaszcza, że w perspektywie jej matka M. B. wyraża wolę powrotu, która tylko i wyłącznie ze względu na naganne zachowanie J. B. nie może być realizowana. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wnieśli skargę skarżący B. O. i J. B. Skarżący J. B. (skarga zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Kr 1486/21) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a to: - art. 35 ustawy o ewidencji ludności z 24 września 2010 r. poprzez brak prawidłowego zastosowania i przyjęcie, że J. B. nie dokonała dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego pod adresem - K, [...] K na adres pobytu stałego - ul. K, W, a w konsekwencji błędne orzeczenie o odmowie wymeldowania J. B. z pobytu stałego pod adresem: K, - art. 35 ustawy o ewidencji poprzez brak prawidłowego zastosowania, albowiem J. B. nie przebywa w lokalu położonym w K, a opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7, art. 8 § 1 i 2 , art. 77, art. 80, art. 86 k.p.a. poprzez: - przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, przejawiający się w dowolnej oraz błędnej interpretacji przepisów prawa, co skutkowało wadliwym zastosowaniem poprzez brak utrzymania decyzji o wymeldowaniu J. B.; - błędne przyjęcie, że J. B. nie dokonała dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego z K nr [...]; - brak uzyskania przez organ zeznań M. B. (matki J. B.) ze sprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym z dnia 7 sierpnia 2019 r. w sprawie do sygn. akt: [...], gdzie M. B. zeznała (pouczona o rygorze odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - art. 233 § 1 k.k.), że nie zamierza wrócić do miejsca zamieszkania w K nr [...], - brak ustalenia, że J. B. nie zamieszkuje pod adresem K, a wskutek zmiany właściciela od 8 października 2019 r. J. B. nie podjęła czynności przywrócenia do posiadania lokalu, ujawniając brak woli powrotu do ww. miejsca pobytu co najmniej od 8 października 2019 roku; - brak ustalenia, że J. B. ujawniła zamiar koncentrowania ośrodka życiowego poza miejscem zamieszkania w K, a to pod adresem w W, gdzie stale przebywa; - brak ujawnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy skarżącemu umożliwiono czynny udział w toku czynności dowodowych, jak i możliwość odniesienia się do zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności w celu zaprzeczenia twierdzeniom i dowodom przedstawianym przez J. B. oraz świadka B. F.; - błędne przyjęcie, za nieprawomocnym wyrokiem, że ustalony stan faktyczny uprawniał do przyjęcia, że J. B. opuściła miejsce pobytu wskutek przymusu, gdy tymczasem stan faktyczny obejmował okres od nieustalonego dnia lipca 2003 r. do 22 lipca 2016 r. oraz od nieustalonego dnia stycznia 2017 r. do dnia 27 października 2017 r., gdy tymczasem J. B. ujawniła wolę ponad rok później w dniu 1 marca 2019 r., co nie było związane z powyższym okresem, a co więcej w ww. okresie J. B. został uniewinniony (prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 1 lipca 2010 r. do sygn. akt: [...]). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Ponadto wniósł o przeprowadzenie wskazanych dowodów uzupełniających z dokumentów. Zdaniem skarżącego sama werbalna deklaracja chęci powrotu do przedmiotowego lokalu nie wyczerpuje przesłanki braku dobrowolności opuszczenia lokalu. Organ nie wskazał, jakie zachowania J. B. uniemożliwiają korzystanie J. B. z lokalu od dnia 1 marca 2019 r. Organ odwoławczy nie ujawnił również, że J. B. dokonała zmiany swojego miejsca stałego pobytu poprzez stałe fizyczne przebywanie w innym miejscu, gdzie urządziła miejsce trwałego centrum życiowego. Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką w wynajętym lokalu, a nie podjęła innych czynności prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu. Skarżący B. O. (skarga zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Kr 1487/21) podniósł tożsame zarzuty, jak w skardze J. B. Także wnioski i uzasadnienie zarzutów skargi są tożsame. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przede wszystkim należy podnieść, iż postanowieniem z 10 marca 2022 r. (k. 113 akt III SA/Kr 1487/21) Sąd zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Kr 1487/21 i III SA/Kr 1486/21. Zgodnie bowiem z art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), Sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Z kolei zgodnie z art. 51 p.p.s.a. kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Ponieważ skargi obu skarżących – B. O. i J. B. - dotyczą tej samej decyzji administracyjnej, połączenie spraw do wspólnego rozpoznania było konieczne. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 510). Zgodnie z jego treścią, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu (por. wyrok NSA z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2698/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się trafny pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Pojęcie dobrowolności nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W orzecznictwie przyjmuje się, że "cecha ta zaistnieje wówczas, gdy zmiana miejsca pobytu wynika z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce i nie jest spowodowana bezprawnymi działaniami i zachowaniami innych osób" (por. wyrok NSA z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2961/20, dostępny w CBOSA). W ocenie tutejszego Sądu, okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy w żaden sposób nie potwierdzają stanowiska skarżącego, że opuszczenie przez małoletnią J. B. lokalu w budynku pod adresem K nastąpiło zgodnie z przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Nie sposób zgodzić się bowiem ze stanowiskiem skarżącego, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy J. B. dobrowolnie zmieniła miejsce zamieszkania. W całym toku postępowania jej matka M. B. jak również siostra J. B. konsekwentnie podkreślały, że opuszczenie lokalu zostało spowodowane zachowaniem ojca J. B. – J. B., który wobec żony M. B. oraz córek dopuszczał się przemocy. Zachowania J. B. nie były przy tym jednorazowe, lecz rozciągnięte w czasie (od 2015 do 2017 roku). Niewątpliwie w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym, II Wydział Karny o sygn. [...] zapadł nieprawomocny wyrok, którym J. B. został skazany na karę 2 lat bezwzględnego pozbawienia wolności za znęcanie nad powódką, a nadto w tej sprawie został orzeczony środek karny w postaci zakazu zbliżania J. B. do żony i dzieci (tj. w szczególności do małoletniej J. B.) przez okres 5 lat. Przedstawiciel ustawowy uczestniczki – M. B. - w toku postępowania podkreślała, że opuściła wraz z córkami dom położony pod adresem K z uwagi na zachowania swojego męża a ojca J. B. – J. B. Również z zeznań świadka B. F. przesłuchanej przez organ w sprawie nie wynika, aby zmiana miejsca pobytu miała charakter dobrowolny. Fakt, iż w trakcie postępowania administracyjnego toczyło się przed Sądem Rejonowym, II Wydział Karny postępowanie w sprawie o sygn. [...] świadczy o tym, że uczestniczka J. B. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego – matkę M. B. - podejmowała czynności zmierzające do zapewnienia stanu, który pozwoli jej na bezpieczny powrót do lokalu pod adresem K. Podejmowanie w zaistniałej sytuacji działań w postaci wytaczania powództwa o ochronę posiadania nie miałby sensu w sytuacji, gdyż uczestniczka nie mogłaby powrócić do miejsca zamieszkania z uwagi na obawę przed dalszymi działaniami J. B. Małoletnia J. B. podjęła zatem (działając przez przedstawiciela ustawowego) konkretne czynności zmierzające do ochrony swoich praw. Powtórzyć należy raz jeszcze za ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany (w niniejszej sprawie uczestniczka małoletnia J. B.) może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jej wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1609/18, wyrok NSA z 17 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 392/20 czy wyrok NSA z 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). Powyższe powoduje, że w razie wyeliminowania z obrotu prawnego wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II K 490/18 powstałby nowy stan faktyczny, który mógłby stanowić podstawę odmiennego orzeczenia w nowej sprawie administracyjnej. Powyższe obiektywne okoliczności faktyczne potwierdzają, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania przez uczestniczkę J. B., a organ odwoławczy prawidłowo zastosował przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargi skarżących J. B. i B. O.