III SA/Kr 240/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P. – N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2013r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 3 czerwca 2014r. (data prezentaty Sądu) uczestniczka postępowania E. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podała, że nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Na jej dochód składa się emerytura w kwocie 1572,56 zł. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, E. P. w piśmie z dnia 11 lipca 2014r. wyjaśniła m.in., że nie rozumie określenia gospodarstwo domowe prowadzone wspólnie. Wskazała, że pod wskazanym adresem mieszka na podstawie umowy dożywocia, sama się utrzymuje, a czasem ugotuje komuś obiad, ale nie wie, czy to oznacza, że prowadzi wspólne gospodarstwo. Ponadto uczestniczka postępowania podała, że nie posiada żadnych rachunków, bo płaci je ktoś inny, zaś ona dokłada się do opłat za gaz, wodę i opał na zimę. E. P. kupuje też leki, ale nie dysponuje żadnymi rachunkami, które to potwierdzają. Uczestniczka postępowania stwierdziła również, że podana wysokość emerytury to kwota "na rękę", którą otrzymuje przekazem pocztowym. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014r., sygn. akt III SA/Kr 240/14 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, gdyż treść tego wniosku oraz późniejsze wyjaśnienia uczestniczki wyraźnie wskazują, że wniosek ten nie odnosi się do niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Różne są bowiem organy administracji i przedmioty postępowań. Referendarz sądowy stwierdził, że sprawa zapisana do sygn. akt III SA/Kr 240/14 dotyczy rozpoznania skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Natomiast uczestniczka chce zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata przy sprawie, której przedmiotem rozpoznania przez Sąd byłaby kwestia stwierdzenia ewentualnej bezczynności Prezydenta Miasta. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego E. P. wniosła sprzeciw zarzucając mu obrazę prawa procesowego przez rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi, podczas gdy badanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie może sprowadzać się do dokonywania wykładni samej skargi i ustalenia jej przedmiotu, bo takie kompetencje posiada jedynie Sąd, a nie referendarz sądowy. Uczestniczka postępowania dodała, że zakres zaskarżenia i jego treść zostały wyartykułowane w skardze. Pismem z dnia 29 grudnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał E. P. o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie z kim prowadzi gospodarstwo domowe oraz kto i w jakiej wysokości ponosi koszty jego utrzymania – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy prawa pomocy. Sąd stwierdził, że z pisma uczestniczki postępowania z dnia 11 lipca 2014r. wynika, że zamieszkuje ona w domu przy ul. Z w N na podstawie umowy dożywocia. W piśmie tym uczestniczka postępowania podała również, że rachunki za gaz, wodę i opał na zimę płaci ktoś inny. Ponadto Sąd wyjaśnił uczestniczce postępowania, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wykonywanie wspólnie czynności życia domowego, polegających m.in. na korzystaniu z pomieszczeń domowych, sprzętu tam się znajdującego, utrzymywaniu czystości, robieniu zakupów, przyrządzaniu i spożywaniu posiłków, gospodarowaniu pieniędzmi itp. W odpowiedzi E. P. nadesłała pismo z dnia 26 stycznia 2015r., w którym stwierdziła, że pismo z dnia 29 grudnia 2014r. zostało wydane przez referendarza sądowego, który przecież nie może już rozstrzygać w przedmiocie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 259 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy przez orzeczenie referendarza i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Uczestniczka postępowania uważa zatem, że skoro wniosła sprzeciw to referendarz sądowy nie może nadal rozpoznawać jej wniosku. Pismem z dnia 12 lutego 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie poinformował E. P., że jej sprzeciw podlega aktualnie rozpoznaniu przez Sąd, zaś poczyniona przez sekretariat w piśmie z dnia 29 grudnia 2014r. adnotacja o treści "Z polecenia Referendarza WSA" jest wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej. Pismem z dnia 10 marca 2014r. E. P. wniosła "Zażalenie strony na brak wydania przez WSA w Krakowie właściwego orzeczenia w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej". Zdaniem uczestniczki, skoro doszło do omyłki pisarskiej to należy ją sprostować w drodze postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). E. P. zamieszkuje w domu przy ul. Z w N. Z akt sprawy wynika, że pod tym samym adresem mieszkają również K. P. – N. i A. N. Z kolei z pisma z dnia 11 lipca 2014r. wynika, że pod wskazanym adresem uczestniczka postępowania mieszka na podstawie umowy dożywocia. W piśmie tym uczestniczka postępowania podała również, że dokłada się do rachunków za gaz, wodę i opał na zimę. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pismem z dnia 29 grudnia 2014r. wezwał uczestniczkę postępowania o podanie, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy prawa pomocy, z kim prowadzi gospodarstwo domowe oraz kto i w jakiej wysokości ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi uczestniczka nadesłała jedynie pismo z dnia 26 stycznia 2015r., w którym stwierdziła, że pismo z dnia 29 grudnia 2014r. zostało wydane przez referendarza sądowego, który przecież nie może już rozstrzygać w przedmiocie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wniosła sprzeciw a wniosek powinien teraz rozpoznać Sąd. E. P. nie udzieliła więc odpowiedzi na wezwanie Sądu wdając się jedynie w polemikę co do konieczności wydania postanowienia o sprostowaniu omyłki pisarskiej w piśmie Sądu z dnia 29 grudnia 2014r. Należy stwierdzić, że omyłki pisarskie prostuje się jedynie w orzeczeniach Sądu (tj. w wyrokach i postanowieniach). Nie prostuje się ich natomiast w pismach Sądu kierowanych do stron postępowania. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek uczestniczki postępowania o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem uczestniczka nie złożyła niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.