III SA/Kr 264/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia 13 grudnia 2013r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia: odmówić ustanowienia adwokata. W dniu 15 grudnia 2014r. (data prezentaty Sądu) skarżący M. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, że jest osobą niepełnosprawną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 65 m2. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a jego jedynym dochodem jest renta inwalidzka w wysokości 572,15 zł netto. Renta nie starcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego, w szczególności na pokrycie kosztów leczenia, rehabilitacji, zakupu leków, zapłatę czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz opłat za media. Skarżący posiada zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz w zakładzie energetycznym. Na spłatę zadłużenia oraz na pokrycie kosztów leczenia zaciągnął od 2004r. pożyczki od najbliższych członków rodziny w wysokości około 50.000 zł. Skarżący wskazał, że jego stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 2.440 zł i składają się na nie: opłata za leczenie, lekarstwa, zabiegi - 1.400 zł, czynsz za mieszkanie - 490 zł, opłata za energię i gaz- 250 zł, żywność - 300 zł. Wezwany do uzupełnienia wniosku, skarżący w piśmie z dnia 17 lutego 2015r. wyjaśnił, iż wysokość czynszu w spółdzielni wynosi 493,72 zł. Zadłużenie na dzień 1 grudnia 2014r. wynosiło 799,29 zł. Opłata za energię wynosi 255,74 zł, za gaz 127,22 zł, a za telefon, internet i telewizję (pełny pakiet UPC) - 124,99 zł z czego 62,50 zł pokrywa sąsiad. Z kolei roczny podatek od nieruchomości to 64 zł. Na jedzenie skarżący wydaje miesięcznie 300 zł. Skarżący nie dołączył aktualnego zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej uzasadniając to tym, że spowodowałoby to automatyczne skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego. Co do kwestii przedstawienia umów pożyczek z bankiem i osobami fizycznymi skarżący wyjaśnił, iż nie posiada umowy z bankiem, gdyż warunki umowy z PKO BOP uzgodnił podczas rozmowy telefonicznej z doradcą baku. PKO BP przyznał mu kredyt w wysokości 1.000 zł. Nie posiada też pisemnych oświadczeń rodziny co do udzielonych pożyczek. Nie przekraczały one ustawowej miesięcznej kwoty do opodatkowania. Co do zagospodarowania kwoty 100.000 zł ze sprzedaży działki w Brzezince wyjaśnił, że ze sprzedaży działki nie uzyskał kwoty 100.000 zł. Właścicielem tej działki był jedynie w wyniku błędów organów państwa, gdyż wcześniej przekazał ją w drodze darowizny osobie, która dożywotnio opiekowała się jego rodzicami. Poza tym z informacji jakie skarżący uzyskał w Urzędzie Gminy wynikało, że działka ta jest warta ok. 1.000 zł. Umowę notarialną skarżący podpisał w dobrej wierze, nie czytając jej i nie uczestnicząc w jej odczytywaniu przez notariusza. Skarżący nie przedstawił odcinków pobieranego świadczenia, gdyż ZUS przelewa je bezpośrednio na jego konto bankowe. Do pisma skarżący dołączył kserokopie następujących dokumentów: potwierdzenie salda w Spółdzielni Mieszkaniowej na dzień 30 listopad 2014r., historię rachunku bankowego za miesiąc listopad i grudzień 2014 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty za energię elektryczną z dnia 5 grudnia 2014r., 3 zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego z dnia 17 lutego 2015r. Postanowieniem z dnia 16 marca 2015r., sygn. akt III SA/Kr 264/14 referendarz sądowy umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi korzysta z ustawowego zwolnienia od konieczności ponoszenia kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata, gdyż udokumentowane przez skarżącego wydatki przekraczają jego dochody. Zdaniem referendarza sądowego, oznacza to, że skarżący nie ujawnił wszystkich swoich źródeł dochodu a tłumaczenie, iż korzysta z pożyczek od rodziny nie znalazło żadnego potwierdzenia. Od powyższego postanowienie referendarza sądowego M. P. wniósł sprzeciw, gdyż w jego ocenie jest ono dla niego krzywdzące i niesprawiedliwe. Skarżący zaprzeczył by miał jakiekolwiek inne dochody, gdyż jego przewlekłe i nie leczone schorzenia spowodowały, że jest bezsilny i nieporadny ponieważ samodzielnie nie może wykonywać podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Rozpoznawany obecnie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem skarżącego złożonym w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek skarżący złożył w dniu 16 stycznia 2014r. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014r., sygn. akt III SA/Kr 264/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Z kolei postanowieniem z dnia 19 września 2014r., sygn. akt I OZ 761/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie WSA w Krakowie. Zarówno Sąd I jak i II instancji uznały, że złożone przez skarżącego oświadczenia co do jego sytuacji materialnej budzą wątpliwości, gdyż wydatki skarżącego przewyższają jego dochody. W obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przytoczył te same argumenty co we wniosku z dnia 16 stycznia 2014r. Aktualne więc pozostaje stanowisko tut. Sądu przedstawione w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2014r. W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej jako p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Do rozpoznania pozostał zatem wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, jednak w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie są wiarygodne informacje podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone w dodatkowych wyjaśnieniach. Skarżący wskazał, że od 1 lutego 2008r. nie otrzymuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej, jego jedynym dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 572,15 zł miesięcznie, zaś na jego wydatki składają się: leczenie farmakologiczne i rehabilitacja (1400 zł), czynsz w Spółdzielni Mieszkaniowej (490 zł), opłata za zużycie energii elektrycznej i gazu (250 zł) oraz wydatki na żywność (300 zł). Już z samego zestawienia tych kwot wynika, że wydatki skarżącego przekraczają jego dochody. Z oświadczeń skarżącego oraz ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika zatem, że skarżący – pomimo braku wykazania wystarczających źródeł dochodu – ponosi wydatki ten dochód przewyższające. Skarżący dysponuje bowiem środkami na pokrycie wyżej wskazanych wydatków w wysokości ok. 2240 zł miesięcznie, czyli w wysokości przewyższającej wskazywane przez niego miesięczne dochody. Dodać przy tym należy, że wykazywane przez skarżącego dochody nie pozwalają na pokrycie samych wydatków na leczenie, rehabilitację, czynsz, opłatę za prąd i gaz, czy żywność. Skarżący musi bowiem ponosić także wydatki na zakup odzieży i środków czystości. Skarżący twierdzi, że na pokrycie kosztów leczenia i spłatę zadłużenia czynszowego zaciągnął pożyczki u najbliższych członków rodziny w wysokości 50.000 zł, jednak nie przedstawił żadnych dowodów na to, że takie pożyczki zostały rzeczywiście zaciągnięte. Powyższe okoliczności prowadzą zatem do wniosku, że ujawnione przez skarżącego dochody nie pokrywają faktycznie ponoszonych przez niego wydatków, a zatem skarżący korzysta z innych źródeł dochodu, których nie chce ujawnić. Skarżący podaje, że ma niski dochód, ale w żaden sposób nie wykazał, w jaki sposób wystarcza mu on na pokrycie jego wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony (postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OZ 637/13, LEX nr 1361661). Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego odnośnie wysokości jego dochodu. Okoliczności podane przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie zostały przez niego należycie uzasadnione i uprawdopodobnione, nie zostały więc spełnione wymogi sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a.