III SA/Kr 1649/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (Spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 20 sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.)oraz art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz.2255 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych),utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r., znak: [...], odmawiającą J. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną J. S. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: J. S. wystąpił z wnioskiem do organu I instancji - Prezydenta Miasta - o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku załączył m.in. orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2010 r., zgodnie z którym jego żona J. S. zaliczona została do osób trwale niezdolnych do pracy oraz do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2012 r. Strona przedłożyła także orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 6 marca 2012r., znak: [...], zgodnie z którym J. S. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 marca 2013r. Organ I instancji - Prezydent Miasta - decyzją z dnia [...] 2012 r., znak: [...], odmówił J. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną J. S. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ występuje negatywna przesłanka z przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. S., który przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2012r., sygn. akt II SA/Ol 982/11, oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, i wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Opisaną na wstępie decyzją, działające jako organ odwoławczy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że obowiązujące aktualnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczają możliwość przyznania świadczenia osobie, która pozostaje w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie niniejszej osoba wymagająca opieki (J. S.) pozostaje w związku małżeńskim z J. S., który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ani innego orzeczenia równoważnemu temu orzeczeniu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium, odnosząc się do argumentacji skarżącego, wskazało, że jest ona nietrafna, bowiem wskazany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany w innym stanie prawnym, który dawał możliwość przyznania świadczenia jedynie rodzicom opiekującym się niepełnosprawnymi dziećmi. Już po wyroku TK ustawa o świadczeniach rodzinnych była nowelizowana co najmniej dwa razy, przy czym ustawodawca konsekwentnie odmawiał prawa do przyznania świadczeń pielęgnacyjnych osobie, która pozostawała w związku małżeńskim. Ostatnia nowelizacja z sierpnia 2011 r. ostatecznie dała możliwość przyznania świadczenia w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, ale pod warunkiem, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. S., żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można dokonywać w sposób literalny, gdyż należy mieć na względzie zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie. Brzmienie tego przepisu musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 788), traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę, w związku małżeńskim. W ocenie skarżącego, okoliczność, że sprawuje on opiekę nad małżonkiem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z artykułem 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity, Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym dacie wydawania zaskarżonej decyzji, stanowiącym materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59, z późn. zm., ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, jako powód takiego negatywnego rozstrzygnięcia fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącym oraz okoliczność nieposiadania przez skarżącego i wnioskodawcy zarazem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie jest nie do zaakceptowania w świetle wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż prawidłowo dokonana interpretacja przepisów ustawy prowadzi do zgoła odmiennych wniosków niż to wysnuły organy. Art. 17 ust. 1 pkt 2. ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy(tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 788), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Konstytucji RP). Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacja ta nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trafnie zwraca się jednak uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r, sygn. akt IV SA/Po 512/12; WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/GI 92/11). Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tezy, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zwrócić należy uwagę organom, że świadczenie pielęgnacyjne, ustanowione przecież w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem, mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Jest to argumentacja ad absurdum (por. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn.. akt III SA/Kr 328/12 oraz z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 78/12; WSA w Poznaniu z dnia 23 maja 2012r., sygn.. akt IV SA/Po 255/12 – orzeczenia dostępne w bazie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w tej sprawie nie może zaaprobować takiej wykładni omawianego przepisu, gdyż byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami obowiązującego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. W świetle prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdził, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, iż pozostawanie w związku małżeńskim jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad osobą pozostającą w tym związku, która wymaga opieki, w sytuacji gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego powodu, w ocenie Sądu, kontrolowane w tej sprawie decyzje naruszają prawo materialne - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18, art. 67 ust. 1 i art. 71 ust.1 Konstytucji RP - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.