III SA/Kr 1561/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 lipca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/527/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. SKO.ŚR/4111/527/2023 uchyliło decyzję Burmistrza A. z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr OPS.DSR 4902,02.128.2023.ŚP.OD.WB w sprawie odmowy ustalenia E. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 lipca 2023 r. w wysokości 2 458 zł miesięcznie bezterminowo. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji stwierdził, że matka skarżącej nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b, a ponadto nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym pobieraniu przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu skarżąca wskazała, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto błędnie dokonano wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit b ustawy poprzez przyjęcie jako negatywnej przesłanki dla ustalenia wnioskowanego świadczenia okoliczności pobierania przez nią się specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ przechodząc do przesłanek warunkujących przyznanie ww. świadczenia wskazał, że w będzie miał zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż wniosek został złożony przez córkę osoby wymagającej opieki. Skarżąca wspólnie zamieszkuje z matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 sierpnia 2019 r. Orzeczenie wydano na stałe. Nadto, jak wynika z oświadczenia skarżącej z dnia 2 lutego 2023 r. oraz ustaleń poczynionych przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego, skarżąca sprawuje stałą, osobistą i całodobową opiekę nad matką. Z akt sprawy wynika, że nie ma wątpliwości, co do potrzeby stałej opieki nad matką oraz prawidłowością jej sprawowania przez skarżącą. SKO wyjaśniło następnie, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba świadcząca opiekę ma ustalone prawo, m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Takie świadczenie pobierała skarżąca do 1 lipca 2023 r. na podstawie decyzji Burmistrza A. z dnia 25 listopada 2022 r. Skarżąca złożyła jednak pisemną rezygnację z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (pismo z 30 czerwca 2023 r.). W konsekwencji tego, Burmistrz A. decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. uchylił od dnia 1 lipca 2023 r. własną decyzję w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ww. ustawy, została więc wyłączona. SKO odnosząc się z kolei do wskazywanej przez organ I instancji kolejnej przesłanki dotyczącej wieku osoby wymagającej opieki wyjaśniło, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wbrew stanowisku organu I instancji, skarżąca spełnia zatem przesłankę z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, - art. 27 ust. 5 ww. ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 września 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła też o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie uchylająca decyzję Burmistrza A. odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką i przyznająca skarżącej to świadczenie od 1 lipca 2023 r. w wysokości 2 458 zł miesięcznie bezterminowo. Z uwagi na okoliczność, że skarżąca nie kwestionuje zaskarżonej decyzji w zakresie zasadności przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie w zakresie daty początkowej jego przyznania, domagając się ustalenia tego prawa od dnia złożenia wniosku, ocena Sądu dotyczy prawidłowości wydania przedmiotowej decyzji w tej części, w której świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało od dnia 1 lipca 2023 r. Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z art. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do treści art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt. I OSK 1206/22 w przypadku zbiegu uprawnień, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany, np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki: NSA z 14 września 2023 r., sygn. I OSK 1714/22; WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 995/19 oraz z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20, CBOSA). W niniejszej sprawie decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. Burmistrz A. uchylił od dnia 1 lipca 2023 r. decyzję przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawną matkę. Decyzja ta wyeliminowała zatem negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy w postaci posiadania ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mając na uwadze powyższe, w tym art. 24 ust. 2 ustawy, należało przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od 1 lipca 2023 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od daty wcześniejszej. W tym bowiem okresie skarżącej przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na względzie, Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.