III SA/Kr 1508/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2013r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 15 października 2014r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że dochód jego rodziny wynosi 0 zł, gdyż MOPS odmawia mu przyznania zasiłków. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014r., sygn. akt III SA/Kr 1508/13 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż pomimo wezwania skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną ani nie powołał żadnych nowych okoliczności w porównaniu do jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Pismem z dnia 12 lutego 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media (gaz, prąd, ścieki, telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości) za ostatni okres rozliczeniowy; udokumentowanie miesięcznych wydatków na żywność, leki, środki czystości itp.; wyjaśnienie, czy skarżący lub jego żona są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, a jeżeli tak to o przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z innych źródeł, w tym z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to z jakich źródeł i w jakiej wysokości; przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2013 oraz wskazanie, czy jest właścicielem pojazdu mechanicznego, a jeśli tak to jakiej marki i jaki jest rok produkcji – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lutego 2015r., w którym podał, że nie dysponuje żadnymi rachunkami, gdyż znajdują się one w MOPS. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie wie, czy jego żona jest tam zarejestrowana. Skarżący stwierdził, że ani on ani jego dzieci nie otrzymują żadnych zasiłków. Jedynie żona skarżącego otrzymuje zasiłek w kwocie 700 zł, ale ma go tylko dla siebie. Skarżący nie ma dochodu i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Skarżący dodał, że nie posiada zeznania podatkowego za rok 2013 ani pojazdu mechanicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, iż jest osobą bezrobotną, na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2, a dochód jego rodziny wynosi 0 zł, gdyż nie otrzymuje zasiłków z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Uznając powyższe informacje za niewystarczające Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego w piśmie z dnia 12 lutego 2015r. o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media (gaz, prąd, ścieki, telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości) za ostatni okres rozliczeniowy; udokumentowanie miesięcznych wydatków na żywność, leki, środki czystości itp.; wyjaśnienie, czy skarżący lub jego żona są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, a jeżeli tak to o przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z innych źródeł, w tym z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to z jakich źródeł i w jakiej wysokości; przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2013 oraz wskazanie, czy jest właścicielem pojazdu mechanicznego, a jeśli tak to jakiej marki i jaki jest rok produkcji – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lutego 2015r., w którym podał, że nie dysponuje żadnymi rachunkami, gdyż znajdują się one w MOPS. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie wie, czy jego żona jest tam zarejestrowana. Skarżący stwierdził, że ani on ani jego dzieci nie otrzymują żadnych zasiłków. Jedynie żona skarżącego otrzymuje zasiłek w kwocie 700 zł, ale ma go tylko dla siebie. Skarżący nie ma dochodu i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Skarżący dodał, że nie posiada zeznania podatkowego za rok 2013 ani pojazdu mechanicznego. Skarżący nie nadesłał jednak wymaganych przez Sąd dokumentów. W związku z powyższym Sąd nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Pojawia się bowiem pytanie z czego utrzymuje się pięcioosobowa rodzina skarżącego. Nie mając dochodu rodzina skarżącego nie jest w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw, czy środków czystości. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają więc przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Skarżący oświadczył wprawdzie, że jego żona otrzymuje zasiłek w wysokości 700 zł, jednak nie przedłożył, pomimo wezwania, kserokopii decyzji przyznającej ten zasiłek. W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 (wydanym w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 525/13) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Dodać również należy, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim z kolei wnioskiem złożonym przez niego w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek skarżącego – z dnia 30 grudnia 2013r. (data prezentaty Sądu) został oddalony przez tut. Sad postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014r., zaś wniesione przez skarżącego zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 lipca 2014r., sygn. akt I OZ 539/14. Powodem oddalenia pierwszego wniosku skarżącego również było niezłożenie przez niego niezbędnych wyjaśnień odnośnie jego sytuacji materialnej i nienadesłanie wymaganych przez Sąd dokumentów. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a.