III SA/Kr 224/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna ( spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Maria Zawadzka Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. U. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 27 grudnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z [...] 2017 r., nr [...] (błędnie wskazanej w decyzji organu odwoławczego jako [...]), którą odmówiono przyznania skarżącej J. U. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - syna B. U. za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. oraz przyznano na ww. okres świadczenie wychowawcze na córkę A. U. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że świadczenie na pierwsze dziecko nie może zostać przyznane z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę skarżącej. Kolegium ustaliło, że czteroosobowa rodzina skarżącej w 2016 r. uzyskała dochód netto 44 458,20 zł, na który złożyły się: zarobki męża skarżącej, pomniejszone o składki na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne – 15 640,90 zł; kwota 27 427,16 zł stanowiąca odszkodowanie i ekwiwalent za urlop męża skarżącej w związku z utratą zatrudnienia na terenie Niemiec oraz tzw. ulga na dzieci, otrzymana na podstawie art. 27 ust. 8 - 10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 200 z późn. zm.) – 1 390,05 zł. Do dochodu rodziny za 2016 r. nie wliczono dochodu utraconego z tytułu zasiłku macierzyńskiego w kwocie 705 zł wypłaconego jedynie za styczeń. Tym samym w przeliczeniu na osobę dochód w rodzinie wyniósł 926,21 zł, podczas gdy kryterium ustawowe wynosiło 800 zł. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, że dochód męża skarżącej w kwocie 27 427,16 zł winien zostać uznany za dochód utracony, Kolegium wyjaśniło, że utrata dochodu męża skarżącej z tytułu pracy w Niemczech nastąpiła w 2015 r, tymczasem rokiem poprzedzającym okres na jaki ustalane było w niniejszej sprawie świadczenie wychowawcze był rok 2016. Dalej organ przyznał, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 6 listopada 2017 r. a zatem odwołanie zostało wniesione w terminie. Ponadto Kolegium uznało za nieuzasadniony zarzut dotyczący przekroczenia przez organ I instancji miesięcznego terminu załatwienia sprawy i niepowiadomienia o powyższym skarżącej. Kolegium przyznało, że postępowanie przed organem I instancji było prowadzone przewlekle co jednak nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy skoro dochód rodziny skarżącej przekraczał 800 zł w przeliczeniu na osobę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 35 § 1-3 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 19 lit c, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.). W uzasadnieniu skarżąca odniosła się ponownie do kwestii uchybienia przez organ I instancji miesięcznego terminu dla załatwienia sprawy i braku powiadomienia jej o powyżej okoliczności. Następnie skarżąca wskazała, że wypłata jej mężowi spornego odszkodowania i ekwiwalentu w 2016 r. nie mogła zostać zaliczona do dochodu z roku 2015 tylko w oparciu o datę zakończenia stosunku pracy, gdyż takie domniemanie nie wynikało ani z przepisów prawa, ani z zasad logicznego rozumowania. Organy nie wykazały aby świadczenie to "należne było wyłącznie jako naprawienie szkody zaistniałej w 2015 r. czy też za niewykorzystany urlop, a nie np. za lata poprzednie. Ponadto zakończenie stosunku pracy mogło nastąpić wcześniej, przypadając w 2015 r., a nie dopiero po upływie niewykorzystanego urlopu, co mogło wydłużyć stosunek pracy do 2016 r.". Skarżąca podniosła, że wypłata spornego świadczenia nastąpiła dopiero po ustaniu stosunku pracy, w terminie określonym niemieckim prawem pracy i nie mogła zostać dokonana wcześniej, tj. w 2015 r. co potwierdzało zasadność wliczenia ww. kwoty do dochodu utraconego za 2016 r. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności skarżąca powołała się na wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2012 r., I OSK 759/12 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z 18 lipca 2016 r., III SA/Kr 328/16, z 20 czerwca 2017 r., III SA/Kr 489/17 oraz z 18 lipca 2017 r., III SA/Kr 582/17. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalanie skargi jako bezzasadnej podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organom umknęło, że wypłacone w 2016 r. kwoty z tytułu ekwiwalentu i odszkodowania za czas urlopu z tytułu stosunku pracy w Niemczech należało zaliczyć do tożsamego źródła przychodu co dochody z tytułu zatrudnienia w Niemczech. W konsekwencji, skoro dochód (w rozumieniu przepisów podatkowych) z tego źródła ostatecznie wyczerpał się w 2016 r. (kiedy wypłacono ekwiwalent i odszkodowanie za utracony urlop) to należało przyjąć, że "utrata" dochodu z tytułu zatrudnienia w rozumieniu art. 7 ust.1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nastąpiła w 2016 r. Zasadniczo z akt wynika, że mąż skarżącej zatrudniony był w Niemczech od 23 września 2013 r. do 22 września 2015 r. (oświadczenie z 15 września 2017 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej). Pracodawca niemiecki (P Sp. z o.o. [...]) odprowadzał obowiązkowo do SOKA-Bau (kasa socjalna gospodarki budowlanej), w skład której wchodził ULAK (urlopowa kasa wyrównawcza), składki na poczet przysługującego pracownikowi urlopu. Po zakończeniu zatrudnienia mąż skarżącej uprawniony był do wypłaty ekwiwalentu i odszkodowania za niewykorzystany urlop (korespondencja SOKA-Bau z mężem skarżącej z maja 2016 r.). W ocenie Sądu organom umknęło, że tego typu dochody zaliczają się zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych do dochodów ze stosunku pracy. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. W świetle przytoczonego przepisu wypłacony w 2016 r. ekwiwalent i odszkodowanie za niewykorzystany urlop traktuje się jak utracony dochód z tytułu zatrudnienia skoro w latach następnych rodzina skarżącej nie uzyskiwała już dochodów z tego samego źródła. Właściwa wykładnia przepisów podatkowych ma znaczenie ponieważ ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odwołuje się (za pośrednictwem art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Powoduje to, że przy identyfikowaniu rodzajów dochodów branych pod uwagę przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, należy stosować również "podatkową" siatkę pojęciową (por. wyrok WSA w Krakowie z 15 marca 2018 r., III SA/Kr 50/18). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Skoro, jak już Sąd powyżej wskazywał, dopiero w 2016 r. mąż skarżącej zakończył otrzymywanie należnych mu świadczeń z tytułu zatrudnienia to dopiero w tym roku nastąpiła "utrata dochodu" z tytułu zatrudnienia w Niemczech. Zgodnie z ww. art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie miało przy tym znaczenia, że świadczenia te nie zostały wypłacone bezpośrednio przez pracodawcę. W świetle powołanego przepisu nie jest istotne źródło finansowania wypłat i świadczeń. Podkreślić przy tym należy, że jak wynika z wyjaśnień SOKA-Bau pierwotnym źródłem wypłat były wpłaty pracodawcy do kasy urlopowej: "ULAK może wypłacić (...) tylko te część, jaka została opłacona (=sfinansowana) przez składki pracodawcy" (pismo SOKA-Bau z 19 maja 2016 r. w aktach sprawy). Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do wniosku, że organy dokonały błędnej wykładni art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nakazywała uznać dochód z tytułu ekwiwalentu i odszkodowania za niewykorzystany w Niemczech urlop za dochód "utracony" po dacie jego wypłaty (czyli jeszcze w 2016 r.). Niezależnie od powyższych uwag Sąd podziela poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego przytaczane w ww. wyroku WSA w Krakowie z 15 marca 2018 r., III SA/Kr 50/18 (wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) w zakresie kierowania się wykładnią celowościową przy przepisach dotyczących ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wykładnia ta jednak jedynie wspiera zastosowaną w niniejszej sprawie literalną wykładnię obowiązujących przepisów. Trzeba bowiem podkreślić, że definitywne zakończenie w 2016 r. wypłat z tytułu zatrudnienia męża skarżącej w Niemczech niewątpliwie wpłynęło na poziom dochodów całej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że: "Przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, tj. częściowe zaspokajanie potrzeb finansowych związanych z wychowaniem i opieką dziecka, a zatem zaspokajanie tych potrzeb w zakresie adekwatnym (podkr. Sądu) do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie" (wyrok NSA z 19 stycznia 2018 r. I OSK 1728/17). Z tych też względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135). Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania na podstawie art. 200 oraz art. 205 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności dotyczących wydatków na adwokata lub radcę prawnego oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne. W oparciu o powyższe Sąd zasądził od organu kwotę (480 zł) stanowiącą należności z tytułu pomocy prawnej dla pełnomocniczki – adwokatki na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm).