III SA/Kr 219/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. S. – J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 grudnia 2014r. Nr [...], [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r., znak: [...], odmawiającą przyznania rodzinie J. S. – J. zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwia. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy stwierdził, iż dochód w rodzinie J. S. – J. na osobę wynosi 2673,63 zł i nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 456 zł na osobę (rodzina 6 osobowa 456x 6=2736 zł). Wskazano również, że rodzina wnioskodawczyni zajmuje wynajęte mieszkanie w K. Koszt najmu to 1450,73 zł. Rodzina korzysta od sierpnia 2013 r. ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej od sierpnia 2013 r. Pomoc finansowa rodzinie była udzielana regularnie (comiesięcznie). J. S. – J. w trakcie postępowania wyjaśniającego uzyskiwany dochód w rodzinie, przekraczający dochód ustawowy o kwotę 37,63 zł, pomniejszyła o płacenie dobrowolnych alimentów w kwocie 100 zł na swoją własną matkę A. S. Ustalono natomiast, że A. S., posiada własne stałe dochody w formie świadczenia emerytalnego z ZUS w kwocie 956 zł, pomniejszony w myśl art. 8 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej oraz po odliczeniu 239,02 zł, kwoty egzekwowanej na mocy tytułu wykonawczego, a więc osiąga dochód w wysokości 579,02 zł, czyli dochód ten jest wyższy aniżeli dochód na członka rodziny skarżącej. Wskazano również, że w 2014 r. zostały wydane decyzje przyznające pomoc finansową rodzinie odwołującej się na łączną kwotę 5.663,22 zł. Reasumując organ odwoławczy uznał, że ustalenia organu l instancji są prawidłowe a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Organ odwoławczy podkreślił, że prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, że skoro J. S. – J. ubiega się z pomocy społecznej o pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwia, przy jednoczesnym dobrowolnym wydatkowaniu własnych środków na cele niezwiązane z zaspokajaniem własnych potrzeb oraz potrzeb członków rodziny prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, to brak jest niezbędnej potrzeby bytowej po stronie wnioskodawczyni, która miałaby być sfinansowana ze środków pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Nadto M. J. - maż wnioskodawczyni nie zgłaszał w trakcie postępowania żadnych problemów zdrowotnych utrudniających mu podjęcie zatrudnienia. Nie jest zainteresowany pracą w swoim wyuczonym zawodzie - technik elektryk. Pozostaje bezrobotny od 2010 r zarejestrowany w UP, a w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczył, że stara się o sfinansowanie przez Urząd Pracy kursu fotografii. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nadto wskazało i podkreśliło, iż decyzja przyznająca zasiłek celowy jest podejmowana w ramach tzw. "uznania administracyjnego", co wynika z użycia przez ustawodawcę sformułowania "zasiłek celowy może być przyznany". Zatem nawet przy spełnieniu przesłanek ustawowych organ administracji publicznej może nie przyznać zasiłku celowego. W ocenie organu odwoławczego organ l instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i w sposób szczegółowy uzasadnił motywy swojego rozstrzygnięcia. Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie został prawidłowo ustalony, co znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Organ l instancji ocenił nie tylko sytuację dochodową rodziny, ale również postawę, która ma prowadzić do samodzielnego zaspakajania potrzeb wszystkich jej członków. W jego ocenie uznano, że działanie J. S. – J. w postaci dobrowolnie zawartej umowy alimentacyjnej na rzecz swojej matki, która zgodnie ze zgromadzoną dokumentacją pozostaje w lepszej sytuacji finansowej niż rodzina wnioskodawczyni, ma na celu możliwość dalszego korzystania z uprawnień, jakie daje dochód rodziny nieprzekraczający kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy M. J. - maż wnioskodawczyni nie zgłaszał w trakcie postępowania żadnych problemów zdrowotnych utrudniających mu podjęcie zatrudnienia. Nie jest zainteresowany pracą w swoim wyuczonym zawodzie - technik elektryk. Pozostaje bezrobotny od 2010 r. zarejestrowany w UP. Jak oświadczył w trakcie wywiadu środowiskowego stara się o sfinansowanie przez Urząd Pracy kursu fotografii - k. nr 293. W świetle powyższego organ uznał, iż uzasadniona jest odmowa przyznania zasiłku celowego, a Kolegium w całości podziela powyższe stanowisko. Brak jest, zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Na powyższą decyzję, i drugą decyzję, która nie jest przedmiotem tego postępowania, J. S. – J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarga dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11.12.2014r. Nr [...], [...]. Skarżąca zarzuciła, że w obu decyzjach podana jest fałszywa informacja, na której oparto rozstrzygnięcie, nie precyzując jednak, o jaką informację chodzi. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje stanowisko, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień jego wydania. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w skrócie "u.p.s."). Zgodnie z art. 8 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 u.p.s.). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca spełnia ww. kryterium dochodowe. Niewątpliwie zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym "niezbędność" jest każdorazowo oceniana przez organ pomocy społecznej – łącznie ze spełnieniem pozostałych przesłanek przyznania świadczenia. Sąd podziela w całości stanowisko organów, że skoro J. S. – J. ubiegając się o pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży i obuwia, przy jednoczesnym dobrowolnym wydatkowaniu własnych środków na cele niezwiązane z zaspokajaniem własnych potrzeb oraz potrzeb jej członków rodziny prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, to brak jest stronie wnioskodawczyni niezbędnej potrzeby bytowej, która miałaby być sfinansowana ze środków pomocy społecznej. Skarżąca nie może występować, z jednej strony o zasiłek z pomocy społecznej, a z drugiej strony wspomagać finansowo swoją matkę, która jest w lepszej sytuacji majątkowej niż skarżąca szczególnie, że matka o taką pomoc nie zwracała się organów pomocy społecznej. Pomoc społeczna nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń, czego zdaje się oczekiwać skarżąca. Środki na pomoc społeczną pochodzą z pieniędzy podatników, dlatego należy nimi dysponować efektywnie, co zakłada konieczność posiadania przez organy pomocy społecznej realnej wiedzy zarówno odnośnie do sytuacji finansowej wnioskodawców, w tym zakresu ich niezaspokojonych potrzeb, jak i sposobu wykorzystywania tych środków przez beneficjentów udzielonej pomocy (art. 11 ust. 1 u.p.s.). W orzecznictwie i literaturze przedmiotu podnosi się, że "uznanie", na które powołują się organy obu instancji, oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego ten zasiłek otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany albo przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10). Zaznaczyć także należy, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Organy rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego muszą mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. Jeżeli zatem organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe, w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i hierarchię zgłoszonych przez nich żądań, uzna, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to decyzji takiej – w ocenie Sądu – nie można zarzucić naruszenia prawa. Sąd rozpoznający skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i finansowej strony. Jednakże nie można pominąć tego, że – jak wynika z akt sprawy – strona skarżąca w czasie ubiegania się o przedmiotowy zasiłek wręcz regularnie korzystała z pomocy społecznej, skoro w 2014 r. zostały wydane decyzje przyznające pomoc finansową jej rodzinie na łączną kwotę 5.663,22 zł. Natomiast jej mąż, niemający problemów zdrowotnych utrudniających mu podjęcie zatrudnienia, pozostaje bezrobotny od 2010 r będąc zarejestrowanym w Urzędzie Pracy. W tej sytuacji nie można uznać, że uzyskując niemalże regularne wsparcie właściwego ośrodka pomocy społecznej przyznanie zasiłku celowego jest prawnym obowiązkiem organu administracji, a po stronie wnioskodawczyni rodzi roszczenie do jego uzyskania. Podkreślić jeszcze raz należy, że osoby korzystające z pomocy nie mogą przyjmować pozycji roszczeniowej, traktując organy pomocy społecznej jako instytucję mającą regularnie finansować jej potrzeby. Stanowisko zbieżne z przytoczonym wyraził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2998/13, a także WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 453/12. Dodatkowo należy wskazać, że Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Za niczym nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skarżącej oparcia się przez organy na fałszywych dowodach. Zarzut ten jest gołosłowny i całkowicie bezpodstawny. Sąd uznał, że w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte w sprawie stanowisko. Zatem zaskarżona decyzja nie zapadła z przekroczeniem ram uznania administracyjnego i odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy należało orzec, po myśli art. 151 P.p.s.a., jak w sentencji.